Συντονισμός σε κακοκαιρία: Ποιος αποφασίζει όταν απειλείται η περιοχή μας;

Όταν ο δρόμος της καθημερινής μας διαδρομής περνά δίπλα από ρέμα, ο συντονισμός σε κακοκαιρία γίνεται άμεσα πρακτικό ζήτημα. Ποιος έχει φροντίσει για την πρόληψη και ποιος αναλαμβάνει όταν έρθει η προειδοποίηση;

Η απάντηση δεν είναι ένας μοναδικός επιχειρησιακός αρχηγός. Το κράτος, οι δήμοι και οι περιφέρειες συντονίζονται σε διαφορετικά επίπεδα, ενώ κάθε αρμόδια υπηρεσία διευθύνει τις δικές της επιμέρους επιχειρήσεις.

Η κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι τα τοπικά συντονιστικά όργανα χαρακτηρίζονται γνωμοδοτικά από τον νόμο του 2026: δεν αναλαμβάνουν αυτομάτως τη διοίκηση κάθε επιχείρησης.

Πριν από τη βροχή, ποιος φροντίζει για την πρόληψη;

Η προετοιμασία αρχίζει πολύ πριν χρειαστεί να κινητοποιηθούν οι υπηρεσίες. Το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας έχει την ευθύνη για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των πολιτικών πρόληψης, ετοιμότητας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης, καθώς και για τον συντονισμό του συστήματος Πολιτικής Προστασίας της χώρας.

Στην αυτοδιοίκηση, δήμοι και περιφέρειες καταρτίζουν σχέδια στα οποία καταγράφονται η οργάνωση της αντιμετώπισης, το προσωπικό και τα διαθέσιμα μέσα. Τα σχέδια επικαιροποιούνται ανά δύο έτη ή νωρίτερα, αν έχει συμβεί κίνδυνος.

Στις οδηγίες για την αντιπλημμυρική προετοιμασία της περιόδου 2026–2027, οι περιφέρειες κλήθηκαν να ελέγξουν και να καθαρίσουν, όπου χρειάζεται, κοίτες υδατορεμάτων και να συντηρήσουν τα έργα και δίκτυα ομβρίων αρμοδιότητάς τους. Οι δήμοι κλήθηκαν να φροντίσουν τα δικά τους δίκτυα και έργα, με έμφαση σε φρεάτια, εσχάρες και αγωγούς.

Οι ίδιες οδηγίες ζήτησαν χαρτογράφηση επικίνδυνων σημείων, όπως διασταυρώσεις δρόμων με ρέματα και διαβάσεις, καθώς και διαβίβαση των στοιχείων στην Αστυνομία. Ζήτησαν επίσης σχέδια οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης για πλημμύρες, καταγραφή χώρων προσωρινής καταφυγής και επικαιροποίηση των στοιχείων για τη διαθεσιμότητα μηχανημάτων.

Πώς γίνεται ο συντονισμός σε κακοκαιρία στην αυτοδιοίκηση;

Στον δήμο, το Αυτοτελές Τμήμα Πολιτικής Προστασίας συντονίζει το έργο πρόληψης, ετοιμότητας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης στην περιοχή ευθύνης του. Στην περιφέρεια, αντίστοιχο ρόλο έχει η Αυτοτελής Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας.

Οι υπηρεσίες αυτές υποστηρίζουν και τα τοπικά συντονιστικά όργανα. Σε κάθε δήμο συγκροτείται το Τοπικό Επιχειρησιακό Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας, το Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π., με απόφαση του δημάρχου, ο οποίος προεδρεύει. Το όργανο ενεργοποιείται σε όλες τις φάσεις του κύκλου μιας καταστροφής.

Στο επίπεδο της περιφέρειας ή της περιφερειακής ενότητας συγκροτείται το Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π. με απόφαση του περιφερειάρχη, ο οποίος προεδρεύει. Στα όργανα συμμετέχουν ή καλούνται, ανάλογα με την περίπτωση, εκπρόσωποι των υπηρεσιών και φορέων που σχετίζονται με τον κίνδυνο.

