Η χρηματοδότηση μπορεί να κρίνεται πέρα από την οικονομική της απόδοση και τον πιστωτικό κίνδυνο, λαμβάνοντας υπόψη τις επιδράσεις της στην κοινωνία, την τοπική οικονομία και το περιβάλλον. Σε αυτόν τον χώρο κινούνται οι ευρωπαϊκές ηθικές και εναλλακτικές τράπεζες, ένας χρηματοπιστωτικός τομέας με ενεργητικό 79 δισ. ευρώ και ενισχυόμενη παρουσία στη χρηματοδότηση της κοινωνικής οικονομίας.
Τον κεντρικό ευρωπαϊκό οργανισμό του τομέα αποτελεί η European Federation of Ethical and Alternative Banks and Financiers (FEBEA). Η Ομοσπονδία δημιουργήθηκε στις Βρυξέλλες το 2001, όταν μια μικρή ομάδα τραπεζών και χρηματοπιστωτικών φορέων αποφάσισε να συμπράξει, να ανταλλάξει τεχνογνωσία και να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή εκπροσώπηση.
Πλέον, η FEBEA έχει πάνω από 30 μέλη που προέρχονται από σχεδόν 20 χώρες, μεταξύ των οποίων τράπεζες, συνεταιρισμοί, ιδρύματα, ταμεία, φορείς μικροχρηματοδοτήσεων και επενδυτές κοινωνικού προσανατολισμού. Παρότι ακολουθούν διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα, όλοι αυτοί οι οργανισμοί συνδέονται με τον κοινό στόχο της κατεύθυνσης κεφαλαίων στην πραγματική οικονομία και σε έργα με αποδεδειγμένο κοινωνικό ή περιβαλλοντικό αντίκτυπο.
Η ευρωπαϊκή αγορά ηθικής χρηματοδότησης των 79 δισ. ευρώ
Από σχήμα συνεργασίας των μελών της, η FEBEA εξελίχθηκε σε αξιόπιστο συνομιλητή ευρωπαϊκών θεσμών, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, η Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο νέος πρόεδρος της FEBEA, Παναγιώτης Τουρναβίτης, αναφέρει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ότι η συνεργασία αυτή υπερβαίνει τη θεσμική εκπροσώπηση, καθώς έχει φέρει προγράμματα τεχνικής βοήθειας, μηχανισμούς εγγυήσεων και κοινά χρηματοδοτικά εργαλεία, στα οποία τα μικρότερα μέλη της Ομοσπονδίας δεν θα είχαν δυνατότητα πρόσβασης από μόνα τους. «Η FEBEA απέκτησε φωνή και έγινε κάτι περισσότερο από μια ομοσπονδία: μια συλλογική δύναμη», επισημαίνει.
Η ουσιαστική διαφορά της ηθικής χρηματοδότησης αφορά τα κριτήρια με τα οποία εξετάζεται μια επένδυση. Για ένα συμβατικό πιστωτικό ίδρυμα, ένας μικρός συνεταιρισμός, μια κοινωνική επιχείρηση, μια κοινότητα ανανεώσιμης ενέργειας ή ένα έργο προσιτής κατοικίας ενδέχεται να συνεπάγεται χαμηλή χρηματοδότηση, υψηλότερο κόστος αξιολόγησης και μικρό περιθώριο κέρδους. Τα μέλη της FEBEA, ωστόσο, συνυπολογίζουν επίσης την τοπική ανάπτυξη, τις θέσεις εργασίας και το συνολικό κοινωνικό αποτύπωμα.
Κατά τη Γενική Συνέλευση της Ομοσπονδίας, που έγινε στις 25 Σεπτεμβρίου στη Βενετία, ο διευθύνων σύμβουλος της Συνεταιριστικής Τράπεζας Καρδίτσας εξελέγη ομόφωνα πρόεδρος της FEBEA για την επόμενη τριετία. Η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ελληνική τραπεζική αγορά, δεδομένου ότι η Τράπεζα Καρδίτσας υπήρξε πριν από δέκα χρόνια το πρώτο ελληνικό μέλος της Ομοσπονδίας. Η τράπεζα ιδρύθηκε πριν από 32 χρόνια από αγρότες, μικρούς εμπόρους και επιχειρηματίες της Θεσσαλίας. Σήμερα έχει περισσότερους από 60.000 πελάτες, 18.500 μέλη και ενεργητικό κοντά στα 400 εκατ. ευρώ.
