Η πιθανότητα να βρεθεί ένας άνθρωπος στην κοιλιά μιας τεράστιας φάλαινας και να παλέψει για να επιβιώσει απασχολεί τη φαντασία εδώ και αιώνες: από τη βιβλική αφήγηση του Ιωνά και του κήτους έως τις σύγχρονες κινηματογραφικές ταινίες. Το «Whalefall», που έκανε πρεμιέρα σήμερα, επαναφέρει το εφιαλτικό ενδεχόμενο και θέτει το ερώτημα: είναι κάτι τέτοιο δυνατό στην πραγματική ζωή;
Στην ταινία, ένας δύτης καταπίνεται από φυσητήρα και πρέπει να καταφέρει να βγει ζωντανός μέσα σε μία ώρα, πριν τελειώσει το οξυγόνο του. Οι επιστήμονες που ασχολούνται με τη θαλάσσια ζωή επισημαίνουν ότι το κατά πόσο ένας άνθρωπος μπορεί πράγματι να βρεθεί σε αυτή τη θέση έχει πιο σύνθετη απάντηση απ’ ό,τι ίσως αναμενόταν.
Γιατί ο φυσητήρας ξεχωρίζει από τα άλλα είδη
Όπως αναφέρει η Daily Mail, τα περισσότερα είδη φαλαινών δεν μπορούν ανατομικά να καταπιούν άνθρωπο. Οι ειδικοί, ωστόσο, εντοπίζουν μία εξαίρεση: τον φυσητήρα, το είδος που εμφανίζεται στην ταινία. Τα ζώα αυτά φτάνουν τα 18 μέτρα σε μήκος και κυνηγούν μεγάλα θηράματα, όπως τα γιγάντια καλαμάρια. Σε αντίθεση με άλλες φάλαινες, διαθέτουν φάρυγγα τέτοιου μεγέθους ώστε σε εξαιρετικές περιστάσεις θα μπορούσε να περάσει από αυτόν ένας άνθρωπος.
Η Τζόι Ράιντενμπεργκ, συγκριτική ανατόμος στην Ιατρική Σχολή Άικαν του Όρους Σινά, είχε ρόλο επιστημονικής συμβούλου στην παραγωγή του «Whalefall». Μιλώντας στο «Science News», ανέφερε πως κανένα είδος φάλαινας, πέρα από τον φυσητήρα, δεν θα μπορούσε να καταπιεί άνθρωπο. Θα έπρεπε, πάντως, να πρόκειται για ένα εξαιρετικά μεγάλο ενήλικο αρσενικό, από τα μεγαλύτερα σε μέγεθος, μεγαλύτερο από τους περισσότερους φυσητήρες που συναντώνται συνήθως.
Ο δύτης που βρέθηκε μέσα στο στόμα μεγάπτερης φάλαινας
Το 2021 καταγράφηκε ένα αληθινό περιστατικό που αναζωπύρωσε τη συζήτηση για το ενδεχόμενο κατάποσης ανθρώπου από φάλαινα. Ο Μάικλ Πάκαρντ, δύτης που ψάρευε αστακούς στη Μασαχουσέτη, παγιδεύτηκε προσωρινά στο στόμα μιας μεγάπτερης φάλαινας.
Το στόμα μιας μεγάπτερης φάλαινας μπορεί να χωρέσει άνθρωπο, όμως ο λαιμός της είναι πολύ στενός για να τον καταπιεί. Η Νίκολα Χόντζινς, από την οργάνωση Whale and Dolphin Conservation, είπε στο National Geographic ότι ο λαιμός του ζώου έχει μέγεθος περίπου όσο μια ανθρώπινη γροθιά. Έτσι, ο δύτης πιθανότατα βρέθηκε στο στόμα της φάλαινας, χωρίς να περάσει στον λαιμό της. Φαίνεται ότι το ζώο κατάλαβε πως είχε κάνει λάθος και τον έφτυσε.
Το οξυγόνο και οι συνθήκες στην κοιλιά της φάλαινας
Ακόμη και αν ένας φυσητήρας κατάπινε άνθρωπο, η επιβίωση θα ήταν άλλη και πολύ δυσκολότερη υπόθεση. Η διατροφή του περιλαμβάνει κυρίως καλαμάρια, ανάμεσά τους και γιγάντια είδη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, ο φυσητήρας τραβά τη λεία του προς τον φάρυγγα με ισχυρή υποπίεση και στη συνέχεια την καταπίνει ολόκληρη.
Για έναν άνθρωπο σε αυτή την κατάσταση, το βασικότερο άμεσο πρόβλημα θα ήταν η απουσία οξυγόνου. Στην ταινία, ο δύτης προσπαθεί να αντέξει χρησιμοποιώντας τον αέρα που έχει απομείνει στη φιάλη του. Η ποσότητα αυτή θα μπορούσε να του δώσει χρόνο, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι συνθήκες μέσα στο ζώο θα ήταν εξαιρετικά εχθρικές.
Στο εσωτερικό της, η φάλαινα έχει σκοτεινό, υγρό και ασφυκτικά στενό στομάχι, το οποίο περιέχει πεπτικά υγρά. Μόλις τελείωνε ο αέρας στη φιάλη του δύτη, θα απέμενε ελάχιστος ή καθόλου αέρας που να μπορεί να αναπνεύσει. Συνεπώς, ακόμη κι αν η κατάποση δεν τον σκότωνε αμέσως, η παραμονή στην κοιλιά του φυσητήρα θα τον εξέθετε σε σοβαρό κίνδυνο ασφυξίας.
Οι πιέσεις στα μεγάλα βάθη και το πεπτικό σύστημα
Οι πολύ υψηλές πιέσεις στις καταδύσεις μεγάλου βάθους θα αποτελούσαν ένα ακόμη εμπόδιο. Οι φυσητήρες κατεβαίνουν στα βάθη των ωκεανών για να κυνηγήσουν καλαμάρια, σε περιοχές όπου άνθρωπος χωρίς τον κατάλληλο εξοπλισμό δεν μπορεί να επιβιώσει. Ακόμη και αν ο δύτης, μέσα στο σώμα της φάλαινας, δεν ερχόταν απευθείας σε επαφή με το νερό γύρω της, οι ισχυρές δυνάμεις που αναπτύσσονται σε τέτοιες συνθήκες θα εξακολουθούσαν να διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον.
Αν κάποιος κατάφερνε να αντέξει την κάθοδο σε μεγάλα βάθη, θα ερχόταν αντιμέτωπος και με τον τρόπο λειτουργίας του πεπτικού συστήματος του ζώου. Το στομάχι του φυσητήρα, αντίθετα με όσα συχνά δείχνει η μυθοπλασία, δεν είναι μια μεγάλη, άδεια κοιλότητα σαν σπηλιά. Διαθέτει πολλά διαμερίσματα, που βοηθούν στη διάσπαση και την πέψη ανθεκτικών θηραμάτων, όπως τα καλαμάρια· ορισμένα από αυτά έχουν αιχμηρά ράμφη και πλοκάμια.
Επομένως, όποιος παγιδευόταν μέσα στη φάλαινα θα είχε να αντιμετωπίσει τόσο την έλλειψη οξυγόνου όσο και τη ζέστη, τα πεπτικά υγρά και την αδιάκοπη κίνηση του σώματος του ζώου, καθώς κολυμπά και καταδύεται στον ωκεανό.
