Στις 14 Οκτωβρίου 1863, ο Σουηδός χημικός Άλφρεντ Νόμπελ κατοχύρωσε για πρώτη φορά ευρεσιτεχνία, για την παρασκευή νιτρογλυκερίνης, ενός ιδιαίτερα ισχυρού και επικίνδυνου εκρηκτικού. Η κατοχύρωση αυτή σηματοδότησε την αρχή της επιχειρηματικής διαδρομής που θα τον ανέδειξε σε έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της εποχής του. Παρότι απέκτησε τεράστια περιουσία από τα εκρηκτικά και την πολεμική βιομηχανία, τελικά το όνομά του συνδέθηκε με τα πιο γνωστά βραβεία στην επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ειρήνη.

Τη νιτρογλυκερίνη είχε παρασκευάσει πρώτος το 1847 ο Ιταλός χημικός Ασκάνιο Σομπρέρο, όχι ο Νόμπελ. Η ιδιαίτερη ευαισθησία της σε χτυπήματα και κραδασμούς, ωστόσο, έκανε τη χρήση της εξαιρετικά επικίνδυνη. Ο Νόμπελ διέκρινε την αξία της για ορυχεία, διάνοιξη σηράγγων και μεγάλα κατασκευαστικά έργα και αναζήτησε τρόπους ασφαλέστερης αξιοποίησής της.

Οι έρευνες συνοδεύτηκαν, όμως, από τραγικές συνέπειες. Πέντε άνθρωποι σκοτώθηκαν το 1864 σε έκρηξη στις εγκαταστάσεις της οικογένειας στη Στοκχόλμη, μεταξύ αυτών και ο μικρότερος αδελφός του, Εμίλ, που ήταν μόλις 20 ετών. Ο Νόμπελ δεν εγκατέλειψε τα πειράματα και το 1867 κατοχύρωσε τον δυναμίτη, εφεύρεση που έκανε ασφαλέστερο τον χειρισμό της νιτρογλυκερίνης.

Η εμπορική απήχηση του δυναμίτη υπήρξε μεγάλη. Ο Νόμπελ επέκτεινε τη δραστηριότητά του διεθνώς, δημιουργώντας δίκτυο εργοστασίων, ενώ συγκέντρωσε συνολικά 355 ευρεσιτεχνίες. Παράλληλα, η επιχειρηματική του δράση δεν περιορίστηκε στα εκρηκτικά που προορίζονταν για κατασκευαστικά έργα.

Το 1887 κατοχύρωσε τη βαλλιστίτιδα, ένα νέο προωθητικό εκρηκτικό υλικό, με σημαντικά λιγότερο καπνό από την παραδοσιακή πυρίτιδα και στρατιωτικό προορισμό. Οι γαλλικές αρχές δεν δέχθηκαν την πρότασή του, με αποτέλεσμα ο Νόμπελ να μεταβιβάσει τα δικαιώματα στην ιταλική κυβέρνηση. Η απόφασή του προκάλεσε αντιδράσεις στη Γαλλία, όπου έφτασαν να τον κατηγορούν για βιομηχανική κατασκοπεία.

Το 1894 απέκτησε τη σουηδική Bofors, μεταλλουργική εταιρεία που κατασκεύαζε ήδη όπλα, ενισχύοντας τη σύνδεσή της με την πολεμική βιομηχανία. Συνεπώς, ο άνθρωπος που αργότερα ίδρυσε το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης δεν ήταν μόνο εφευρέτης εκρηκτικών, τα οποία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και σε πολεμικές συγκρούσεις. Είχε δημιουργήσει υλικά με αποκλειστικά στρατιωτική χρήση και είχε ο ίδιος επενδύσει στην κατασκευή όπλων.

Ένα περιστατικό του 1888, τη χρονιά που πέθανε ο αδελφός του Λούντβιχ, συνδέθηκε με τη γέννηση των Βραβείων Νόμπελ. Μια ευρέως διαδεδομένη αφήγηση αναφέρει ότι γαλλική εφημερίδα μπέρδεψε τα δύο αδέλφια και δημοσίευσε πριν από την ώρα της τη νεκρολογία του Άλφρεντ, χαρακτηρίζοντάς τον «έμπορο του θανάτου».

