Όταν αναζητούμε πού θα απευθυνθούμε για ένα ζήτημα της περιοχής μας, η δημοτική κοινότητα και η δημοτική ενότητα μπορούν εύκολα να μοιάζουν με δύο ονομασίες για το ίδιο πράγμα. Όμως και οι δύο είναι εδαφικές υποδιαιρέσεις του δήμου, ενώ ο πρόεδρος και το συμβούλιο είναι τα αιρετά όργανα της κοινότητας.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία: άλλο το πού ανήκει διοικητικά ο τόπος μας και άλλο ποιος εκπροσωπεί τις τοπικές ανάγκες. Η μορφή του οργάνου της κοινότητας εξαρτάται από τον μόνιμο πληθυσμό της και από το ισχύον χρονικό πλαίσιο.
Πού βρίσκεται η δημοτική κοινότητα μέσα στον δήμο;
Ο δήμος είναι οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου βαθμού. Αποτελείται από δημοτικές ενότητες, οι οποίες κατά κανόνα περιλαμβάνουν μία ή περισσότερες δημοτικές κοινότητες. Πρόκειται για διαδοχικά επίπεδα εδαφικής οργάνωσης, όχι για διαφορετικούς δήμους.
Η εδαφική περιφέρεια του δήμου είναι το σύνολο των δημοτικών ενοτήτων του. Αντίστοιχα, η περιφέρεια κάθε δημοτικής ενότητας είναι το σύνολο των κοινοτήτων της. Η βασική εικόνα αποτυπώνεται απλά:
Δήμος
└── Δημοτική ενότητα
└── Δημοτική κοινότητα
└── Αιρετό όργανο τοπικής εκπροσώπησηςΤι αλλάζει ανάλογα με τον πληθυσμό της κοινότητας;
Για την τρέχουσα δημοτική περίοδο 2024–2028, η διαχωριστική γραμμή βρίσκεται ανάμεσα στους 200 και στους 201 κατοίκους. Έως και τους 200, το όργανο διοίκησης είναι μονοπρόσωπο: ο πρόεδρος της δημοτικής κοινότητας. Από τους 201 και πάνω, υπάρχουν συμβούλιο κοινότητας και πρόεδρος του συμβουλίου.
Έτσι, μια κοινότητα με 180 κατοίκους έχει σήμερα πρόεδρο, ενώ σε μια κοινότητα με 250 κατοίκους προβλέπονται συμβούλιο και πρόεδρος του συμβουλίου. Το παράδειγμα αφορά την τρέχουσα περίοδο και το όριο που ισχύει σε αυτήν.
Η πληθυσμιακή κατηγορία αλλάζει τη μορφή του αιρετού οργάνου, όχι τη θέση της κοινότητας μέσα στον δήμο. Ο πληθυσμός που λαμβάνεται υπόψη είναι ο μόνιμος πληθυσμός, για τον οποίο υπάρχουν αποτελέσματα της Απογραφής 2021 ανά δημοτική κοινότητα.
Γιατί συναντάμε και όριο 300 κατοίκων;
Η αναφορά στους 300 κατοίκους δεν είναι κατ’ ανάγκην λάθος. Ο νέος Κώδικας προβλέπει ως γενικό κανόνα μονοπρόσωπο όργανο έως τους 300 κατοίκους και συμβούλιο μαζί με πρόεδρο συμβουλίου από τους 301 και πάνω.
Υπάρχει, όμως, μεταβατική διάταξη: μέχρι τη λήξη της αυτοδιοικητικής περιόδου 2024–2028, οι αναφορές σε κοινότητες έως 300 κατοίκους νοούνται ως αναφορές σε κοινότητες έως 200. Αντίστοιχα, το όριο των 301 αντιστοιχεί προσωρινά στους 201.
Οι δύο αριθμοί, λοιπόν, αφορούν διαφορετικό χρονικό πλαίσιο. Για την τρέχουσα περίοδο ισχύει η μεταβατική ρύθμιση, ενώ ο γενικός κανόνας του νέου Κώδικα αφορά το επόμενο πλαίσιο εφαρμογής.
Το συμβούλιο της κοινότητας αποφασίζει όπως το δημοτικό συμβούλιο;
Όχι. Οι κοινότητες λειτουργούν μέσα στο νομικό πρόσωπο του δήμου και δεν είναι αυτοτελείς διοικητικές οντότητες. Το Υπουργείο Εσωτερικών τις περιγράφει ως δομές ενδοδημοτικής αποκέντρωσης: τα όργανά τους εκφράζουν τοπικά ζητήματα, αλλά δεν υποκαθιστούν τα κεντρικά όργανα του δήμου, στα οποία ανήκουν ο δήμαρχος, το δημοτικό συμβούλιο και η δημοτική επιτροπή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ρόλος τους είναι μόνο συμβολικός. Ο Κώδικας προβλέπει ζητήματα στα οποία το συμβούλιο κοινότητας μπορεί να αποφασίζει ή να γνωμοδοτεί, όπως η παράταση ωραρίου μουσικής, οι θέσεις αγορών και οι θέσεις στάθμευσης εντός των ορίων της.
Ο πρόεδρος του συμβουλίου εκπροσωπεί το συμβούλιο και εκτελεί τις αποφάσεις του. Συμμετέχει επίσης στο δημοτικό συμβούλιο με δικαίωμα ψήφου όταν συζητείται θέμα που αφορά ειδικά τη συγκεκριμένη κοινότητα.
Σε ποιον απευθυνόμαστε για ένα τοπικό ζήτημα;
Για ένα ζήτημα της κοινότητας, ο πρόεδρος ή το συμβούλιό της είναι ένα πρώτο σημείο επικοινωνίας. Αν όμως το αίτημα απαιτεί απόφαση κεντρικού οργάνου ή ενέργεια δημοτικής υπηρεσίας, χρειάζεται επικοινωνία και με τον δήμο.
Η τοπική εκπροσώπηση δεν συνεπάγεται απεριόριστες αρμοδιότητες. Ακόμη και όταν ο δήμαρχος μεταβιβάζει αρμοδιότητες σε όργανα κοινότητας, ο Κώδικας εξαιρεί, μεταξύ άλλων, την επιβολή φόρων, τελών και δικαιωμάτων, καθώς και την έκδοση κανονιστικών πράξεων.
Για συγκεκριμένο αίτημα, η αρμόδια υπηρεσία του δήμου μπορεί να διευκρινίσει ποιος το χειρίζεται και ποια διαδικασία απαιτείται. Έτσι αποφεύγουμε να περιμένουμε από ένα τοπικό όργανο μια απόφαση που δεν ανήκει στην αρμοδιότητά του.
Η κοινότητα δείχνει πού ανήκει ο τόπος μας· τα αιρετά όργανά της δίνουν στις ανάγκες του μια τοπική φωνή.
