Η Αθήνα παρακολουθεί με αυξημένη ανησυχία πέντε ανοιχτά μέτωπα με την Τουρκία ενόψει της παρατεταμένης προεκλογικής περιόδου έως το 2027: την επανεκκίνηση των εργασιών για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και τον κίνδυνο τουρκικής παρεμπόδισης, την πιθανή προώθηση της αναθεωρητικής «Γαλάζιας Πατρίδας», το ενδεχόμενο επιστροφής της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, τη διεύρυνση των διεθνών συνεργασιών της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και τις εξελίξεις στο Κυπριακό, που συνδέονται πλέον και με ευρύτερα ευρωτουρκικά παζάρια.
Πιο αναλυτικά
Η βάσιμη πλέον πιθανότητα οι εθνικές κάλπες να στηθούν το 2027, καθώς για τότε τις έχει προσδιορίσει δημοσίως ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, δημιουργεί μια παρατεταμένη πολιτική περίοδο, κατά την οποία όμως οποιαδήποτε ένταση με την Τουρκία μπορεί να επηρεάσει άμεσα και την εσωτερική συζήτηση.
Η Αθήνα αυτή τη στιγμή παρακολουθεί πέντε ανοιχτά μέτωπα που θα μπορούσαν να δοκιμάσουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις μέσα στους επόμενους μήνες, οπότε υπάρχει εγρήγορση προκειμένου να μην υπάρξει κάποια δυσάρεστη έκπληξη.
Στο επίκεντρο αυτή τη στιγμή βρίσκονται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, οι κινήσεις της Άγκυρας για την επονομαζόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα απόκτησης των αμερικανικών μαχητικών F-35, η διεύρυνση των συνεργασιών της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και οι εξελίξεις γύρω από το Κυπριακό το οποίο καταγράφει νέα κινητικότητα τον τελευταίο καιρό.
Το πρώτο τεστ στη θάλασσα
Η πιο άμεση δοκιμασία αναμένεται από τον Σεπτέμβριο, όταν σχεδιάζεται να αρχίσουν ξανά οι βυθομετρικές εργασίες για τον Great Sea Interconnector, το καλώδιο που προορίζεται να συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο. Μέσα στον πρώτο μήνα του φθινοπώρου εκτιμάται ότι θα μπορεί να μισθωθεί το κατάλληλο ερευνητικό πλοίο, ώστε το έργο να επιστρέψει στη θάλασσα.
Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη στάση που θα κρατήσει αυτή τη φορά η Άγκυρα. Θυμίζουμε ότι το 2024 τουρκικά πολεμικά πλοία είχαν εμφανιστεί σε διαφορετικές φάσεις των ερευνών, ανατολικά της Κρήτης και στην περιοχή της Κάσου. Στην Αθήνα εξετάζουν τώρα αν η γειτονική χώρα θα ακολουθήσει ξανά την ίδια τακτική και ποια θα είναι η αντίδραση του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.
Στην προκειμένη περίπτωση, στην εξίσωση μπαίνει και η Γαλλία, λόγω του πολιτικού και αμυντικού πλαισίου συνεργασίας που έχει αναπτύξει με την Ελλάδα. Παραμένει άγνωστο αν το Παρίσι θα θελήσει να εμπλακεί σε περίπτωση νέας τουρκικής παρεμπόδισης.
Κρίσιμη θα είναι επίσης η διαδικασία με την οποία θα ανακοινωθούν οι εργασίες και ειδικότερα αν οι απαραίτητες NAVTEX θα εκδοθούν αποκλειστικά από τις ελληνικές αρχές, όπως είχε συμβεί κατά το προηγούμενο στάδιο.
Ο αστάθμητος παράγοντας της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Ένα δεύτερο σενάριο που προβληματίζει την Αθήνα αφορά την πιθανότητα η τουρκική κυβέρνηση να καταθέσει στη Βουλή το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» που προωθεί τον αναθεωρητισμό. Η χρονική στιγμή μιας τέτοιας κίνησης έχει ιδιαίτερη σημασία. Εάν επιλεγεί το φθινόπωρο ή η ευρύτερη ελληνική προεκλογική περίοδος, οι σχέσεις των δύο χωρών θα μπορούσαν να επιδεινωθούν απότομα.
Μια ελληνοτουρκική κρίση κοντά στις κάλπες θα αποκτούσε αναπόφευκτα έντονη εσωτερική πολιτική διάσταση. Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν αυτή τη στιγμή πιθανότητα αυτοδύναμης κυβέρνησης από την πρώτη εκλογική αναμέτρηση. Επομένως, η χώρα θα μπορούσε να βρεθεί σε έναν κύκλο διαδοχικών εκλογών ή δύσκολων διερευνητικών διαδικασιών, την ίδια ώρα που θα έπρεπε να διαχειριστεί μια επιθετική πρωτοβουλία της Άγκυρας.
