Η μισθολογική διαφάνεια, η ίση αμοιβή μεταξύ γυναικών και ανδρών και οι μηχανισμοί προστασίας και επιβολής βρίσκονται στο επίκεντρο εγκυκλίου του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, η οποία παρέχει οδηγίες και διευκρινίσεις για την ορθή εφαρμογή του ν. 5316/2026, ενόψει της ενεργοποίησης των σχετικών διατάξεων την 1η Νοεμβρίου 2026.

Αποδέκτες της εγκυκλίου είναι οι εργαζόμενοι, οι εργοδότες και όσοι διεκδικούν θέση εργασίας στον ιδιωτικό τομέα που υπάγεται στην αρμοδιότητα του υπουργείου.

Με την εγκύκλιο αποσαφηνίζονται τα δικαιώματα των εργαζομένων και οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων, ώστε ο νόμος που ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 να εφαρμόζεται ορθά και με ενιαίο τρόπο, ενώ παρατίθενται επίσης ενδεικτικά εργαλεία και παραδείγματα ορθών πρακτικών.

Αντικειμενικά κριτήρια στις μισθολογικές δομές

Όλοι οι εργοδότες, χωρίς διάκριση ανάλογα με τον αριθμό των απασχολουμένων τους, οφείλουν από την 1η Νοεμβρίου 2026 να εφαρμόζουν και να διαθέτουν μισθολογικές δομές που κατοχυρώνουν την ίση αμοιβή για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.

Οι συγκεκριμένες δομές απαιτείται να αποτυπώνονται και να τεκμηριώνονται γραπτώς, να καθιστούν δυνατή τη σύγκριση και αξιολόγηση των θέσεων, να περιλαμβάνουν διαδικασία επανεξέτασης και να ορίζουν με σαφήνεια τα επιμέρους στοιχεία αμοιβής για κάθε κατηγορία προσωπικού.

Για την αξιολόγηση χρησιμοποιούνται κριτήρια αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο, τα οποία συμφωνούνται με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, όπου αυτοί υπάρχουν. Υποχρεωτικά συνεκτιμώνται οι δεξιότητες, η καταβαλλόμενη προσπάθεια, η ευθύνη και οι εργασιακές συνθήκες, ενώ μπορούν να λαμβάνονται υπόψη και άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη θέση ή εργασία, όπως, ενδεικτικά, η αρχαιότητα και οι συναφείς μη τεχνικές δεξιότητες.

Εφόσον ο εργοδότης υπάγεται σε Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, έχει τη δυνατότητα να αξιοποιεί τα μισθολογικά κλιμάκια και τις κατηγοριοποιήσεις που αυτή προβλέπει.

Μισθολογική διαφάνεια πριν από την πρόσληψη

Η εγκύκλιος επισημαίνει ότι σε δημοσιεύσεις, αγγελίες, διαφημίσεις, προκηρύξεις, εγκυκλίους και κανονισμούς που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την επιλογή προσώπων για κενές θέσεις εργασίας, δεν επιτρέπεται αναφορά στο φύλο ή στην οικογενειακή κατάσταση. Απαγορεύεται επίσης η αξιοποίηση στοιχείων και κριτηρίων που οδηγούν σε άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω φύλου.

Πριν πραγματοποιηθεί η πρώτη συνέντευξη, οι υποψήφιοι για απασχόληση έχουν δικαίωμα να ενημερώνονται από τον μελλοντικό εργοδότη για την αρχική αμοιβή ή το εύρος στο οποίο αυτή κινείται, με βάση αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια. Πρέπει ακόμη να πληροφορούνται ποιες διατάξεις Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη θέση.

Πληροφόρηση εργαζομένων για τα επίπεδα αμοιβής

Με γραπτό αίτημα, οι εργαζόμενοι δικαιούνται να ζητήσουν στοιχεία τόσο για το ατομικό επίπεδο της αμοιβής τους όσο και για τα μέσα επίπεδα αμοιβής ανά φύλο στις κατηγορίες προσωπικού που παρέχουν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.

Η παροχή των πληροφοριών πρέπει να γίνεται σε εύλογο διάστημα και πάντως όχι αργότερα από δύο μήνες μετά την υποβολή του αιτήματος.

Κάθε χρόνο, οι εργοδότες υποχρεούνται να γνωστοποιούν στο προσωπικό την ύπαρξη του συγκεκριμένου δικαιώματος και τη διαδικασία με την οποία μπορεί να ασκηθεί, τηρώντας παράλληλα τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας και προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Εργαλεία υποστήριξης για τις επιχειρήσεις

Με στόχο να υποστηριχθούν οι επιχειρήσεις, παρέχονται ενδεικτικό πρότυπο μισθολογικής δομής και εργαλεία ορθής πρακτικής. Σε αυτά περιλαμβάνονται το εργαλείο υπολογισμού του μισθολογικού χάσματος του έργου FAIR PAY (https://fairpay.isotita.gr/) και η εργαλειοθήκη του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (https://eige.europa.eu/gender-mainstreaming/toolkits/gender-neutral-job-evaluation), η οποία αποτελεί αναλυτικό οδηγό διαδοχικών βημάτων για εργοδότες που δημιουργούν νέο σύστημα αξιολόγησης και κατάταξης θέσεων ή επανεξετάζουν ένα ήδη υφιστάμενο.

