Συρία: Οι περιουσίες του κύκλου Άσαντ περνούν σε νέους ελέγχους – Πού πηγαίνουν τα χρήματα του αδιαφανούς ταμείου των 50 δισ. δολαρίων

Επιχειρήσεις, εμπορικά κέντρα, ακίνητα και τραπεζικές συμμετοχές, που ανήκαν σε επιχειρηματίες με δεσμούς με το καθεστώς Άσαντ, περνούν υπό τον έλεγχο ενός νέου οικονομικού κέντρου ισχύος στη Συρία. Πρόκειται για το Συριακό Κρατικό Επενδυτικό Ταμείο, το οποίο συγκεντρώνει περιουσιακά στοιχεία μεγάλης αξίας, χωρίς να δημοσιοποιεί ολοκληρωμένο κατάλογο των συμμετοχών του, οικονομικά δεδομένα ή, επισήμως, το όνομα του επικεφαλής του.

Το ταμείο ιδρύθηκε το 2025 από τον πρόεδρο Αχμέντ αλ Σάρα και αποτελεί κεντρικό μέρος του σχεδιασμού για την ανασυγκρότηση της συριακής οικονομίας και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, σύμφωνα με έρευνα των Financial Times. Ο υπουργός Οικονομικών είχε υπολογίσει πέρυσι την αξία του ενεργητικού του στα 50 δισ. δολάρια — εκτίμηση για την αξία των περιουσιακών στοιχείων και όχι για μετρητά που διαθέτει.

Ένα ταμείο με παρουσία σε σχεδόν κάθε κλάδο

Στο χαρτοφυλάκιο του οργανισμού βρίσκονται κρατικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά και επιχειρήσεις που κατασχέθηκαν από πρόσωπα με δεσμούς με το προηγούμενο καθεστώς. Το ταμείο αναφέρει ότι οι εταιρείες του απασχολούν πάνω από 40.000 εργαζομένους, ενώ το ίδιο έχει περισσότερους από 270 υπαλλήλους.

Το εύρος των συμμετοχών του προσδίδει στο ταμείο σημαντική επιρροή στην οικονομία. Επιχειρηματίες και αναλυτές που μίλησαν στους FT αναφέρουν ότι στελέχη του επηρεάζουν τις αποφάσεις για το ποιοι αναλαμβάνουν τη διοίκηση και ποιοι επενδύουν σε βασικούς τομείς.

Ως τον ισχυρότερο οικονομικά φορέα της χώρας αυτή την περίοδο χαρακτηρίζει το ταμείο ο Θάερ Λάχαμ, διευθύνων σύμβουλος του Συριακού Επιχειρηματικού Συμβουλίου. Ένας από τους συναλλασσόμενους με τον οργανισμό περιγράφει συνοπτικά την ισχύ του: «Τι είναι το κράτος σήμερα; Τα υπουργεία και το ταμείο».

Ο επικεφαλής του ταμείου που απουσιάζει από την ιστοσελίδα

Άμεση υπαγωγή στον πρόεδρο της Συρίας έχει το ταμείο, ενώ πρόεδρος του διοικητικού του συμβουλίου είναι ο υπουργός Τουρισμού.

Τρεις άνθρωποι που έχουν συναντήσει τον επικεφαλής του ανέφεραν στους FT ότι πρόκειται για τον Ιμπραήμ Σουκαρίε (Ibrahim Succarieh), ο οποίος έχει υπηκοότητα Λιβάνου και Αυστραλίας. Παρά ταύτα, στην επίσημη ιστοσελίδα του οργανισμού δεν αναγράφεται το όνομά του.

Η εφημερίδα αναφέρει ότι ο Σουκαρίε υπόκειται σε κυρώσεις της Αυστραλίας, λόγω φερόμενης συμμετοχής του σε παρακλάδι της Αλ Κάιντα, το οποίο προηγήθηκε της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ, της οργάνωσης του Σάρα που διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανατροπή του Άσαντ.

Οι FT δεν μπόρεσαν να επικοινωνήσουν με τον Σουκαρίε. Εκείνος δεν απάντησε ούτε στις ερωτήσεις που του διαβιβάστηκαν μέσω του ταμείου.

Τι απαντά το ταμείο για την έλλειψη διαφάνειας

Στα ερωτήματα της εφημερίδας σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία, τα έσοδα και τη διοίκησή του, το ταμείο δεν έδωσε απαντήσεις. Ανέφερε, ωστόσο, ότι ως νέος θεσμός οικοδομεί σταδιακά το πλαίσιο διακυβέρνησής του και επιδιώκει να προσαρμοστεί στις διεθνείς πρακτικές που ακολουθούν τα κρατικά επενδυτικά ταμεία.

Παράλληλα, το ταμείο δήλωσε ότι έχει ως αποστολή να προστατεύει και να αναπτύσσει περιουσιακά στοιχεία του συριακού κράτους και να συνάπτει συνεργασίες που θα εξασφαλίσουν για τη χώρα κεφάλαια, τεχνολογία και τεχνογνωσία.

Ο Τζιχάντ Γιαζίγκι, εκδότης του Syria Report, εκτιμά ότι η έλλειψη διαφάνειας δυσχεραίνει την ανάπτυξη εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος. Ωστόσο, όπως σημειώνει, κάποιοι επενδυτές από τις χώρες του Κόλπου ίσως να θέλουν έναν κεντρικό συνομιλητή, ο οποίος παρακάμπτει τη γραφειοκρατία.