Κατά την ιστορία αυτή, ο Νόμπελ διάβασε συγκλονισμένος την περιγραφή της μελλοντικής υστεροφημίας του και αποφάσισε να την αλλάξει. Ωστόσο, δεν έχει βρεθεί η συγκεκριμένη νεκρολογία που τον αποκαλούσε «έμπορο του θανάτου», ούτε υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις ότι το περιστατικό επηρέασε καθοριστικά την απόφασή του για τη δημιουργία των βραβείων.

Στο Παρίσι, στις 27 Νοεμβρίου 1895, ο Νόμπελ υπέγραψε τη διαθήκη του και διέθεσε το μεγαλύτερο τμήμα της περιουσίας του για πέντε βραβεία που θα απονέμονταν κάθε χρόνο: Φυσικής, Χημείας, Ιατρικής, Λογοτεχνίας και Ειρήνης.

Ο Νόμπελ πέθανε στις 10 Δεκεμβρίου 1896, σε ηλικία 63 ετών. Η πρώτη απονομή των Βραβείων Νόμπελ έγινε το 1901, πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του.

Από τα εκρηκτικά και τις στρατιωτικές εφαρμογές τους απέκτησε περιουσία, αλλά τελικά διέθεσε το μεγαλύτερο μέρος της για την επιβράβευση επιστημόνων, συγγραφέων και ανθρώπων που εργάζονται για την ειρήνη.

Άλλα σημαντικά γεγονότα της 14ης Οκτωβρίου

1066: Στη Μάχη του Χέιστινγκς, ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής επικρατεί επί του αγγλικού στρατού, ενώ ο βασιλιάς Χάρολντ Β΄ χάνει τη ζωή του. Η επικράτηση αυτή ανοίγει τον δρόμο για την κατάκτηση της Αγγλίας από τους Νορμανδούς.

1322: Στη Μάχη του Μπάιλαντ, ο Ρόμπερτ δε Μπρους επικρατεί των στρατευμάτων του Εδουάρδου Β΄ της Αγγλίας, δίνοντας ισχυρή ώθηση στον αγώνα της Σκωτίας για ανεξαρτησία.

1862: Οι Αθηναίοι συγκεντρώνονται στην Πλατεία Όθωνος για να πανηγυρίσουν την έξωση του βασιλιά Όθωνα. Ο Δημήτριος Βούλγαρης εκφωνεί λόγο και η πλατεία αποκτά το όνομα Ομόνοια.

1863: Βρετανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τη μέθοδο παρασκευής νιτρογλυκερίνης κατοχυρώνει ο Άλφρεντ Νόμπελ. Στη συνέχεια δημιουργεί τον δυναμίτη και αποκτά από αυτόν σημαντική περιουσία, τμήμα της οποίας διατίθεται για τη χρηματοδότηση των Βραβείων Νόμπελ.

1892: Εκδίδεται το «The Adventures of Sherlock Holmes» του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, η πρώτη συλλογή διηγημάτων με κεντρικό ήρωα τον γνωστό ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς.

1912: Πριν από προεκλογική ομιλία στο Μιλγουόκι, ο Θεόδωρος Ρούζβελτ πυροβολείται στο στήθος. Παρότι τραυματισμένος, ανεβαίνει στο βήμα και εκφωνεί ομιλία διάρκειας περίπου 84 λεπτών.

1944: Ο Γερμανός στρατάρχης Έρβιν Ρόμελ, γνωστός με το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου», αναγκάζεται να αυτοκτονήσει με δηλητήριο εξαιτίας της φερόμενης εμπλοκής του στη συνωμοσία για τη δολοφονία του Χίτλερ.

1947: Ο Αμερικανός πιλότος Τσακ Γιέιγκερ γίνεται ο πρώτος άνθρωπος που ξεπερνά επίσημα το φράγμα του ήχου σε ελεγχόμενη οριζόντια πτήση, με το πειραματικό αεροσκάφος Bell X-1.

