Για τις αφρικανικές οικονομίες, η χαμηλή πιστοληπτική αξιολόγηση μεταφράζεται συχνά σε ακριβότερο δανεισμό και περιορισμένους πόρους για τις δημόσιες υπηρεσίες. Με δεδομένο αυτό το διακύβευμα, η Αφρικανική Ένωση ανακοίνωσε την Τετάρτη την επίσημη έναρξη του Africa Credit Rating Agency (AfCRA), με στόχο να εκπροσωπηθεί η Αφρική σε μια αγορά που σήμερα ελέγχουν κυρίως οι S&P, Moody’s και Fitch.
Με βάση το Πορ Λουί του Μαυρικίου, ο νέος οίκος αξιολόγησης θα εξετάζει κράτη, χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και εταιρείες. Η απόφαση για τη δημιουργία του είχε ληφθεί από τους Αφρικανούς ηγέτες το 2018, όμως πλέον το AfCRA πρέπει να αποδείξει στην πράξη ότι μπορεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στις αξιολογήσεις του.
«Όταν οι δανειστές δεν βλέπουν καθαρά, χρεώνουν την ομίχλη»
Το σκεπτικό πίσω από το σχέδιο ανέπτυξε ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Afreximbank, η οποία συγκαταλέγεται στους φορείς που στηρίζουν την πρωτοβουλία.
«Όταν οι δανειστές δεν βλέπουν καθαρά, χρεώνουν την ομίχλη», ανέφερε στην τελετή, επισημαίνοντας ότι η Αφρική εξακολουθεί να επιβαρύνεται από αξιολογήσεις που εξετάζουν τις οικονομίες της κυρίως μέσα από δυτικοκεντρική οπτική.
Μέσω του AfCRA επιδιώκεται η συγκέντρωση περισσότερων στοιχείων και η βαθύτερη κατανόηση των τοπικών συνθηκών, ώστε οι επενδυτές να σχηματίζουν πληρέστερη άποψη για τον κίνδυνο που αναλαμβάνουν.
Η Αφρικανική Ένωση παρουσιάζει το νέο εγχείρημα ως συμπλήρωμα των υφιστάμενων διεθνών οίκων αξιολόγησης. Το AfCRA θα στηρίζεται στην αφρικανική τεχνογνωσία και θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των οικονομιών της ηπείρου.
Η κριτική προς S&P, Moody’s και Fitch
Εδώ και χρόνια, Αφρικανοί ηγέτες υποστηρίζουν ότι οι μεγάλοι διεθνείς οίκοι δεν αποτυπώνουν με δικαιοσύνη τον κίνδυνο δανεισμού των χωρών τους. Τους προσάπτουν επίσης ότι υποβαθμίζουν υπερβολικά γρήγορα τις οικονομίες όταν εκδηλώνονται πόλεμοι, πανδημίες ή άλλες κρίσεις.
Οι οίκοι απορρίπτουν τις κατηγορίες και απαντούν ότι χρησιμοποιούν παγκόσμια τις ίδιες μεθοδολογίες. Επιπλέον, έρευνα του Reuters το 2024 σχετικά με την αφρικανική κρίση χρέους δεν βρήκε ενδείξεις συστηματικής μεροληψίας στις κρατικές αξιολογήσεις των τριών μεγαλύτερων οίκων.
Η Αφρικανική Ένωση αναφέρει ότι οι οικονομίες της ηπείρου κατατάσσονται κατά μέσο όρο στις βαθμίδες Β έως Β−, ενώ σε άλλες αναδυόμενες περιοχές η αντίστοιχη μέση βαθμίδα είναι ΒΒ. Όπως υποστηρίζει, αυτή η απόκλιση ενδέχεται να απομακρύνει κάποιους επενδυτές και να κάνει ακριβότερο τον δανεισμό.
Παράλληλα, 23 οικονομίες της Αφρικής παραμένουν χωρίς αξιολόγηση από οποιονδήποτε από τους τρεις μεγάλους οίκους, γεγονός που αφήνει σημαντικό κενό κάλυψης.
Η εξυπηρέτηση του χρέους αυξήθηκε στα 163 δισ. δολάρια
Η έναρξη του AfCRA συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία τα δημόσια οικονομικά πολλών αφρικανικών χωρών βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση.
Στοιχεία της Αφρικανικής Ένωσης δείχνουν ότι η ετήσια εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους στην ήπειρο εκτινάχθηκε από 61 δισ. δολάρια το 2010 σε 163 δισ. δολάρια το 2024. Σε αρκετές χώρες, μάλιστα, οι τόκοι που καταβάλλονται κάθε χρόνο είναι υψηλότεροι από τις ετήσιες δαπάνες για βασικούς τομείς, μεταξύ των οποίων η υγεία και η εκπαίδευση.
Η προσδοκία είναι πως αξιολογήσεις με περισσότερα στοιχεία και αυξημένη διαφάνεια θα ενδυναμώσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών και θα διευκολύνουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Η λειτουργία, όμως, ενός ακόμη οίκου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα επιτόκια θα μειωθούν.
Η αξιοπιστία θα δοκιμαστεί όταν χρειαστεί να υποβαθμίσει μια χώρα
Ο AfCRA θα έχει ανεξάρτητη λειτουργία και θα στηρίζεται οικονομικά στα μετοχικά κεφάλαια και στα έσοδα από τη δραστηριότητά του. Όπως αναφέρει η επίσημη παρουσίαση της Αφρικανικής Ένωσης, οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να κατέχουν μετοχές, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος πολιτικών παρεμβάσεων.
Η αξιοπιστία του νέου οργανισμού, πάντως, θα κριθεί από τα αποτελέσματα. Ο Ντένις Σεν, διδάσκων χρηματοοικονομικών στο International School of Management του Βερολίνου και πρώην αναλυτής της Scope Ratings, ανέφερε ότι ένας νεοσύστατος οίκος ξεκινά με μια υπόσχεση, ενώ οι επενδυτές ζητούν αποδεδειγμένο ιστορικό επιδόσεων.
Ο ίδιος σημείωσε ότι η πιο απαιτητική δοκιμασία εμφανίζεται σε περιόδους αναταραχής των αγορών, όταν τα συμπεράσματα μιας αξιολόγησης μπορεί να είναι δυσάρεστα για τις χώρες που αφορά.
Σε αυτή ακριβώς τη συνθήκη θα αξιολογηθεί και το αφρικανικό εγχείρημα: αν μπορεί να εκδίδει τεκμηριωμένες αξιολογήσεις ακόμη και όταν αυτές δυσαρεστούν τα κράτη που συνέβαλαν στη δημιουργία του. Για να επηρεάσει πράγματι το κόστος δανεισμού, ο AfCRA θα πρέπει πρώτα να πείσει εκείνους που διαθέτουν τα κεφάλαια.
