Η κυβέρνηση δρομολογεί ένα ευρύ σχέδιο 14 νέων παρεμβάσεων για το στεγαστικό, στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής 2026-2035, με στόχο περισσότερα και πιο προσιτά σπίτια. Το πακέτο περιλαμβάνει φορολογικά κίνητρα για φθηνότερα στεγαστικά δάνεια, μειωμένο ΦΠΑ και πιθανές απαλλαγές για κοινωνικές κατοικίες, αξιοποίηση δημόσιας γης, ενίσχυση της φοιτητικής στέγης, νέα Golden Visa με υποχρεωτική μακροχρόνια μίσθωση και τη δημιουργία ενιαίου φορέα στεγαστικής πολιτικής, ενώ παράλληλα προωθείται η παρακολούθηση των τιμών χωρίς, προς το παρόν, πλαφόν στα ενοίκια.
Πιο αναλυτικά
Με το στεγαστικό κόστος να έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες πιέσεις για τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, η κυβέρνηση βάζει στον ορίζοντα της επόμενης δεκαετίας ένα πλέγμα νέων φορολογικών, χρηματοδοτικών και θεσμικών παρεμβάσεων με στόχο να αυξηθούν τα διαθέσιμα σπίτια και να γίνει ευκολότερη η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται φορολογικά κίνητρα προς τις τράπεζες προκειμένου να χορηγούν φθηνότερα στεγαστικά δάνεια, μειωμένος ΦΠΑ και πιθανή απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ για την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών, κρατικές εγγυήσεις για τη φοιτητική στέγη, αξιοποίηση δημόσιας γης αλλά και μια νέα κατηγορία Golden Visa, η οποία θα συνδέεται αποκλειστικά με τη μακροχρόνια μίσθωση ακινήτων. Ο νέος οδικός χάρτης αποτυπώνεται στην Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, η οποία δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ.
Το σχέδιο έχει συνολικό προϋπολογισμό άνω των 6,5 δισ. ευρώ και συγκεντρώνει 50 παρεμβάσεις. Οι 36 εφαρμόζονται ήδη ή έχουν δρομολογηθεί, ενώ οι υπόλοιπες 14 αποτελούν νέες προτάσεις, από τις οποίες δέκα χαρακτηρίζονται άμεσης προτεραιότητας και τέσσερις έχουν πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Φοροκίνητρα στις τράπεζες για φθηνότερα στεγαστικά
Στην πρώτη γραμμή των νέων παρεμβάσεων βρίσκεται η επέκταση του προγράμματος «Σπίτι Μου», αυτή τη φορά με διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης. Αντί της απευθείας επιδότησης του επιτοκίου από εθνικούς ή κοινοτικούς πόρους, εξετάζεται η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων στις τράπεζες υπό την προϋπόθεση ότι αυτές θα χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δανειολήπτες. Η λογική του νέου μοντέλου παραπέμπει στο γαλλικό Prêt à Taux Zéro και επιδιώκει να δημιουργήσει έναν πιο μόνιμο μηχανισμό φθηνής στεγαστικής πίστης, κυρίως για νέους και νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζεται η δυνατότητα χρηματοδότησης και της αποπεράτωσης πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο. Τα όρια των δανείων, τα εισοδηματικά κριτήρια και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις ένταξης δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.
Μειωμένος ΦΠΑ για κοινωνικές κατοικίες
Δεύτερο μεγάλο στοίχημα είναι η κινητοποίηση κατασκευαστικών εταιρειών και επενδυτών ώστε να αυξηθεί το απόθεμα κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Το σχέδιο προβλέπει μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ για την κατασκευή κατοικιών, οι οποίες θα διατίθενται υποχρεωτικά με μακροχρόνιες μισθώσεις και κοινωνικό ή προσιτό ενοίκιο. Η δυνατότητα αυτή βασίζεται στην ευρωπαϊκή Οδηγία 2022/542, η οποία επιτρέπει μειωμένο ΦΠΑ για την κατασκευή κατοικιών στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής. Στη στρατηγική καταγράφονται ως παραδείγματα η Πορτογαλία, όπου εφαρμόζεται συντελεστής 6%, και η Γαλλία με 10%, χωρίς ωστόσο αυτό να προδικάζει το ύψος του συντελεστή που θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην Ελλάδα. Στο τραπέζι βρίσκεται και η ενίσχυση του πακέτου με πρόσθετα φορολογικά κίνητρα, όπως ενδεχόμενη απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ. Για να χορηγούνται οι ελαφρύνσεις θα πρέπει οι κατοικίες να παραμένουν εκτός της ελεύθερης αγοράς και των βραχυχρόνιων μισθώσεων και να διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας.
Παράλληλα προβλέπονται χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις και επιδοτήσεις επιτοκίου προς εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων, με βασική πηγή χρηματοδότησης την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Ως αντάλλαγμα, μέρος των κατοικιών που θα κατασκευάζονται θα πρέπει να διατίθεται με κοινωνικό ή προσιτό μίσθωμα.