Από τις εταιρείες του Σάμερ Φοζ στις αξιώσεις πρώην ιδιοκτητών

Σύμφωνα με κρατική επιτροπή που έχει αναλάβει την ανάκτηση περιουσίας αποκτημένης παράνομα, το ταμείο συμμετέχει στη διαχείριση 32 επιχειρηματικών οντοτήτων οι οποίες ανήκαν στον Σάμερ Φοζ, έναν από τους σημαντικούς επιχειρηματίες της περιόδου Άσαντ. Οι επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στο εμπόριο, τις υπηρεσίες και τον τραπεζικό κλάδο.

Στον έλεγχο του ταμείου βρίσκεται πλέον και ένα εμπορικό κέντρο στη Δαμασκό, το οποίο κατασχέθηκε από τους επιχειρηματίες Μοχάμαντ και Ουασίμ Κατάν. Όπως αναφέρουν οι FT, ο Φοζ και ο Ουασίμ Κατάν είχαν δεχθεί κυρώσεις από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη εξαιτίας της υποστήριξής τους προς τον Άσαντ.

Κατά κανόνα, όταν το ταμείο αναλάμβανε τον έλεγχο, άλλαζαν τα κορυφαία στελέχη της διοίκησης, ενώ οι εργαζόμενοι σε χαμηλότερες θέσεις συνέχιζαν να εργάζονται στις επιχειρήσεις.

Οι αλλαγές ιδιοκτησίας, ωστόσο, αφήνουν ανοιχτά ζητήματα. Σε ορισμένες υποθέσεις η αλλαγή των καταχωρισμένων ιδιοκτητών είναι δύσκολη, πρώην κάτοχοι αμφισβητούν τις κατασχέσεις, ενώ άλλοι ζητούν πίσω περιουσίες που έχασαν κατά την περίοδο Άσαντ.

Υπόθεση που αποτυπώνει τις εκκρεμότητες είναι το εμπορικό κέντρο των Κατάν. Ο κατασκευαστής που είχε χάσει το έργο επί του προηγούμενου καθεστώτος ζήτησε να αποκατασταθεί η θέση του και, σύμφωνα με τη διοίκηση της Δαμασκού, το ταμείο συμφώνησε μαζί του.

Οι συμφωνίες με τις χώρες του Κόλπου και η «Νέα Δαμασκός»

Στον τομέα των ακινήτων του ταμείου επικεφαλής είναι ο Μοχάμαντ αλ Χαγιάτ, από τη δισεκατομμυριούχο συροκαταριανή οικογένεια αλ Χαγιάτ. Όπως αναφέρουν οι FT, η οικογένεια έχει αναπτύξει στενή συνεργασία με την οικογένεια Τραμπ και τον Λευκό Οίκο, ενώ έχει συνάψει με τη συριακή κυβέρνηση σημαντικές συμφωνίες στον τομέα των υποδομών και της ενέργειας.

Ανάμεσα στα επενδυτικά σχέδια περιλαμβάνονται:

• Ανάπτυξη ακινήτων αξίας 7 δισ. δολαρίων με την Arada των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
• Συμφωνίες με την τουρκική Tiryaki Agro και τη σαουδαραβική Riyadh Cables Group, με αντικείμενο την αναβάθμιση και τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων.
• Μερίδιο 25% σε συριακή εταιρεία της κουβεϊτιανής Zain, η οποία έλαβε άδεια λειτουργίας δικτύου κινητής τηλεφωνίας αξίας 747 εκατ. δολαρίων.

Παράλληλα, το ταμείο έχει συστήσει νέες επιχειρήσεις, ανάμεσά τους μια εταιρεία πληρωμών που συνεργάζεται με τη Visa στη Συρία, καθώς και μια εγχώρια μονάδα παραγωγής αυτοκινήτων.

Στο πλαίσιο του σχεδίου της Arada προβλέπεται η κατασκευή 11.000 κατοικιών στην περιφέρεια της πρωτεύουσας, σε περιοχή με την ονομασία «Νέα Δαμασκός», καθώς και νοσοκομείου και σχολείου. Στις ψηφιακές απεικονίσεις διακρίνονται πολυτελείς κατοικίες, εμπορικά κέντρα με γυάλινες όψεις και σιντριβάνια.

Ποιος ελέγχει την περιουσία και ποιοι αποκομίζουν τα οφέλη

Οι συμφωνίες με ιδιωτικές επιχειρήσεις αφορούν τη λειτουργία περιουσιακών στοιχείων που εξακολουθούν να ελέγχονται από το ταμείο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την αναβάθμισή τους. Πηγή των FT αναφέρει ότι ο οργανισμός διαχειρίζεται και δημόσια γη που ανήκει σε άλλους κρατικούς φορείς, ενώ μερικές φορές μεσολαβεί μεταξύ αυτών και ιδιωτών κατασκευαστών, εισπράττοντας μερίδιο από τα έσοδα των έργων.

Το ταμείο υποστηρίζει ότι κάθε απόδοση καταλήγει στο συριακό κράτος. Για τη Συρία μετά τον πόλεμο, ωστόσο, το ζητούμενο είναι πώς θα διασφαλιστεί έμπρακτα αυτή η δέσμευση: ποια περιουσιακά στοιχεία συγκεντρώνονται, με ποιους όρους αξιοποιούνται και πώς τα έσοδά τους θα ωφελήσουν τους πολίτες μιας χώρας που έχει ανάγκη από ανοικοδόμηση.