Η κλιμάκωση των επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα έχει προκαλέσει ισχυρή άνοδο στις διεθνείς τιμές του σιταριού, καθώς πλήττονται κρίσιμα λιμάνια και υποδομές στη Ρωσία και την Ουκρανία, δύο χώρες που καλύπτουν περίπου το 30% της παγκόσμιας ζήτησης. Οι εξαγωγές έχουν ήδη περιοριστεί δραστικά, ενώ οι εναλλακτικές διαδρομές δεν επαρκούν για να καλύψουν το κενό, αυξάνοντας τους φόβους για νέο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα και πιέσεις στο παγκόσμιο καλάθι του καταναλωτή.
Πιο αναλυτικά
Νέα αναταραχή προκαλεί στις διεθνείς αγορές τροφίμων η κλιμάκωση του πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς τα αμοιβαία πλήγματα Ρωσίας και Ουκρανίας σε λιμάνια, εμπορικά πλοία και κρίσιμες υποδομές απειλούν να περιορίσουν δραστικά τις εξαγωγές σιτηρών από δύο από τους σημαντικότερους προμηθευτές του πλανήτη.
Οι διεθνείς τιμές του σιταριού έχουν ήδη κινηθεί προς τα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων σχεδόν τριών ετών, καθώς οι αγορές επιχειρούν να αποτιμήσουν τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης διακοπής των φορτώσεων από τη Ρωσία και την Ουκρανία.
Η συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς τα χτυπήματα έρχονται ακριβώς την περίοδο που ολοκληρώνεται σε μεγάλο βαθμό η συγκομιδή του χειμερινού σιταριού και ξεκινά η κορύφωση των εξαγωγών της νέας σοδειάς.
Στο στόχαστρο Οδησσός, Νοβοροσίσκ και λιμάνια του Δούναβη
Οι τελευταίες επιθέσεις έχουν πλήξει καίρια σημεία της αλυσίδας εξαγωγών και στις δύο πλευρές της Μαύρης Θάλασσας.
Ρωσικά πλήγματα σε εμπορικά πλοία και λιμενικές υποδομές έχουν ουσιαστικά παγώσει τη ναυσιπλοΐα μέσω της Οδησσού και άλλων ουκρανικών λιμανιών.
Την ίδια στιγμή, ουκρανική επίθεση στο Νοβοροσίσκ, έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς κόμβους της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα, οδήγησε σε αναστολή της λειτουργίας των τριών βασικών τερματικών σταθμών σιτηρών του λιμανιού.
Σοβαρά προβλήματα έχουν δημιουργηθεί και στον Δούναβη. Ρωσική επίθεση έπληξε υποδομές στο Ισμαήλ, τον σημαντικότερο ουκρανικό κόμβο εξαγωγών σιτηρών μέσω του ποταμού.
Το αποτέλεσμα είναι ένα πρωτοφανές ταυτόχρονο πλήγμα στις κύριες οδούς μεταφοράς σιτηρών τόσο της Ρωσίας όσο και της Ουκρανίας.
Ρωσία και Ουκρανία καλύπτουν περίπου το 30% της παγκόσμιας ζήτησης
Η σημασία της περιοχής για την παγκόσμια επισιτιστική αγορά είναι τεράστια.
Η Ρωσία αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα σιταριού στον κόσμο, ενώ η Ουκρανία κατατάσσεται μεταξύ των πέντε μεγαλύτερων.
Μαζί καλύπτουν περίπου το 30% της παγκόσμιας ζήτησης, γεγονός που σημαίνει ότι μια μακρά διακοπή της λειτουργίας των λιμανιών τους μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις τιμές από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική μέχρι την Ευρώπη και την Ασία.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, έως και 86 εκατ. τόνοι εξαγωγών δημητριακών μπορεί να επηρεαστούν μέσα στη χρονιά από τις αναταράξεις στη Μαύρη και την Αζοφική Θάλασσα.
Από αυτούς, περίπου 52 εκατ. τόνοι αφορούν τη Ρωσία και 34 εκατ. τόνοι την Ουκρανία.
Η ποσότητα αντιστοιχεί περίπου στο 17% των παγκόσμιων εξαγωγών δημητριακών.