Δημόσια γη για σπίτια στα νησιά
Ειδικό κεφάλαιο ανοίγει για τις νησιωτικές περιοχές, όπου η τουριστική ζήτηση και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχουν περιορίσει δραστικά τις διαθέσιμες κατοικίες για μόνιμους κατοίκους και εργαζομένους. Σχεδιάζεται ψηφιακή πλατφόρμα στην οποία θα καταγράφονται οι στεγαστικές ανάγκες δημοσίων υπαλλήλων και θα αντιστοιχίζονται με διαθέσιμα ακίνητα. Στο επίκεντρο βρίσκονται εκπαιδευτικοί, γιατροί και νοσηλευτές, αστυνομικοί και εργαζόμενοι σε κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες. Παράλληλα προβλέπεται πρόγραμμα παραχώρησης δημόσιας γης σε νησιά σε αναδόχους, οι οποίοι θα κατασκευάζουν κατοικίες με την υποχρέωση να τις διαθέτουν σε προσιτές τιμές, κυρίως για τις ανάγκες εργαζομένων του Δημοσίου. Στο ίδιο πακέτο εξετάζονται πολεοδομικά κίνητρα, όπως αυξημένος συντελεστής δόμησης και ταχύτερη επανάχρηση ανενεργών κτιρίων, με αντάλλαγμα τη διάθεση μέρους των νέων κατοικιών για κοινωνική στέγαση.
Κρατική «ομπρέλα» στη φοιτητική στέγη
Για τους φοιτητές, το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας στην οποία οι ιδιοκτήτες θα καταχωρούν ακίνητα κατάλληλα για μίσθωση ή συγκατοίκηση. Μέσω της ίδιας πλατφόρμας οι φοιτητές θα μπορούν να αναζητούν κατοικία αλλά και πιθανό συγκάτοικο, μοιράζοντας το κόστος της στέγασης. Το νέο στοιχείο είναι ότι η πλατφόρμα σχεδιάζεται να συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες, καλύπτοντας μέρος του κινδύνου από απλήρωτα ενοίκια ή πιθανές ζημιές. Στόχος είναι να «ξεκλειδώσουν» περισσότερα ακίνητα για τη φοιτητική αγορά και ταυτόχρονα να μειωθεί το στεγαστικό κόστος μέσω της συγκατοίκησης. Το σύστημα θα συνοδεύεται από τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και συγκεκριμένες προδιαγραφές καταλληλότητας των κατοικιών.
Golden Visa μόνο με μακροχρόνια μίσθωση
Μία ακόμη παρέμβαση που ξεχωρίζει είναι η δημιουργία νέας, εξειδικευμένης κατηγορίας Golden Visa. Το νέο σχήμα θα δίνει τη δυνατότητα σε ξένους επενδυτές να αποκτούν χαρτοφυλάκιο περισσότερων του ενός ακινήτων, με έναν βασικό και αυστηρό όρο: όλα τα ακίνητα θα πρέπει να διατίθενται αποκλειστικά σε μακροχρόνια μίσθωση. Η αξιοποίησή τους μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων θα απαγορεύεται ρητά, ενώ θα δημιουργηθεί μηχανισμός παρακολούθησης για να ελέγχεται η τήρηση των όρων της άδειας διαμονής. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να κατευθυνθεί μέρος των ξένων επενδύσεων προς την αύξηση του διαθέσιμου αποθέματος κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση.
Νέος φορέας και Ταμείο Στεγαστικής Πολιτικής
Για τον κεντρικό συντονισμό των δεκάδων στεγαστικών προγραμμάτων προβλέπεται η δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, ο οποίος θα επιχειρήσει να καλύψει μέρος του θεσμικού κενού που άφησε η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012. Ο νέος φορέας θα διασυνδεθεί με το Κτηματολόγιο και θα διαθέτει κυρίως συντονιστικές, διαχειριστικές και υποστηρικτικές αρμοδιότητες. Για τη συγκρότησή του προβλέπεται χρηματοδότηση 3 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ 2021-2027. Παράλληλα σχεδιάζονται Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης στα Κέντρα Κοινότητας των δήμων, με εκτιμώμενη χρηματοδότηση 6,5 εκατ. ευρώ, καθώς και ένα Εξειδικευμένο Ταμείο-Θεματοφύλακας για τη δημιουργία και τη μακροχρόνια διαχείριση κοινωνικών κατοικιών. Τα έσοδα από τα μισθώματα θα επιστρέφουν στο σύστημα για τη συντήρηση και την επέκταση του στεγαστικού αποθέματος.
«Θερμόμετρο» στις τιμές χωρίς πλαφόν στα ενοίκια
Την εικόνα συμπληρώνει η δημιουργία εθνικού δείκτη τιμών κατοικίας, ο οποίος θα παρακολουθεί την πορεία των τιμών πώλησης και των ενοικίων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο δείκτης θα «κουμπώνει» στοιχεία από μεταβιβάσεις ακινήτων, μισθωτήρια συμβόλαια, τραπεζικές αποτιμήσεις και φορολογικές δηλώσεις, κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel, ώστε να υπάρχει πληρέστερη εικόνα για το πραγματικό κόστος στέγασης ανά περιοχή. Η στρατηγική ξεκαθαρίζει πάντως ότι ο δείκτης θα αποτελεί εργαλείο διαφάνειας και παρακολούθησης της αγοράς και όχι μηχανισμό διοικητικού καθορισμού των τιμών. Τουλάχιστον στην παρούσα φάση, δεν βρίσκεται στο τραπέζι πλαφόν ή άλλος διοικητικός περιορισμός στα ενοίκια.
