Η συμφωνία Ελλάδας–Σερβίας, που κυρώθηκε από την ολομέλεια της Βουλής, προβλέπει ενισχυμένη συνεργασία κατά της αρχαιοκαπηλίας και συγκεκριμένη διαδικασία επιστροφής πολιτιστικών αγαθών στις χώρες από τις οποίες προέρχονται.
Με την υπογραφή της στο Βελιγράδι στις 15 Μαΐου 2026, η συμφωνία ενδυναμώνει τον συντονισμό των δύο χωρών για την πρόληψη και την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έκανε λόγο για ένα ουσιαστικό μέσο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, ανταλλαγής πληροφοριών και τεχνογνωσίας, αλλά και διευκόλυνσης του επαναπατρισμού αντικειμένων.
Ανταλλαγή στοιχείων για κλοπές, ανασκαφές και κατασχέσεις
Όπως αναφέρει το υπουργείο Πολιτισμού, η συμφωνία εδράζεται στη Σύμβαση της UNESCO του 1970, καθώς και στους διεθνείς και εθνικούς κανόνες για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπεται να ανταλλάσσονται πληροφορίες για κλοπές, παράνομες ανασκαφές, κατασχέσεις και παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών. Στα πεδία συνεργασίας περιλαμβάνονται ακόμη η ισχύουσα νομοθεσία, οι απαγορεύσεις εξαγωγής και οι απαιτούμενες άδειες.
Προβλέπονται επίσης η μεταφορά τεχνογνωσίας και η επιμόρφωση του προσωπικού των αρμόδιων αρχών, ώστε να ενισχυθεί ο μεταξύ τους συντονισμός και να γίνεται αποτελεσματικότερα η δουλειά τους.
Η διαδικασία για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών από το άλλο κράτος
Σημαντικό μέρος της συμφωνίας είναι η θέσπιση διαδικασίας για την επιστροφή ή απόδοση πολιτιστικών αγαθών, τα οποία έχουν εισαχθεί παράνομα στην επικράτεια του άλλου κράτους.
Ορίζονται οι όροι για την κατάθεση αιτήματος επιστροφής και προβλέπεται βοήθεια στον εντοπισμό των αντικειμένων, όπως και μέτρα για την προσωρινή φύλαξή τους. Παράλληλα, η συμφωνία προωθεί τη συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και την ενημέρωση του κοινού για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μενδώνη: Σεβασμός στο δικαίωμα κάθε χώρας να ζητά επιστροφή
Η υπουργός Πολιτισμού επισήμανε ότι η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών απειλεί την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα των λαών και συνδέεται άμεσα με τη διεθνή νομιμότητα και το κράτος δικαίου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην αμοιβαιότητα, σημειώνοντας πως η Ελλάδα, ενώ διεκδικεί την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, σέβεται τα αντίστοιχα αιτήματα άλλων κρατών.
«Όπως η Ελλάδα διεκδικεί με συνέπεια την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από την επικράτειά της, έτσι αναγνωρίζει και σέβεται το αντίστοιχο δικαίωμα κάθε χώρας», ανέφερε.
Η κ. Μενδώνη περιέγραψε τις διμερείς συμφωνίες ως ενέργειες πολιτιστικής διπλωματίας που ενισχύουν την εμπιστοσύνη. Πρόσθεσε ότι ο επαναπατρισμός ενός πολιτιστικού αγαθού μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για στενότερη συνεργασία μεταξύ κρατών.
«Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι κοινή ευθύνη και η διεθνής συνεργασία οφείλει να μεταφράζεται σε συγκεκριμένες δράσεις και απτά αποτελέσματα», τόνισε.
