Μια εκπρόθεσμη αίτηση, ένας λανθασμένος υπολογισμός του κόστους των εργασιών ή η μη κατάθεση δύο δικαιολογητικών εντός τριμήνου μπορεί να στερήσει από ιδιοκτήτες παλαιών κατοικιών επιδότηση που φτάνει τα 36.000 ευρώ. Περισσότεροι από 100.000 ιδιοκτήτες ακινήτων έχουν ήδη λάβει βεβαίωση επιλεξιμότητας και το πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας», με συνολικό προϋπολογισμό 480 εκατ. ευρώ, περνά τώρα στη δεύτερη και καθοριστική φάση: την υποβολή αίτησης χρηματοδότησης.

Κρίσιμα σημεία είναι τόσο η έγκαιρη κατάθεση της αίτησης όσο και η σωστή προετοιμασία του φακέλου. Η κατάταξη δεν θα βασιστεί σε βαθμολογία, αλλά στην ημερομηνία και την ώρα ολοκλήρωσης της ηλεκτρονικής υποβολής. Όσοι συμπεριληφθούν στους αρχικά επιλέξιμους θα πρέπει μέσα σε τρεις μήνες να καταθέσουν το Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης και την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου. Αν δεν τηρηθεί η προθεσμία, η αίτηση απορρίπτεται αυτοδικαίως, ακόμη κι αν πληρούνται όλες οι άλλες προϋποθέσεις.

Τις λεπτομέρειες της χρηματοδότησης εργασιών ανακαίνισης και ήπιας ενεργειακής αναβάθμισης αποσαφηνίζει ο Οδηγός εφαρμογής του προγράμματος. Οι ενδιαφερόμενοι θα υποβάλουν τις αιτήσεις μόνο ηλεκτρονικά, από το πληροφοριακό σύστημα που διαχειρίζεται το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ). Η ημερομηνία έναρξης θα ανακοινωθεί με σχετική πρόσκληση.

Τα βασικά σημεία για την αίτηση χρηματοδότησης

  1. Η αίτηση. Η πλατφόρμα θα ενεργοποιηθεί σε διαδοχικές φάσεις για τρεις κατηγορίες δικαιούχων. Πρώτοι θα υποβάλουν αίτηση οι ιδιοκτήτες κλειστών κατοικιών, χωρίς να παίζει ρόλο η εισοδηματική κατηγορία τους. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν οι ιδιοκτήτες κατοικούμενων ακινήτων που ανήκουν στην πρώτη εισοδηματική κατηγορία και έπειτα όσοι βρίσκονται στη δεύτερη. Προϋπόθεση για την αίτηση χρηματοδότησης είναι η προηγούμενη έκδοση Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας. Η βεβαίωση επιτρέπει τη συμμετοχή στη δεύτερη φάση, αλλά δεν συνεπάγεται έγκριση χρηματοδότησης.
  2. Η ώρα υποβολής κρίνει την επιδότηση. Για την επιλογή των δικαιούχων καθοριστικό ρόλο έχει η χρονική σειρά των αιτήσεων. Κάθε οριστική υποβολή θα καταγράφεται ηλεκτρονικά με χρονοσφραγίδα, όπου θα αναφέρονται η ημερομηνία και η ακριβής ώρα. Όταν λήξει η προθεσμία για κάθε ομάδα προτεραιότητας, θα συντάσσονται αρχικοί πίνακες κατάταξης. Μέχρι να καλυφθεί ο διαθέσιμος προϋπολογισμός, οι αιτήσεις θα χαρακτηρίζονται «αρχικά επιλέξιμες»· οι υπόλοιπες θα καταχωρίζονται στη λίστα επιλαχόντων.

Έτσι, η έκβαση μπορεί να διαφέρει για δύο ιδιοκτήτες με ίδια εισοδηματικά και περιουσιακά δεδομένα, εφόσον δεν υποβάλουν την αίτησή τους την ίδια χρονική στιγμή. Οι επιλαχόντες έχουν τη δυνατότητα να ενταχθούν στο πρόγραμμα, αν εξασφαλιστούν πρόσθετοι διαθέσιμοι πόροι.

