Η Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ) εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη, παρουσιάζοντας στο ιστορικό Carnegie Hall τη συναυλία Nikos Kazantzakis: An Odyssey in Music.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των 30 χρόνων φιλανθρωπικής δράσης του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), με χορηγούς τον Βαγγέλη Μαρινάκη και την Capital Clean Energy Carriers. Τελέστηκε υπό την αιγίδα του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη και της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Στη διοργάνωση συνέβαλαν ακόμη το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση, η Libra Philanthropies και η Atlantic Bulk Carriers Management Ltd., ενώ υποστηρίχθηκε από την Υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, και χρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Συνθέσεις Ελλήνων δημιουργών από διαφορετικές γενιές έφεραν τον Νίκο Καζαντζάκη στο επίκεντρο της διεθνούς μουσικής σκηνής, 69 χρόνια μετά τον θάνατό του.
Η Ορχήστρα της ΕΛΣ και το Σύνολο Μάνος Χατζιδάκις, υπό τη διεύθυνση του διεθνώς καταξιωμένου Έλληνα μαέστρου Βασίλη Χριστόπουλου, οδήγησαν το κοινό της Νέας Υόρκης στον πνευματικό κόσμο του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα. Μέσα από εμβληματικές μουσικές δημιουργίες, οι οποίες φέρουν ανεξίτηλα τη σφραγίδα του έργου και της προσωπικότητάς του, οι θεατές «μυήθηκαν» στον κόσμο του.
Κεντρικό άξονα του μουσικού ταξιδιού αποτέλεσε το σύμπαν του Νίκου Καζαντζάκη, μέσα από τις μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι (Καπετάν Μιχάλης), του Μίκη Θεοδωράκη (Ζορμπάς – αποσπάσματα) και του Γιώργου Κουμεντάκη (Amor Fati).
Στα γνωστά έργα έδωσαν φωνή η διεθνώς αναγνωρισμένη μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι και η Ελληνίδα υψίφωνος Μαρία Κωστράκη.
Στο Carnegie Hall παρουσιάστηκαν, επίσης, δύο ιδιαίτερα έργα εμπνευσμένα από τη μακραίωνη ιστορία και τον λαϊκό πολιτισμό της Κρήτης, του νησιού που διαμόρφωσε καθοριστικά τον Καζαντζάκη. Ήταν οι Τρεις Κρητικοί χοροί του Νίκου Σκαλκώτα και η Κρητική γιορτή του Δημήτρη Μητρόπουλου.
Παρά τα πολλά ταξίδια του στη ζωή του, ακόμη και έως την Ιαπωνία, ο Νίκος Καζαντζάκης δεν πήγε ποτέ στις ΗΠΑ.
Η σχέση του Βαγγέλη Μαρινάκη με τον Νίκο Καζαντζάκη
Η στήριξη του Βαγγέλη Μαρινάκη στη συναυλία του Carnegie Hall φανερώνει τη μακρόχρονη προσήλωσή του στην προβολή της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς διεθνώς και στην ανάδειξη των διαχρονικών ιδεωδών της ελευθερίας, της γενναιότητας και της ανεξάρτητης σκέψης, που βρίσκονται στον πυρήνα του έργου του Νίκου Καζαντζάκη. Στη Νέα Υόρκη, οι αξίες αυτές αποκτούν ξεχωριστή απήχηση: οι δημοκρατικές αρχές της ατομικής ελευθερίας και της ελευθερίας της σκέψης, που διατυπώθηκαν αρχικά στην αρχαία Ελλάδα, επηρέασαν βαθιά τους ιδρυτές των ΗΠΑ και αποτελούν μέχρι σήμερα κοινή πνευματική κληρονομιά που συνδέει την Ελλάδα με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για τον Βαγγέλη Μαρινάκη, αυτή η δέσμευση είναι και προσωπική.
Ο Βαγγέλης Μαρινάκης, εφοπλιστής από τον Πειραιά, το μεγάλο λιμάνι της Ελλάδας, έχει οικογενειακές ρίζες στο Ηράκλειο της Κρήτης, τον τόπο που διαμόρφωσε τον Καζαντζάκη και σε μεγάλο βαθμό το έργο του. Ανήκει σε μια ναυτική παράδοση που εδώ και αιώνες μεταφέρει τους Έλληνες και τον πολιτισμό τους σε όλο τον κόσμο. Και οι δύο γονείς του κατάγονταν από το Ηράκλειο, όπως και ο συγγραφέας, ενώ ο πατέρας του τού έδωσε για πρώτη φορά τα βιβλία του Καζαντζάκη σε πολύ μικρή ηλικία. Η επίδραση αυτή διαμόρφωσε τον τρόπο σκέψης και τις αρχές του, που ευθυγραμμίζονται με τις ιδέες του συγγραφέα. «Ν’ αγαπάς την ευθύνη να λες εγώ, εγώ μονάχος μου θα σώσω τον κόσμο. Αν χαθεί, εγώ θα φταίω». Η εμβληματική φράση από το κορυφαίο φιλοσοφικό έργο του Καζαντζάκη, «Ασκητική», αποδίδει με λίγες λέξεις την αντίληψή του για την ατομική ευθύνη. Για τον Βαγγέλη Μαρινάκη, αποτελεί και συνειδητή στάση ζωής.
Ο Βαγγέλης Μαρινάκης στηρίζει σταθερά από το 2014 το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη στη Μυρτιά, το πατρικό χωριό του συγγραφέα, καθώς και πρωτοβουλίες που συστήνουν το έργο του σε νέα ακροατήρια ανά τον κόσμο.
Η σταθερή στήριξη του ελληνικού πολιτισμού
Ο Βαγγέλης Μαρινάκης, στο πλαίσιο της στήριξης που έχει δεσμευτεί να προσφέρει στον ελληνικό πολιτισμό, έχει προχωρήσει σε σειρά σημαντικών πρωτοβουλιών και δράσεων. Τον Ιούνιο του 2020 ιδρύθηκε στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο στις ΗΠΑ η Έδρα Μιλτιάδη Μαρινάκη για τη Νεοελληνική Γλώσσα και τον Πολιτισμό. Σήμερα, στο Πρόγραμμα Νεοελληνικών Σπουδών του πανεπιστημίου διδάσκουν τη μητρική μας γλώσσα, τον πολιτισμό, τη λαογραφία, την ιστορία και τη λογοτεχνία μελετητές διεθνούς κύρους. Παράλληλα με τη διδασκαλία και την έρευνά τους, συνεργάζονται στενά με την ελληνική κοινότητα της περιοχής και πραγματοποιούν συχνά ταξίδια στο εξωτερικό, με στόχο να διατηρούν και να ενισχύουν τους δεσμούς των Ελλήνων της διασποράς και των Αμερικανών φοιτητών με την Ελλάδα.
Μέσω μεγάλης χορηγίας, ο Βαγγέλης Μαρινάκης ενίσχυσε πρόσφατα τις εργασίες για την προστασία και την ανάδειξη του Παναθηναϊκού Σταδίου. Έπειτα από περίπου 120 χρόνια, πραγματοποιείται για πρώτη φορά οργανωμένος καθαρισμός στις μαρμάρινες επιφάνειες του Καλλιμάρμαρου. Σκοπός είναι να επανέλθει η φυσική όψη του πεντελικού μαρμάρου και να προβληθούν ακόμη περισσότερο η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και η ιστορική αξία του μνημείου.
