Στις 9 Νοεμβρίου 1866, η Μονή Αρκαδίου στην Κρήτη βρίσκεται στο επίκεντρο μίας από τις πιο αιματηρές τραγωδίες της ελληνικής ιστορίας. Εκατοντάδες άνθρωποι, μεταξύ τους γυναίκες και παιδιά, είναι εγκλωβισμένοι από οθωμανικά στρατεύματα. Με την εισβολή των επιτιθέμενων στο μοναστήρι, η πυριτιδαποθήκη ανατινάζεται, σκοτώνοντας πολιορκημένους και στρατιώτες. Το συμβάν, που έμεινε γνωστό ως το Ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου, προκαλεί διεθνή συγκίνηση.

Την περίοδο εκείνη η Κρήτη τελεί υπό οθωμανική κυριαρχία, ενώ τον Αύγουστο του 1866 ξεκινά νέα επανάσταση με κύριο στόχο την ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Κοντά στο Ρέθυμνο, η Μονή Αρκαδίου λειτουργεί ως καταφύγιο για αμάχους και ταυτόχρονα ως τόπος οργάνωσης και ανεφοδιασμού των επαναστατών.

Στις αρχές Νοεμβρίου, περίπου 960 άνθρωποι βρίσκονται μέσα στο μοναστήρι, από τους οποίους μόλις 259 είναι ένοπλοι. Στην πλειονότητά τους οι υπόλοιποι είναι γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι και μοναχοί. Την άμυνα συντονίζουν ο ηγούμενος Γαβριήλ Μαρινάκης και ο φρούραρχος Ιωάννης Δημακόπουλος.

Τις δυνάμεις αυτές αντιμετωπίζει πολυάριθμος οθωμανικός στρατός, τον οποίο έχει συγκεντρώσει ο Μουσταφά Πασάς και διαθέτει συντριπτική υπεροχή τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό όσο και σε οπλισμό.

Η πολιορκία της μονής και η έκρηξη

Στις 8 Νοεμβρίου αρχίζει η επίθεση και οι υπερασπιστές αποκρούουν τις πρώτες επιθέσεις. Την επομένη, όμως, τα οθωμανικά πυροβόλα διανοίγουν ρήγμα στην οχύρωση, από όπου οι στρατιώτες περνούν στον περίβολο και ξεκινούν σφοδρές συγκρούσεις.

Στα κελιά και στην πυριτιδαποθήκη καταφεύγουν γυναίκες και παιδιά. Η κατάληψη της μονής μοιάζει πια αναπόφευκτη και τότε σημειώνεται η έκρηξη που θα μείνει στην ιστορία.

Από την έκρηξη χάνουν τη ζωή τους πολλοί από όσους είχαν βρει καταφύγιο εκεί, αλλά και στρατιώτες των οθωμανικών δυνάμεων. Οι σκοτωμοί και οι βιαιότητες δεν σταματούν με την κατάληψη του μοναστηριού, αλλά συνεχίζονται και αργότερα.

Η ταυτότητα του πυρπολητή της Μονής Αρκαδίου και η δικαστική διαμάχη

Μία λιγότερο γνωστή πτυχή του Ολοκαυτώματος αφορά την ταυτότητα του ανθρώπου που πυροδότησε την έκρηξη: δεν έχει εξακριβωθεί οριστικά ποιος πυροδότησε την έκρηξη.

Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη εκδοχή, την ανατίναξη προκάλεσε ο Κωνσταντίνος (Κωστής) Γιαμπουδάκης από το Άδελε Ρεθύμνου. Φέρεται να έβαλε φωτιά στην πυρίτιδα, ώστε να μην αιχμαλωτιστούν οι άνθρωποι που βρίσκονταν εκεί.

Άλλες ιστορικές μαρτυρίες, πάντως, κατονομάζουν ως δράστη τον Εμμανουήλ Σκουλά από τα Ανώγεια, ενώ υπάρχουν και διαφορετικές εκδοχές για το γεγονός.

Για δεκαετίες, ιστορικοί και τοπικοί φορείς συζητούσαν τη διαφωνία. Η Ακαδημία Αθηνών κλήθηκε επανειλημμένα να εξετάσει το ζήτημα και έκρινε ότι τα διαθέσιμα ιστορικά τεκμήρια δεν αρκούν για να προσδιοριστεί με βεβαιότητα ποιος πυρπόλησε την πυριτιδαποθήκη.