  1. Το σχέδιο ανακαίνισης και ο προϋπολογισμός. Οι ενδιαφερόμενοι θα καταθέσουν μαζί με την αίτηση χρηματοδότησης σχέδιο παρεμβάσεων, όπου θα αναγράφεται το κόστος των εργασιών ανακαίνισης, ενεργειακής αναβάθμισης και των υπόλοιπων επιλέξιμων δαπανών. Η αναλυτική περιγραφή των παρεμβάσεων μπορεί να γίνει αργότερα, όταν υποβληθούν το πρώτο Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης και η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου. Το συνολικό κόστος, ωστόσο, δεν επιτρέπεται να ξεπεράσει το ποσό που δηλώθηκε στην αρχική αίτηση. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται προσεκτικός υπολογισμός από τους ιδιοκτήτες: αν το κόστος υποεκτιμηθεί, μπορεί να προκύψει πρόσθετη επιβάρυνση, χωρίς να είναι δυνατή η αύξηση του αρχικά δηλωμένου προϋπολογισμού.
  2. Τα δικαιολογητικά και οι πολεοδομικές εκκρεμότητες. Η είσοδος στην πλατφόρμα και η υποβολή θα γίνονται με τους προσωπικούς κωδικούς TAXISnet του ενδιαφερομένου, ενώ τα στοιχεία του ακινήτου θα ελέγχονται μέσω των διαθέσιμων ηλεκτρονικών μητρώων. Αν υφίστανται αυθαίρετες κατασκευές ή χρήσεις, πρέπει πριν από την αίτηση χρηματοδότησης να έχουν ολοκληρωθεί η υπαγωγή στον νόμο τακτοποίησης και η πληρωμή του προβλεπόμενου τέλους. Για ακίνητα με συγκυριότητα απαιτείται συναίνεση των υπόλοιπων ιδιοκτητών. Επίσης, τα στοιχεία του ακινήτου πρέπει να συμφωνούν με όσα έχουν δηλωθεί στο Ε9.
  3. Τρίμηνη προθεσμία με αυτόματη απόρριψη. Από τη στιγμή που η αίτηση χρηματοδότησης χαρακτηριστεί «επιλέξιμη», οι ιδιοκτήτες έχουν αποκλειστικά τρεις μήνες για να καταθέσουν δύο βασικά δικαιολογητικά:
  • Το πρώτο Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης (Α΄ ΠΕΑ).
  • Την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου ή Διηρημένης Ιδιοκτησίας (ΗΤΚ).

Με την Ηλεκτρονική Ταυτότητα θα γίνεται έλεγχος και διασταύρωση των στοιχείων που αφορούν τη νομιμότητα, τη χρήση, την επιφάνεια και την παλαιότητα του ακινήτου.

Η παρέλευση του τριμήνου χωρίς κατάθεση των δικαιολογητικών συνεπάγεται αυτόματη απώλεια της επιδότησης, καθώς η αίτηση απορρίπτεται χωρίς άλλη διαδικασία. Αντίθετα, όσες αιτήσεις συνοδεύονται εμπρόθεσμα από τα απαιτούμενα έγγραφα προχωρούν στο επόμενο βήμα, δηλαδή στην υπαγωγή στο πρόγραμμα.

  1. Ειδικές περιπτώσεις. Όταν δεν είναι δυνατή η αυτοματοποιημένη διασταύρωση των στοιχείων μιας αίτησης, προβλέπεται να εξετάζεται ξεχωριστά. Τότε ενδέχεται να ζητηθούν επιπλέον δικαιολογητικά, πιστοποιητικά ή διευκρινίσεις σχετικά με την οικογενειακή κατάσταση, την αναπηρία, τα εμπράγματα δικαιώματα ή άλλους ειδικούς όρους συμμετοχής.
  2. Ενστάσεις. Οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να καταθέσουν ηλεκτρονικά ένσταση εντός αποκλειστικής προθεσμίας επτά ημερών, η οποία αρχίζει μετά τη δημοσίευση των αρχικών πινάκων κατάταξης.
  3. Η προκαταβολή του 60%. Όταν ολοκληρωθούν οι έλεγχοι και εκδοθεί η απόφαση υπαγωγής, ο δικαιούχος θα λαμβάνει ηλεκτρονική ενημέρωση για την εγκεκριμένη επιχορήγηση, τον επιλέξιμο προϋπολογισμό, την ιδιωτική συμμετοχή και το χρονοδιάγραμμα του έργου. Σε ειδικό τραπεζικό λογαριασμό θα καταβάλλεται η πρώτη δόση, ίση με το 60% της εγκεκριμένης ενίσχυσης. Η ενεργοποίησή της προϋποθέτει ότι ο δικαιούχος έχει ήδη πληρώσει, μέσω τραπεζικού συστήματος, τουλάχιστον το 40% των απαιτούμενων ιδίων κεφαλαίων και έχει υποβάλει τα αντίστοιχα αποδεικτικά. Η επιχορήγηση θα είναι δεσμευμένη αποκλειστικά για τις εγκεκριμένες εργασίες και θα καταβάλλεται σε αναδόχους και προμηθευτές.
  4. Η αντίστροφη μέτρηση των 18 μηνών. Η προθεσμία υλοποίησης ξεκινά με την έκδοση της απόφασης υπαγωγής. Για την ολοκλήρωση του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου οι δικαιούχοι θα διαθέτουν έως 18 μήνες, με τελική ημερομηνία την 31η Δεκεμβρίου 2028. Η οριστική εκταμίευση προϋποθέτει δεύτερη ενεργειακή επιθεώρηση, επίτευξη του προβλεπόμενου ενεργειακού στόχου, επιτόπιο έλεγχο από Ελεγκτή Δόμησης και οικονομικό έλεγχο των παραστατικών.

Οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι ιδιοκτήτες ακινήτων

Για τουλάχιστον πέντε χρόνια οι ιδιοκτήτες οφείλουν να διατηρήσουν την προβλεπόμενη χρήση του ακινήτου. Στις κατοικίες που θα ενοικιαστούν ισχύουν επιπλέον όρια στα μισθώματα και απαγόρευση βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Αναλυτικά, οι όροι προβλέπουν τα εξής:

  • Η κατοικία πρέπει να εξακολουθήσει να έχει τη χρήση για την οποία εντάχθηκε στο πρόγραμμα. Τα ανοικτά ακίνητα οφείλουν να παραμείνουν ιδιοκατοικούμενα, ενώ για τα κλειστά επιτρέπεται είτε η ιδιοκατοίκηση είτε η μακροχρόνια μίσθωση, με βάση τους όρους της δράσης.
  • Για όσους εντάξουν κλειστή κατοικία προκειμένου να την εκμισθώσουν, απαιτείται να υπογράψουν μισθωτήριο και να το δηλώσουν στην ΑΑΔΕ μέσα σε οκτώ μήνες από τη δήλωση πιστοποίησης ολοκλήρωσης του έργου και τη χορήγηση της ενίσχυσης.
  • Η μακροχρόνια μίσθωση προϋποθέτει ότι το ακίνητο θα χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία για τουλάχιστον πέντε χρόνια. Το μίσθωμα δεν επιτρέπεται να αυξηθεί κατά την πρώτη τριετία και μπορεί να παραμείνει σταθερό ή να μειωθεί, ακόμη και αν αλλάξει ο ενοικιαστής. Επιτρέπονται περίοδοι χωρίς ενοικιαστή, αρκεί η συνολική διάρκειά τους να μην υπερβεί τους 11 μήνες στην πενταετία. Αν ξεπεραστεί το όριο, παρατείνεται αντίστοιχα η περίοδος δέσμευσης.
  • Για πέντε χρόνια δεν επιτρέπεται ούτε η εγγραφή του ακινήτου στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Διαμονής ούτε η διάθεσή του για βραχυχρόνια μίσθωση, ακόμη και για λίγες ημέρες ετησίως. Στις περιπτώσεις που καλύπτουν οι περιορισμοί της μακροχρόνιας μίσθωσης, απαγορεύονται επίσης η επαγγελματική χρήση, η υπεκμίσθωση και η παραχώρηση χρήσης.

Πότε επιστρέφεται η επιδότηση για το ακίνητο

Αν το επιδοτούμενο ακίνητο μεταβιβαστεί μέσα στην πενταετία, ο δικαιούχος οφείλει να επιστρέψει ολόκληρη την επιχορήγηση. Σε περίπτωση άλλων παραβάσεων, τα ποσά ανακτώνται ανάλογα με το διάστημα κατά το οποίο δεν τηρήθηκαν οι υποχρεώσεις.

Ετήσιοι έλεγχοι για την τήρηση των όρων

Η συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις θα ελέγχεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, με διασταύρωση των δηλώσεων Ε1 και Ε9, των ηλεκτρονικών μισθωτηρίων και των στοιχείων της ΑΑΔΕ για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Παράλληλα, οι δικαιούχοι πρέπει να ελέγχουν τις ειδοποιήσεις στο πληροφοριακό σύστημα, να φυλάσσουν τα δικαιολογητικά και να δέχονται τους προβλεπόμενους επιτόπιους ελέγχους.