«Χειρότερο για το σιτάρι απ’ ό,τι ήταν τα Στενά του Ορμούζ για το πετρέλαιο»
Ο Αντρέι Σίζοφ, επικεφαλής της SovEcon, εταιρείας που ειδικεύεται στις αγροτικές αγορές της Μαύρης Θάλασσας, περιέγραψε με ιδιαίτερα δραματικό τρόπο το μέγεθος της αναστάτωσης.
Κατά την εκτίμησή του, η σημερινή κατάσταση είναι για την αγορά σιταριού ακόμη πιο σοβαρή από ό,τι ήταν για το πετρέλαιο η σχεδόν διακοπή της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.
Το βασικό πρόβλημα, όπως επισημαίνει, είναι ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις άμεσης αποκλιμάκωσης.
Όσο περισσότερο παραμένουν εκτός λειτουργίας οι βασικοί εξαγωγικοί κόμβοι, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται η πίεση στην παγκόσμια προσφορά.
Κατά 75% χαμηλότερες οι ουκρανικές εξαγωγές
Για την Ουκρανία οι επιπτώσεις είναι ήδη ιδιαίτερα έντονες.
Οι εξαγωγές σιτηρών μέσα στον Αύγουστο εμφανίζονται μειωμένες περίπου κατά 75% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία.
Το πλήγμα είναι εξαιρετικά σοβαρό και για την ίδια την ουκρανική οικονομία, καθώς ο αγροτικός τομέας αντιπροσωπεύει περίπου το 60% των εξαγωγικών εσόδων της χώρας.
Η διακοπή των θαλάσσιων μεταφορών συμπίπτει μάλιστα με την περίοδο κατά την οποία οι αποθήκες γεμίζουν με τη νέα σοδειά, αυξάνοντας την ανάγκη για ταχεία διοχέτευση των προϊόντων στις διεθνείς αγορές.
Σχεδόν στο μισό οι ρωσικές εξαγωγές
Σημαντική κάμψη καταγράφεται και από τη ρωσική πλευρά.
Η SovEcon εκτιμά ότι η Ρωσία θα εξαγάγει περίπου 2,2 εκατ. τόνους σιτηρών αυτόν τον μήνα, έναντι περίπου 4,6 εκατ. τόνων τον Αύγουστο του προηγούμενου έτους.
Με μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων στη Μαύρη και την Αζοφική Θάλασσα εκτός λειτουργίας, η διαθέσιμη ικανότητα εξαγωγών της περιοχής φέρεται να έχει υποχωρήσει από περίπου 3,3 εκατ. τόνους τον μήνα σε μόλις 250.000 τόνους, οι οποίοι μπορούν να διακινηθούν από την εναπομείνασα λειτουργική εγκατάσταση στο Τουάπσε.
Υπάρχουν, μάλιστα, φόβοι για νέα πλήγματα στο Νοβοροσίσκ, ιδιαίτερα μετά τις πληροφορίες για ζημιές στα τοπικά συστήματα αεράμυνας.
Ο Δούναβης δεν μπορεί να καλύψει το κενό
Μετά την κατάρρευση της συμφωνίας για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας το 2023, η Ουκρανία είχε επενδύσει σημαντικά σε εναλλακτικές διαδρομές.
Σιτηρά μεταφέρονταν μέσω του Δούναβη, σιδηροδρομικώς προς ευρωπαϊκές χώρες και κατά μήκος των ακτών προς το ρουμανικό λιμάνι της Κωνστάντζας.
Ωστόσο, οι λύσεις αυτές έχουν περιορισμένη δυναμικότητα.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι ακόμη και αν αυξηθεί η μεταφορική ικανότητα, οι εναλλακτικές διαδρομές θα μπορούσαν να αναπληρώσουν μόνο περίπου 17 εκατ. τόνους από τις ποσότητες που κινδυνεύουν να χαθούν.
Και φέτος υπάρχει ακόμη ένα πρόβλημα: η ακραία ζέστη και η περιορισμένη βροχόπτωση έχουν μειώσει τη στάθμη του Δούναβη.
Τα πλοία μπορούν έτσι να μεταφέρουν μικρότερα φορτία, ενώ το κόστος μεταφοράς ανεβαίνει.
Φόβοι για νέο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα
Η άνοδος του σιταριού δεν συμβαίνει σε απομόνωση.