Το 2005 η διαμάχη έφτασε και στο Συμβούλιο της Επικρατείας, μετά τον αποκλεισμό των Ανωγείων από τις επετειακές εκδηλώσεις. Η προσφυγή απορρίφθηκε, χωρίς η απόφαση να επιλύσει ιστορικά το θέμα. Το ερώτημα για την ταυτότητα του πυρπολητή εξακολουθεί να παραμένει ανοιχτό.

Η ήττα των Κρητικών που συγκίνησε την Ευρώπη

Για τους Κρητικούς επαναστάτες, η έκβαση στο Αρκάδι ήταν στρατιωτική ήττα. Η σημασία της, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στην Κρήτη.

Η τραγωδία συγκλόνισε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και έκανε ευρύτερα γνωστό τον αγώνα των Κρητικών εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας. Εκτενή ήταν τα δημοσιεύματα τόσο στον ελληνικό όσο και στον ευρωπαϊκό Τύπο, ενισχύοντας το κύμα υποστήριξης προς την επανάσταση.

Παρά τη διεθνή κινητοποίηση, το νησί δεν απελευθερώθηκε αμέσως.

Η Κρήτη απέκτησε αυτονομία το 1898, ενώ η επίσημη ένωσή της με την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το 1913.

Ωστόσο, σχεδόν μισό αιώνα πριν από αυτές τις εξελίξεις, το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου είχε γίνει ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του αγώνα των Κρητικών για ελευθερία.

Άλλα γεγονότα της 9ης Νοεμβρίου

1799: Με το πραξικόπημα της 18ης Μπρυμαίρ, ο Ναπολέων Βοναπάρτης αναλαμβάνει την εξουσία στη Γαλλία και τερματίζει το Διευθυντήριο. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται το τέλος της Γαλλικής Επανάστασης και σηματοδοτεί την έναρξη της πορείας προς τη Ναπολεόντεια Αυτοκρατορία.

1866: Η Κρήτη γίνεται τόπος του Ολοκαυτώματος της Μονής Αρκαδίου. Όταν τα οθωμανικά στρατεύματα πολιορκούν τη μονή, η πυριτιδαποθήκη ανατινάζεται και εκατοντάδες άνθρωποι σκοτώνονται. Η αυτοθυσία όσων βρίσκονται πολιορκημένοι καθιερώνεται ως σύμβολο του αγώνα για ελευθερία.

1888: Στο Λονδίνο, ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης σκοτώνει τη Μέρι Τζέιν Κέλι, η οποία θεωρείται το τελευταίο από τα πέντε θύματά του που του αποδίδονται ευρέως. Ο διαβόητος κατά συρροή δολοφόνος δεν ταυτοποιείται ποτέ.

1919: Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου θεσπίζει στην Ελλάδα τη φορολογία προσωπικού εισοδήματος. Το νέο σύστημα φορολόγησης αποτελεί σημαντικό ορόσημο για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων οικονομικών.

1931: Στην περιοχή της Τραπεζούντας βρίσκεται η ιστορική εικόνα της Παναγίας Σουμελά, η οποία είχε αποκρυφτεί μετά τον ξεριζωμό των Ελλήνων του Πόντου. Η διάσωσή της έχει ιδιαίτερο συμβολισμό για τον ποντιακό ελληνισμό.

1938: Ξεκινά στη ναζιστική Γερμανία η Νύχτα των Κρυστάλλων, ένα οργανωμένο πογκρόμ κατά των Εβραίων. Συναγωγές πυρπολούνται, καταστήματα καταστρέφονται, τουλάχιστον 91 Εβραίοι δολοφονούνται και περίπου 30.000 συλλαμβάνονται.

1944: Μετά την αναστολή των απονομών τα προηγούμενα χρόνια, τα Βραβεία Νόμπελ απονέμονται και πάλι, παρά τη διεξαγωγή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το Νόμπελ Ειρήνης αποδίδεται στη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού.