Η δύσκολη εξίσωση των F-35
Ιδιαίτερο βάρος έχει παράλληλα και το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35. Το θέμα έχει υποχωρήσει από την πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, χωρίς όμως να έχει κλείσει. Η εμπειρία δείχνει ότι η Αθήνα έχει περιορισμένες δυνατότητες επιρροής στις σχετικές αποφάσεις. Η Τουρκία εντάχθηκε στο πρόγραμμα τον Ιανουάριο του 2007 χωρίς η Ελλάδα να μπορεί να ανατρέψει την εξέλιξη. Το 2019 απομακρύνθηκε εξαιτίας της αγοράς του ρωσικού πυραυλικού συστήματος S-400 και των προβλημάτων που αυτή δημιούργησε σε σχέση με την αμερικανική νομοθεσία και την ασφάλεια του προγράμματος.
Εάν ανοίξει τώρα ο δρόμος της επιστροφής, η ελληνική κυβέρνηση δεν θα έχει ουσιαστικό έλεγχο ούτε στον χρόνο ούτε στο περιεχόμενο των αποφάσεων της Ουάσιγκτον. Καθοριστικές θα είναι οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία, όπως και οι παράλληλες επαφές της Άγκυρας με τη Μόσχα και χώρες του Κόλπου.
Η υπόθεση των μαχητικών F-35 επηρεάζει και τις σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ. Η συνεργασία Αθήνας και Τελ Αβίβ καλείται να αποκτήσει πιο σταθερό και αυτόνομο περιεχόμενο, χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από τις διακυμάνσεις των ισραηλινοτουρκικών σχέσεων και με το Ισραήλ να οδεύει προς ιδιαίτερα πολωμένες εκλογές τον Οκτώβριο, ο συντονισμός των δύο κυβερνήσεων μπορεί να γίνει δυσκολότερος.
Η τουρκική αμυντική βιομηχανία ανοίγει πόρτες στη Δύση
Το τέταρτο μέτωπο είναι πιο σύνθετο και έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Η Τουρκία διευρύνει σταθερά το δίκτυο των διεθνών συνεργασιών της στον τομέα της άμυνας, προσελκύοντας χώρες και μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους. Η πρόσφατη Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα λειτούργησε ως πολιτικό μήνυμα για στενότερη σύνδεση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας με τη Δύση. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφραστεί θετικά τόσο για τον Τούρκο πρόεδρο όσο και για τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας του. Η τάση, όμως, δεν περιορίζεται στην Ουάσιγκτον. Ισπανία και Ιταλία διατηρούν εδώ και χρόνια ισχυρούς αμυντικούς δεσμούς με την Άγκυρα. Μέσα από εταιρικά σχήματα που έχουν έδρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τουρκικές επιχειρήσεις αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε εξαγωγές, χρηματοδοτικά εργαλεία και συνεργασίες με ευρωπαϊκούς βιομηχανικούς ομίλους.
Μετά την ανάληψη της καγκελαρίας από τον Φρίντριχ Μερτς, η Γερμανία άρχισε σταδιακά να χαλαρώνει περιορισμούς και απαγορεύσεις στις εξαγωγές αμυντικού υλικού προς την Τουρκία. Ακολούθησε η στρατηγική συμφωνία της Άγκυρας με το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ το τελευταίο διάστημα καταγράφεται αντίστοιχη κινητικότητα και από τη Γαλλία. Τα πρώτα ανοίγματα αφορούσαν την αποδέσμευση των πυραύλων Meteor για τα Eurofighter.
Στη συνέχεια ήρθε η συνεργασία ανάμεσα στην τουρκική Baykar και τη γαλλική SAFRAN, με επίκεντρο ηλεκτροοπτικά συστήματα για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar TB2. Παράλληλα, φαίνεται να διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για συνεργασία γύρω από το ιταλο-γαλλικό αντιαεροπορικό σύστημα SAMP/T NG και τους πυραύλους ASTER 30, οι οποίοι χρησιμοποιούνται και στις ελληνικές φρεγάτες FDI.
Το Κυπριακό και η παράλληλη διαπραγμάτευση με την ΕΕ
Το πέμπτο ζήτημα τέλος αφορά τις προσπάθειες να αρχίσει κάποια μορφή διαλόγου για το Κυπριακό πριν ολοκληρωθεί η θητεία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. Για την ελληνική πλευρά, ο μεγαλύτερος προβληματισμός δεν περιορίζεται στην ίδια τη διαδικασία για την Κύπρο.
Την ίδια περίοδο εξελίσσεται μια ευρύτερη διαπραγμάτευση ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Τουρκία. Η επιθυμία της Άγκυρας να αποκτήσει πρόσβαση στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE, όπως και η συζήτηση για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, φαίνεται να συνδέονται ανεπίσημα με τις εξελίξεις στο Κυπριακό. Έτσι, μια διαδικασία που αφορά την επίλυση ενός διεθνούς προβλήματος κινδυνεύει να επηρεαστεί από ένα πολύ ευρύτερο παζάρι οικονομικών, αμυντικών και γεωπολιτικών συμφερόντων.