Οι αγορές αγροτικών προϊόντων βρίσκονται ήδη υπό πίεση από την εκτεταμένη ξηρασία, τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με το Ελ Νίνιο και τις ελλείψεις λιπασμάτων που έχουν προκύψει από τις νέες γεωπολιτικές αναταράξεις.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι οι παγκόσμιες τιμές τροφίμων θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 11,8% φέτος και κατά ακόμη 4,8% το 2027.
Η επικεφαλής οικονομολόγος της εταιρείας, Τατιάνα Ορλόβα, προειδοποιεί ότι η κλιμάκωση στη Μαύρη και την Αζοφική Θάλασσα θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρότερο παγκόσμιο σοκ στις τιμές των τροφίμων, ακριβώς επειδή Ρωσία και Ουκρανία διαθέτουν τόσο μεγάλο μερίδιο στις διεθνείς αγορές σιτηρών.
Οι μνήμες του 2022 επιστρέφουν
Οι εξελίξεις ξυπνούν μνήμες από τις πρώτες εβδομάδες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Τότε, οι τιμές των δημητριακών εκτοξεύθηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, καθώς οι αγορές φοβήθηκαν ότι τεράστιες ποσότητες ουκρανικού και ρωσικού σιταριού θα έμεναν εκτός παγκόσμιου εμπορίου.
Η κατάσταση εξομαλύνθηκε στη συνέχεια χάρη στην πρωτοβουλία του ΟΗΕ για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας, η οποία επέτρεψε την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων.
Μετά την κατάρρευση της συμφωνίας τον Ιούλιο του 2023, η Ουκρανία κατάφερε σταδιακά να δημιουργήσει νέες θαλάσσιες και ποτάμιες διαδρομές.
Οι τελευταίες επιθέσεις, όμως, δείχνουν πόσο εύθραυστο παραμένει αυτό το σύστημα.
Οι αγορές μπορεί να υποτιμούν ακόμη τον κίνδυνο
Παρά τη μεγάλη άνοδο των τιμών του σιταριού, ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι οι αγορές δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει πλήρως το ενδεχόμενο παρατεταμένης διακοπής των εξαγωγών.
Η BMI είχε προειδοποιήσει ήδη πριν από το τελευταίο πλήγμα στο Νοβοροσίσκ ότι οι traders φαίνεται να θεωρούν πως οι αναταράξεις στη Μαύρη Θάλασσα θα είναι προσωρινές.
Μια τέτοια υπόθεση, σύμφωνα με τους αναλυτές, μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επικίνδυνη.
Εάν Ρωσία και Ουκρανία αδυνατούν επί εβδομάδες ή μήνες να χρησιμοποιήσουν τους κύριους εξαγωγικούς τους κόμβους, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια προσφορά θα μπορούσαν να είναι πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που υποδηλώνουν σήμερα οι χρηματιστηριακές τιμές.
Ο Σίζοφ εκτιμά ήδη ότι το υψηλό τριετίας που σημειώθηκε στα συμβόλαια σιταριού τον Ιούλιο μπορεί σύντομα να ξεπεραστεί.
Από το μέτωπο της Ουκρανίας στο καλάθι του καταναλωτή
Η νέα φάση του πολέμου στη Μαύρη Θάλασσα δείχνει για ακόμη μία φορά ότι οι συνέπειες της σύγκρουσης ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα Ρωσίας και Ουκρανίας.
Ένα πλήγμα σε ένα λιμάνι της Οδησσού ή του Νοβοροσίσκ μπορεί να μεταφραστεί σε λιγότερο σιτάρι στις διεθνείς αγορές, ακριβότερες ζωοτροφές, αυξημένες τιμές αλεύρων και τελικά μεγαλύτερο κόστος για βασικά τρόφιμα.
Η κατάσταση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια των διαταραχών.
Εάν οι εξαγωγές αποκατασταθούν γρήγορα, η σημερινή άνοδος μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Εάν όμως τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας παραμείνουν στο επίκεντρο των πολεμικών επιχειρήσεων, ο κίνδυνος ενός νέου παγκόσμιου σοκ στις τιμές των τροφίμων γίνεται πλέον πολύ πιο πραγματικός.
