Το υπουργείο Πολιτισμού δρομολογεί εργασίες για την προστασία και ανάδειξη των τοιχογραφιών στο Καθολικό της Μονής Δαφνίου, με τη συμμετοχή της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής.
Οι εργασίες εντάσσονται στον συνολικό σχεδιασμό για τη συντήρηση και αποκατάσταση της Μονής Δαφνίου, που συγκαταλέγεται στα σπουδαιότερα βυζαντινά μνημεία της Αττικής.
Στις παρυφές του όρους Αιγάλεω, πάνω στην Ιερά Οδό, βρίσκεται η Μονή Δαφνίου, ένα από τα κορυφαία βυζαντινά μνημεία της Αττικής. Το Καθολικό της, κατασκευασμένο τον 11ο αιώνα, ακολουθεί τον σημαντικό οκταγωνικό αρχιτεκτονικό τύπο που διαδόθηκε κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο. Τον ίδιο τύπο συναντά κανείς και στα Καθολικά της Μονής Οσίου Λουκά και της Νέας Μονής Χίου. Τα τρία μνημεία έχουν ενταχθεί από κοινού ως σειριακή εγγραφή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Μονή Δαφνίου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της χώρας και ένα μοναδικό κεφάλαιο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αττικής. Η συμπερίληψή της, μαζί με τη Μονή Οσίου Λουκά και τη Νέα Μονή Χίου, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αναδεικνύει τη διεθνή αξία της και συγχρόνως επιτάσσει μια σταθερή και συνεπή πολιτική προστασίας και ανάδειξής της. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ολοκληρώσει και συνεχίζει να υλοποιεί ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων στη Μονή Δαφνίου, με εργασίες που αφορούν στην πυροπροστασία του μνημείου, στην αποκατάσταση του μνημειακού συνόλου αντιμετωπίζοντας βλάβες που έχουν προκύψει από τον χρόνο, την υγρασία και τις σεισμικές καταπονήσεις, αλλά και στη βελτίωση των συνθηκών προστασίας και ανάδειξης των μοναδικών έργων τέχνης που διατηρεί. Η μελέτη για την αποκατάσταση και ανάδειξη των τοιχογραφιών του Καθολικού αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα σε αυτή τη συνεχή προσπάθεια. Προτεραιότητά μας είναι οι επεμβάσεις να πραγματοποιούνται με απόλυτο σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου, στη βάση της σύγχρονης επιστημονικής και τεχνολογικής γνώσης και με την απαιτούμενη τεκμηρίωση. Με συστηματικές και στοχευμένες παρεμβάσεις διασφαλίζουμε τη διατήρηση της Μονής Δαφνίου και των πολύτιμων μαρτυριών που διασώζει για τις επόμενες γενιές, ενώ ενισχύουμε τη δυνατότητα του κοινού να γνωρίσει και να προσεγγίσει ένα μνημείο με ξεχωριστή θέση στην ιστορία και τον πολιτισμό μας»
Στην ίδρυση του μνημείου, σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά του, φαίνεται να συνδέονται κύκλοι της αυτοκρατορικής αυλής: ξεχωρίζουν η υψηλή αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική ποιότητα, τα μοναδικής τέχνης επιτοίχια ψηφιδωτά του 11ου αιώνα, οι ορθομαρμαρώσεις και ο πλούσιος κεραμοπλαστικός διάκοσμος στο εσωτερικό. Οι τοιχογραφίες που διατηρούνται σήμερα στο Καθολικό χρονολογούνται πιθανότατα, στο μεγαλύτερο μέρος τους, στον 17ο αιώνα και αντικατέστησαν παλαιότερες ορθομαρμαρώσεις στα χαμηλότερα τμήματα του Ναού. Σώζονται επίσης λίγα σπαράγματα από νεότερη, 20ού αιώνα, φάση. Τοιχογραφίες υπάρχουν αποσπασματικά στους πλευρικούς τοίχους του κυρίως Ναού, στον νοτιοδυτικό πεσσό που στηρίζει τον τρούλο, στην Πρόθεση, στο Διακονικό και στα παρεκκλήσια. Τα έργα, υψηλής ποιότητας και ενταγμένα στην παράδοση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, έχουν δεχθεί κατά καιρούς διαδοχικές επεμβάσεις και εργασίες συντήρησης.
Για τη συντήρηση και αποκατάσταση προβλέπεται μελέτη που θα εξετάσει την ιστορία του μνημείου και τις ζωγραφικές φάσεις του, θα αποτυπώσει αναλυτικά την τωρινή κατάσταση διατήρησης και την παθολογία των τοιχογραφιών και θα προσδιορίσει τις αναγκαίες εργασίες συντήρησης και αισθητικής αποκατάστασης.
Στη μελέτη καταγράφονται οι φθορές που έχουν σήμερα οι τοιχογραφίες: εκτεταμένες αποκολλήσεις τόσο των ζωγραφικών όσο και των υποκείμενων στρωμάτων, ρωγμές και αποσάθρωση κονιαμάτων, απώλειες και απολεπίσεις της ζωγραφικής επιφάνειας, αλλά και έντονη υγρασία. Επισημαίνονται ακόμη επικαθήσεις σκόνης και αιθάλης, επιζωγραφίσεις και χρωματικές συμπληρώσεις παλαιότερων φάσεων που δεν είναι αισθητικά δόκιμες και καλύπτουν το αυθεντικό ζωγραφικό στρώμα. Καταγράφεται επίσης ευρεία χρήση υλικών που δεν είναι δομικά συμβατά.
Στο πρόγραμμα εργασιών προβλέπονται η στερέωση του σαθρού και αποκολλημένου υποστρώματος, καθώς και των χρωματικών στρωμάτων που έχουν απολεπιστεί, η αφαίρεση νεότερων επεμβάσεων και ο καθαρισμός των ζωγραφικών επιφανειών από άλατα, σκόνη, αιθάλη και λιπαρές επικαθήσεις. Θα γίνει επίσης αισθητική αποκατάσταση των περιορισμένης έκτασης απωλειών. Οι παρεμβάσεις θα στηριχθούν σε τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και θα προσαρμοστούν στις ξεχωριστές ανάγκες κάθε ζωγραφικής επιφάνειας.