Το 1962, αμερικανικό αναγνωριστικό αεροσκάφος U-2 εντοπίζει και φωτογραφίζει σοβιετικές πυραυλικές εγκαταστάσεις στην Κούβα. Η αποκάλυψή τους πυροδοτεί την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας, μια από τις πλέον επικίνδυνες συγκρούσεις της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου.

Το 1964 γνωστοποιείται ότι το Νόμπελ Ειρήνης απονέμεται στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, αναγνωρίζοντας τον μη βίαιο αγώνα του ενάντια στις φυλετικές διακρίσεις στις ΗΠΑ.

Το 1975 ξεκινά η δίκη του Ρόναλντ ΝτεΦέο Τζούνιορ, ο οποίος κατηγορείται για τη δολοφονία έξι μελών της οικογένειάς του στο Άμιτιβιλ, στην πολιτεία της Νέας Υόρκης. Χρόνια αργότερα, η υπόθεση συνδέθηκε με το βιβλίο και τις ταινίες τρόμου «The Amityville Horror».

Μετά τη δολοφονία του Ανουάρ Σαντάτ, ο Χόσνι Μουμπάρακ αναλαμβάνει, το 1981, την προεδρία της Αιγύπτου. Κυβερνά για σχεδόν 30 χρόνια, έως την ανατροπή του το 2011.

Το 1986 απονέμεται το Νόμπελ Ειρήνης στον συγγραφέα και επιζώντα του Ολοκαυτώματος Ελί Βιζέλ. Η βράβευση αφορά τη δράση του για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διαφύλαξη της μνήμης του Ολοκαυτώματος.

1994: Το «Pulp Fiction» του Κουέντιν Ταραντίνο κυκλοφορεί στις αμερικανικές κινηματογραφικές αίθουσες. Με πρωταγωνιστές τους Τζον Τραβόλτα, Σάμιουελ Λ. Τζάκσον και Ούμα Θέρμαν, γίνεται μία από τις πιο επιδραστικές ταινίες της δεκαετίας.

Οι Γιασέρ Αραφάτ, Γιτζάκ Ράμπιν και Σιμόν Πέρες λαμβάνουν το Νόμπελ Ειρήνης το 1994, για τη συμβολή τους στην ειρηνευτική διαδικασία του Όσλο ανάμεσα στο Ισραήλ και τους Παλαιστινίους.

Το 1998 ανακοινώνεται ότι το Νόμπελ Οικονομίας απονέμεται στον Ινδό οικονομολόγο Αμάρτια Σεν. Τιμάται για την προσφορά του στην οικονομική της ευημερίας και για τη μελέτη της φτώχειας και των κοινωνικών ανισοτήτων.

Γεννήσεις

1927 – Ρότζερ Μουρ (Roger Moore), Άγγλος ηθοποιός, παγκοσμίως γνωστός για την ενσάρκωση του θρυλικού Τζέιμς Μποντ σε επτά ταινίες από το 1973 έως το 1985. Γεννημένος στο Λονδίνο, έγινε αρχικά γνωστός από τηλεοπτικές σειρές όπως The Saint και The Persuaders!, πριν αναλάβει τον ρόλο που τον καθιέρωσε διεθνώς. Με το κομψό του στυλ, το χιούμορ και τη γοητεία του, έδωσε στον πράκτορα 007 μια πιο ανάλαφρη, αλλά εξίσου εμβληματική διάσταση. Πέρα από την υποκριτική, υπήρξε πρεσβευτής της UNICEF, αφιερώνοντας μεγάλο μέρος της ζωής του στη φιλανθρωπία. Θεωρείται μία από τις πιο αγαπητές μορφές του βρετανικού κινηματογράφου και του franchise του Μποντ.