«Όταν χτυπήσαμε για πρώτη φορά την πόρτα της FEBEA, πριν από δέκα χρόνια, ήμασταν το πρώτο ελληνικό μέλος. Ήμασταν μια μικρή τράπεζα, μακριά από τις Βρυξέλλες, και προερχόμασταν από μια χώρα, της οποίας το χρηματοπιστωτικό σύστημα ήταν τότε συνώνυμο της κρίσης. Η FEBEA δεν μας ρώτησε πόσο μεγάλοι ήμασταν. Μας ρώτησε τι πιστεύαμε. Μας δέχθηκε ως ισότιμους, μας έδωσε τη δυνατότητα να μάθουμε από τους καλύτερους στην Ευρώπη και, δέκα χρόνια αργότερα, μας εμπιστεύθηκε την ηγεσία της», αναφέρει ο κ. Τουρναβίτης. Στο μεταξύ, η Τράπεζα Καρδίτσας βρέθηκε αντιμέτωπη με την κρίση χρέους, τα capital controls, την πανδημία και δύο καταστροφικές πλημμύρες σε διάστημα τριών ετών, συνεχίζοντας ωστόσο να χρηματοδοτεί την τοπική οικονομία.
Το χρηματοδοτικό κενό για την κοινωνική οικονομία
Το χρηματοδοτικό κενό που συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν οι φορείς της κοινωνικής οικονομίας βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για την επόμενη ημέρα. Όπως σημειώνει ο κ. Τουρναβίτης, η μελέτη αγοράς της ΕΤΕπ, η οποία παρουσιάστηκε στο συνέδριο, επιβεβαιώνει ότι απαιτούνται χρηματοπιστωτικοί εταίροι με γνώση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών αυτών των οργανισμών, ικανοί να μετατρέπουν τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις σε εφαρμόσιμες χρηματοδοτικές λύσεις.
Το Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Οικονομία, το Σχέδιο για την Προσιτή Κατοικία, η Στρατηγική για την Καταπολέμηση της Φτώχειας, το InvestEU, η τεχνική βοήθεια SIFTA, τα προϊόντα εγγυήσεων του ΕΤαΕ, καθώς και τα δάνεια και οι επιχορηγήσεις της Αναπτυξιακής Τράπεζας του Συμβουλίου της Ευρώπης, δεν είναι, όπως υπογραμμίζει, αφηρημένες έννοιες. Πρόκειται για εργαλεία που τα μέλη της FEBEA χρησιμοποιούν ήδη.
Στο επίκεντρο βρίσκεται επίσης η ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των μελών. Μέσω του FEBEA Marketplace Workshop, φορείς με διαθέσιμη ρευστότητα ήρθαν σε επαφή με μέλη που έχουν έτοιμα σχέδια και αναζητούν χρηματοδότηση, ενώ οργανισμοί με εξειδικευμένη γνώση συνεργάστηκαν με άλλους που καλούνται να διαχειριστούν συγκεκριμένες προκλήσεις. «Η κατεύθυνση που θέλουμε να ακολουθήσουμε είναι η συγκεκριμένη συνεργασία να διευρυνθεί και να επεκταθεί ακόμη περισσότερο σε σημείο όπου η χρηματοπιστωτική συνεργασία μεταξύ των μελών να πάψει να αποτελεί αντικείμενο ενός workshop και να γίνει καθημερινή πρακτική», επισημαίνει ο κ. Τουρναβίτης.
Η τεχνολογία αποτελεί έναν ακόμη βασικό άξονα της προσπάθειας. Σήμερα, ακόμη και μια μικρή τράπεζα με περιφερειακή παρουσία έχει τη δυνατότητα να παρέχει ψηφιακές υπηρεσίες, άμεσες πληρωμές και χρηματοδοτήσεις που βασίζονται στην αξιοποίηση δεδομένων. «Η ψηφιακή τεχνολογία δεν είναι εχθρός της εγγύτητας. Αν χρησιμοποιηθεί σωστά, δημιουργεί εγγύτητα σε μεγαλύτερη κλίμακα», σημειώνει, περιγράφοντας συνοπτικά μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις του κλάδου. Το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθούν τα νέα εργαλεία, χωρίς να χαθεί η άμεση σχέση με τις τοπικές κοινωνίες και τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν χρηματοδότηση.
Για την επόμενη τριετία αναλαμβάνει η νέα διοίκηση της FEBEA, έχοντας θέσει ως προτεραιότητες την καλύτερη πρόσβαση στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, την περαιτέρω συνεργασία των μελών και την αξιοποίηση των τεχνολογικών δυνατοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Παναγιώτης Τουρναβίτης εξελέγη για πρώτη φορά στην προεδρία της Ομοσπονδίας ως εκπρόσωπος ελληνικής τράπεζας.