Στοιχεία επιχειρήσεων για το μισθολογικό χάσμα

Πρόσθετες υποχρεώσεις ως προς την υποβολή στοιχείων θεσπίζονται για τις επιχειρήσεις που απασχολούν τουλάχιστον 100 εργαζομένους:

  1. Προς τον Συνήγορο του Πολίτη
  • η συνολική διαφορά αμοιβών μεταξύ των φύλων,
  • η διαφορά αμοιβών μεταξύ των φύλων στα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία της αμοιβής,
  • η συνολική διάμεση διαφορά αμοιβών μεταξύ των φύλων,
  • η διάμεση διαφορά αμοιβών μεταξύ των φύλων στα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής,
  • το ποσοστό γυναικών και ανδρών εργαζομένων που εισπράττουν μεταβλητά ή συμπληρωματικά στοιχεία αμοιβής,
  • το ποσοστό των γυναικών και των ανδρών εργαζομένων σε καθένα από τα τεταρτημοριακά μισθολογικά κλιμάκια,
  • η διαφορά αμοιβών μεταξύ των φύλων ανά κατηγορία προσωπικού, με κατανομή στον συνήθη βασικό μισθό και στα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία της αμοιβής. Τα παραπάνω δεδομένα διαβιβάζονται στον Συνήγορο του Πολίτη με τις ακόλουθες προθεσμίες και συχνότητες:
  • οι εργοδότες με τουλάχιστον 250 εργαζομένους υποβάλλουν τα στοιχεία έως τις 7 Ιουνίου 2027 και ακολούθως κάθε χρόνο έως την ίδια ημερομηνία,
  • οι εργοδότες που έχουν από 150 μέχρι 249 εργαζομένους τα καταθέτουν έως τις 7 Ιουνίου 2027 και έπειτα ανά τρία χρόνια, μέχρι την ίδια ημερομηνία,
  • οι εργοδότες με προσωπικό από 100 έως 149 εργαζομένους υποβάλλουν τα δεδομένα έως τις 7 Ιουνίου 2031 και στη συνέχεια ανά τριετία, έως την ίδια ημερομηνία.

2. Προς τους εργαζομένους και τους εκπροσώπους τους

Οι εργοδότες οφείλουν να γνωστοποιούν σε όλους τους εργαζομένους και στους εκπροσώπους τους τα στοιχεία για το στοιχείο ζ), δηλαδή το μισθολογικό χάσμα μεταξύ γυναικών και ανδρών ανά κατηγορία εργαζομένων, με διαχωρισμό ανάμεσα στον συνήθη βασικό μισθό και στα συμπληρωματικά ή μεταβλητά μέρη της αμοιβής.

3. Προς την Επιθεώρηση Εργασίας και τον Συνήγορο του Πολίτη

Όταν υποβληθεί σχετικό αίτημα, οι εργοδότες πρέπει να διαβιβάσουν μέσα σε δύο μήνες τις πληροφορίες του στοιχείου ζ), δηλαδή τα στοιχεία για το μισθολογικό χάσμα των φύλων ανά κατηγορία εργαζομένων, στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον Συνήγορο του Πολίτη. Εφόσον υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα, στο αίτημα μπορούν να περιλαμβάνονται και οι πληροφορίες της προηγούμενης τετραετίας.

Κοινή διαδικασία ελέγχου και αξιολόγησης των αμοιβών

Η κοινή αξιολόγηση των αμοιβών πραγματοποιείται μόνο εφόσον πληρούνται ταυτόχρονα οι προβλεπόμενοι όροι: σε κάποια κατηγορία εργαζομένων καταγράφεται διαφορά τουλάχιστον 5% στο μέσο επίπεδο αμοιβής γυναικών και ανδρών, η διαφορά δεν τεκμηριώνεται από αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια και δεν έχει διορθωθεί μέσα σε έξι μήνες από την υποβολή των σχετικών στοιχείων. Στόχος της είναι να εντοπίζει, να διορθώνει και να προλαμβάνει αδικαιολόγητες μισθολογικές ανισότητες και περιλαμβάνει:

  • την καταγραφή της αναλογίας γυναικών και ανδρών σε κάθε κατηγορία εργαζομένων,
  • στοιχεία για το μέσο επίπεδο αμοιβής των γυναικών και των ανδρών, καθώς και για τα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής σε κάθε κατηγορία εργαζομένων,
  • τις τυχόν αποκλίσεις ανάμεσα στα μέσα επίπεδα αμοιβής γυναικών και ανδρών για κάθε κατηγορία εργαζομένων,
  • την αιτιολόγηση των αποκλίσεων στα μέσα επίπεδα αμοιβής, με αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, τα οποία συμφωνούνται από κοινού από τον εργοδότη και τους εκπροσώπους των εργαζομένων,
  • το ποσοστό των γυναικών και των ανδρών εργαζομένων που έλαβαν οποιαδήποτε αύξηση ή άλλη βελτίωση στην αμοιβή τους μετά την επιστροφή από άδεια μητρότητας ή πατρότητας, γονική άδεια ή άδεια φροντίδας, εφόσον η βελτίωση καταγράφηκε στην αντίστοιχη κατηγορία εργαζομένων κατά το διάστημα της άδειας,
  • παρεμβάσεις για την εξάλειψη των μισθολογικών διαφορών, όταν αυτές δεν στηρίζονται σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια,
  • την αποτίμηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που είχαν ληφθεί στο πλαίσιο προηγούμενων κοινών αξιολογήσεων αμοιβών.

Προστασία και δικαιώματα των εργαζομένων

Η εγκύκλιος καθορίζει τα δικαστικά και διοικητικά μέσα προστασίας, κατοχυρώνει το δικαίωμα των εργαζομένων που θίγονται σε πλήρη αποκατάσταση και περιγράφει τον τρόπο επίλυσης των σχετικών εργατικών διαφορών στην Επιθεώρηση Εργασίας, με τη συμμετοχή του Συνηγόρου του Πολίτη. Παράλληλα, προβλέπεται προστασία από αντίποινα και δυσμενή μεταχείριση για όσους προχωρούν σε ενέργειες με σκοπό να διασφαλίσουν την ίση αμοιβή.