1939 – Ραλφ Λόρεν (Ralph Lauren), Αμερικανός σχεδιαστής μόδας και επιχειρηματίας, δημιουργός του εμβληματικού brand Polo Ralph Lauren. Γεννημένος στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης ως Ραλφ Λίφσιτς, ξεκίνησε τη δεκαετία του ’60 σχεδιάζοντας γραβάτες και σύντομα δημιούργησε μια ολόκληρη αισθητική γύρω από το αμερικανικό preppy στυλ, συνδυάζοντας την πολυτέλεια με την απλότητα. Το λογότυπο με τον ιππέα έγινε παγκόσμιο σύμβολο κομψότητας και επιτυχίας. Ο Λόρεν επέκτεινε την αυτοκρατορία του σε ρούχα, αξεσουάρ, αρώματα και είδη σπιτιού, ενώ το όνομά του συνδέθηκε με την αμερικανική φινέτσα και το διαχρονικό στυλ. Θεωρείται ένας από τους πιο επιδραστικούς σχεδιαστές στην ιστορία της μόδας.

1940 – Τάκης Φωτόπουλος, Έλληνας φιλόσοφος, οικονομολόγος και συγγραφέας, γνωστός ως θεωρητικός της Περιεκτικής Δημοκρατίας, ενός πολιτικού προτάγματος που συνδυάζει την άμεση δημοκρατία, την οικονομική ισότητα και την οικολογική βιωσιμότητα. Γεννημένος στην Ελλάδα, σπούδασε οικονομικά και εργάστηκε ως πανεπιστημιακός στο Λονδίνο, ενώ υπήρξε εκδότης του περιοδικού Society & Nature. Το έργο του εστιάζει στην κριτική του καπιταλισμού, της παγκοσμιοποίησης και των ιεραρχικών δομών εξουσίας, προτείνοντας ένα εναλλακτικό μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης βασισμένο στην αυτοδιεύθυνση και τη συμμετοχή των πολιτών. Με διεθνή αναγνώριση, θεωρείται από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες στοχαστές με ριζοσπαστική πολιτική σκέψη.

1952 – Πάνος Κατσιμίχας, Έλληνας τραγουδοποιός, μέλος του θρυλικού «Δίδυμου των Κατσιμιχαίων» μαζί με τον αδελφό του Χάρη. Γεννημένος στην Αθήνα, καθιερώθηκε στη δεκαετία του ’80 με το άλμπουμ «Ζεστά Ποτά», που θεωρείται σταθμός στο ελληνικό ροκ και έντεχνο τραγούδι. Οι στίχοι του, γεμάτοι ποίηση, ρεαλισμό και κοινωνική ευαισθησία, συνδυάζονται με χαρακτηριστικές μελωδίες που μιλούν κατευθείαν στην ψυχή. Το έργο του, τόσο μέσα από τη συνεργασία με τον αδελφό του όσο και με σόλο δημιουργίες, έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην ελληνική μουσική σκηνή. Οι Κατσιμιχαίοι παραμένουν σύμβολο μιας εποχής που συνέδεσε τη λυρικότητα με τη ροκ ευαισθησία.

1970 – Ρένος Χαραλαμπίδης, Έλληνας ηθοποιός, σκηνοθέτης και ραδιοφωνικός παραγωγός, γνωστός για το ιδιαίτερο ύφος και την ευρηματικότητά του. Γεννημένος στην Αθήνα, έγινε ευρύτερα γνωστός με την ταινία «No Budget Story» (1997), που θεωρείται μία από τις πρώτες ελληνικές cult ταινίες και τον ανέδειξε ως δημιουργό με προσωπική κινηματογραφική ταυτότητα. Συνέχισε με έργα όπως «Φτηνά τσιγάρα», που απέκτησε διαχρονική απήχηση και θεωρείται πλέον κλασικό δείγμα του σύγχρονου ελληνικού σινεμά. Παράλληλα, συμμετείχε σε τηλεοπτικές σειρές και θεατρικές παραγωγές, ενώ η χαρακτηριστική φωνή και το χιούμορ του τον καθιέρωσαν και ως αγαπημένο ραδιοφωνικό παρουσιαστή.