Η σύνθεση του δημοτικού οργάνου δείχνει γιατί χρειάζεται συνεργασία των φορέων: στον μόνιμο πυρήνα του συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, δημοτικές και περιφερειακές υπηρεσίες Πολιτικής Προστασίας, η Πυροσβεστική και η Αστυνομία.

Υπάρχει όμως μια ουσιαστική νομική διάκριση. Ο Ν. 5281/2026 χαρακτηρίζει και τα δύο όργανα γνωμοδοτικά. Φέρνουν τους φορείς σε συνεννόηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υποκαθιστούν την αρμόδια υπηρεσία στη διοίκηση κάθε επιχείρησης.

Όταν χρειαστεί επιχείρηση, ποιος τη διευθύνει;

Ο συντονισμός των φορέων δεν είναι το ίδιο με τη διοίκηση μιας συγκεκριμένης δράσης. Το χειμερινό σχέδιο «Βορέας 2» προβλέπει ότι οι αρμόδιοι φορείς αναλαμβάνουν τη διοίκηση, τον έλεγχο και τον συντονισμό των δικών τους επιμέρους επιχειρησιακών δράσεων.

Έτσι, η ανάγκη για διάσωση ή για ρύθμιση της κυκλοφορίας δεν μεταφέρει αυτομάτως τη διεύθυνση της επιχείρησης στο δημοτικό ή στο περιφερειακό γνωμοδοτικό όργανο. Την αντίστοιχη δράση αναλαμβάνει η καθ’ ύλην αρμόδια υπηρεσία.

Το «Βορέας 2» είναι παλαιότερο από τον νόμο του 2026. Για τον χαρακτηρισμό των δύο τοπικών οργάνων ως γνωμοδοτικών λαμβάνεται υπόψη η νεότερη νομοθεσία, ενώ το σχέδιο περιγράφει ειδικές διαδικασίες για χιονοπτώσεις και παγετό.

Το δημοτικό τμήμα Πολιτικής Προστασίας ενημερώνει τον εθνικό μηχανισμό για τα περιστατικά στον δήμο και την εξέλιξή τους.

Ο νόμος προβλέπει επίσης Επιχειρησιακό Κέντρο Συμβάντων σε κάθε Περιφερειακό Κέντρο Επιχειρήσεων της Πυροσβεστικής. Για πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα ενεργοποιείται κατά περίπτωση, συγκεντρώνοντας και διαβιβάζοντας πληροφορίες και διατηρώντας ροή ενημέρωσης με τα αρμόδια όργανα.

Και ο πολίτης πώς ενημερώνεται ή ζητά βοήθεια;

Η ενημέρωση για τις δημοτικές δράσεις αντιμετώπισης και βραχείας αποκατάστασης ανήκει στον δήμαρχο. Για τις αντίστοιχες περιφερειακές δράσεις ενημερώνει ο περιφερειάρχης ή, με εντολή του, ο αρμόδιος αντιπεριφερειάρχης, όπως προβλέπουν οι χειμερινές οδηγίες του σχεδίου «Βορέας 2».

Το 112 έχει δύο διαφορετικές χρήσεις που δεν πρέπει να συγχέονται. Ένα γεωστοχευμένο μήνυμα λειτουργεί ως συμπληρωματικό μέσο προειδοποίησης και ενημέρωσης για αυτοπροστασία. Η αντιμετώπιση του περιστατικού και οι επιχειρήσεις είναι χωριστή ευθύνη των αρμόδιων αρχών και υπηρεσιών.

Το 112 δέχεται κλήσεις έκτακτης ανάγκης και τις διασυνδέει με τους κατά τόπους αρμόδιους φορείς. Η κλήση είναι δωρεάν και μπορεί να γίνει από κινητό ακόμη και χωρίς κάρτα SIM· είναι επίσης δυνατή η επικοινωνία με SMS.

Σε πλημμύρα δεν επιχειρούμε διέλευση από ιρλανδική διάβαση, ακόμη κι αν αποτελεί μέρος της συνηθισμένης μας διαδρομής.