1966: Σε έκθεση τέχνης στο Λονδίνο, ο Τζον Λένον συναντά τη Γιόκο Όνο. Από εκείνη τη γνωριμία ξεκινά μια σχέση που θα επηρεάσει τόσο την προσωπική ζωή όσο και την καλλιτεχνική διαδρομή του μέλους των Beatles.

1985: Στη Μόσχα, ο Γκάρι Κασπάροφ επικρατεί του Ανατόλι Καρπόφ και, στα 22 του χρόνια, γίνεται ο νεότερος παγκόσμιος πρωταθλητής σκακιού έως τότε. Η νίκη του σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής για το άθλημα.

1989: Το Τείχος του Βερολίνου καταρρέει, τερματίζοντας 28 χρόνια διαίρεσης της πόλης. Χιλιάδες Ανατολικογερμανοί περνούν στη Δύση, σε ένα ιστορικό γεγονός που σηματοδοτεί το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και προετοιμάζει την επανένωση της Γερμανίας.

1994: Για την υπόθεση του σκανδάλου της Τράπεζας Κρήτης, ο Γιώργος Κοσκωτάς καταδικάζεται σε 25 χρόνια κάθειρξης. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές και πολιτικές υποθέσεις της Μεταπολίτευσης.

Γεννήσεις

1935 – Μαίρη Λίντα, Ελληνίδα τραγουδίστρια με σημαντική πορεία στο λαϊκό και ελαφρολαϊκό τραγούδι. Έγινε ιδιαίτερα γνωστή μέσα από τη συνεργασία της με τον Μανώλη Χιώτη, με τον οποίο καθιέρωσαν ένα νέο, πιο σύγχρονο ύφος στο ελληνικό λαϊκό τραγούδι της δεκαετίας του ’60. Η καθαρή, γλυκιά φωνή της και η εκφραστικότητά της την κατέστησαν μία από τις πιο αγαπημένες ερμηνεύτριες της εποχής, με τραγούδια που παραμένουν διαχρονικά.

1973 – Ζήσης Βρύζας, Έλληνας ποδοσφαιριστής, γνωστός για τη συμμετοχή του στην Εθνική ομάδα που κατέκτησε το Euro 2004. Αγωνίστηκε κυρίως ως επιθετικός και διακρίθηκε για την κίνηση χωρίς τη μπάλα, την προσήλωση στην ομάδα και τις καθοριστικές επεμβάσεις του. Έπαιξε στον ΠΑΟΚ, στο εξωτερικό και σε σημαντικά ευρωπαϊκά πρωταθλήματα. Μετά το τέλος της καριέρας του, ασχολήθηκε με διοικητικούς ρόλους στον ΠΑΟΚ και στην ΕΠΟ.

1934 – Καρλ Σαγκάν (Carl Sagan), Αμερικανός αστρονόμος, συγγραφέας και από τους σημαντικότερους εκλαϊκευτές της επιστήμης. Συνέβαλε καθοριστικά στην κατανόηση της ατμόσφαιρας των πλανητών και στην αναζήτηση εξωγήινης ζωής, ενώ διαδραμάτισε βασικό ρόλο στο πρόγραμμα Voyager. Η τηλεοπτική σειρά και το βιβλίο «Cosmos» ενέπνευσαν εκατομμύρια ανθρώπους να αγαπήσουν την επιστήμη. Υπήρξε από τους πιο εμβληματικούς «πρεσβευτές» της ανθρώπινης περιέργειας και εξερεύνησης.

Θάνατοι

1970 – Σαρλ ντε Γκολ (Charles de Gaulle), Γάλλος στρατηγός και πολιτικός, ηγέτης της Γαλλικής Αντίστασης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και πρώτος πρόεδρος της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Υπήρξε κεντρική φυσιογνωμία του γαλλικού 20ού αιώνα, προωθώντας μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική και ενισχύοντας το γαλλικό κράτος μετά τον πόλεμο. Το όνομά του συνδέεται με το όραμα μιας ισχυρής και κυρίαρχης Γαλλίας στην Ευρώπη.

Εορτολόγιο

Νεκτάριος, Νεκταρία, Ονησιφόρος, Ονησιφόρα

Εθνικές Εορτές και Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα κατά του Φασισμού και του Αντισημιτισμού