Θάνατοι

1995 – Ελένη Βλάχου, Ελληνίδα δημοσιογράφος, εκδότρια και εκ των σημαντικότερων γυναικείων μορφών του ελληνικού Τύπου. Κόρη του ιδρυτή της «Καθημερινής», Γεωργίου Βλάχου, ανέλαβε τη διεύθυνση της εφημερίδας και τη μετέτρεψε σε ένα από τα εγκυρότερα έντυπα της χώρας. Διακρίθηκε για το ήθος, τη νηφαλιότητα και την προσήλωσή της στην ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας. Το 1967, μετά το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών, αρνήθηκε να συνεργαστεί με τη χούντα και ανέστειλε την κυκλοφορία όλων των εκδόσεών της, πράξη που θεωρήθηκε σύμβολο δημοσιογραφικής αξιοπρέπειας. Η στάση και το έργο της άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία του ελληνικού Τύπου.

1999 – Μάκης Δεμίρης, Έλληνας ηθοποιός, αγαπητός για τους κωμικούς του ρόλους στον κινηματογράφο, το θέατρο και την τηλεόραση. Γεννημένος το 1930 στην Αθήνα, εμφανίστηκε σε δεκάδες ταινίες της «χρυσής εποχής» του ελληνικού σινεμά, ενσαρκώνοντας συχνά τον απλό, καλοκάγαθο ήρωα με χιούμορ και αυθορμητισμό. Συνεργάστηκε με σπουδαίους ηθοποιούς και σκηνοθέτες, ενώ συμμετείχε και σε τηλεοπτικές σειρές, αφήνοντας ανεξίτηλη τη σφραγίδα του με τη χαρακτηριστική φωνή και φυσιογνωμία του. Παρότι δεν πρωταγωνίστησε συχνά, κατάφερε να γίνει αγαπητό πρόσωπο του λαϊκού θεάτρου και του ελληνικού κινηματογράφου, χαρίζοντας γέλιο και νοσταλγία σε γενιές θεατών.

2004 – Βλάσσης Μπονάτσος, Έλληνας τραγουδιστής, ηθοποιός και τηλεοπτικός παρουσιαστής, που άφησε το δικό του αποτύπωμα στη μουσική και το θέαμα. Γεννημένος το 1949, υπήρξε ιδρυτικό μέλος του ροκ συγκροτήματος «Πελόμα Μποκιού», ενός από τα πιο πρωτοποριακά ελληνικά γκρουπ της δεκαετίας του ’70. Αργότερα ακολούθησε σόλο καριέρα και στράφηκε στην υποκριτική, συμμετέχοντας σε επιτυχημένες ταινίες και θεατρικές παραστάσεις, ενώ έγινε ευρύτερα γνωστός από τη σειρά «Οι Αυθαίρετοι» και το τηλεπαιχνίδι «Πες το και θα γίνει». Με τη ροκ ενέργεια, το χιούμορ και την εκρηκτική του προσωπικότητα, έγινε μία από τις πιο χαρισματικές και αξέχαστες φυσιογνωμίες της ελληνικής ποπ κουλτούρας.

2022 – Αλέξανδρος Νικολαΐδης, Έλληνας αθλητής και ολυμπιονίκης του τάε κβον ντο, μια από τις σημαντικότερες μορφές του ελληνικού αθλητισμού. Γεννημένος το 1979 στη Θεσσαλονίκη, κατέκτησε δύο ασημένια Ολυμπιακά μετάλλια (Αθήνα 2004, Πεκίνο 2008) και υπήρξε σημαιοφόρος της ελληνικής αποστολής στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2008. Διακρίθηκε για το ήθος, τη μαχητικότητα και την προσήλωσή του στις αξίες του αθλητισμού, εμπνέοντας μια ολόκληρη γενιά νέων αθλητών. Ο πρόωρος θάνατός του από καρκίνο στα 43 του χρόνια συγκλόνισε τη χώρα, ενώ το αποχαιρετιστήριο μήνυμά του, με λόγια δύναμης και ανθρωπιάς, τον καθιέρωσε ως σύμβολο γενναιότητας και αξιοπρέπειας.

Εορτολόγιο

Γερβάσιος

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Παγκόσμια Ημέρα Προτύπων (Τυποποίησης)