Οι εταιρείες που λειτουργούν μόνο στα χαρτιά, τα εικονικά τιμολόγια, οι ύποπτες αγοραπωλησίες και οι αλλεπάλληλες μεταφορές χρημάτων αποτελούν βασικά στοιχεία των κυκλωμάτων νομιμοποίησης παράνομων εσόδων. Το μαύρο χρήμα περνά από διαφορετικά χέρια και διαδρομές μέσα από ένα περίπλοκο πλέγμα συναλλαγών, ώστε στο τέλος να παρουσιάζεται ως νόμιμο επιχειρηματικό κέρδος. Οι πρόσφατες υποθέσεις φοροδιαφυγής στον χώρο της εστίασης αναδεικνύουν πλευρές των μηχανισμών που αποκρύπτουν την πραγματική προέλευση των κεφαλαίων και φέρνουν στο επίκεντρο τις μεθόδους που αξιοποιούν οι ελεγκτικές αρχές για να ακολουθήσουν τα ίχνη του χρήματος.
Τρία είναι συνήθως τα στάδια που ακολουθεί η διαδρομή του μαύρου χρήματος. Αρχικά, στο στάδιο της τοποθέτησης, τα παράνομα κεφάλαια διοχετεύονται στο οικονομικό σύστημα μέσω επιχειρηματικών εισπράξεων ή τραπεζικών συναλλαγών. Στη συνέχεια, κατά τη διαστρωμάτωση, μετακινούνται μεταξύ λογαριασμών και εταιρειών, ώστε να γίνει δυσκολότερη η εξακρίβωση της αρχικής τους προέλευσης. Τελευταία έρχεται η ενσωμάτωση: τα χρήματα επανεμφανίζονται στην οικονομία ως φαινομενικά νόμιμα κέρδη επιχειρήσεων, επενδύσεις ή περιουσιακά στοιχεία. Τα στάδια δεν ξεχωρίζουν πάντοτε με σαφήνεια, αφού συχνά επικαλύπτονται.
Τα πέντε τεχνάσματα
Οι φορολογικοί έλεγχοι αναδεικνύουν τις παρακάτω βασικές πρακτικές που χρησιμοποιούνται:
- Εταιρείες-βιτρίνες. Με ΑΦΜ, τραπεζικούς λογαριασμούς και τα τυπικά δικαιολογητικά νομιμότητας, τέτοιες επιχειρήσεις εμφανίζονται κανονικές, παρότι η δραστηριότητά τους είναι ανύπαρκτη ή περιορισμένη. Χρησιμοποιούνται ως ενδιάμεσοι σταθμοί για τη μεταφορά χρημάτων, ενώ μέσω αυτών εκδίδονται παραστατικά και γίνονται πληρωμές που επιχειρούν να συγκαλύψουν την προέλευση των κεφαλαίων.
- Εικονικά τιμολόγια. Στα λογιστικά βιβλία καταχωρίζονται ως πραγματικές συναλλαγές πράξεις που δεν πραγματοποιήθηκαν. Τα τιμολόγια για υπηρεσίες ή παραδόσεις αγαθών που δεν υπήρξαν αξιοποιούνται για την αύξηση των δαπανών, την τεχνητή μείωση των φορολογητέων κερδών ή την αιτιολόγηση μεταφορών χρημάτων χωρίς πραγματικό οικονομικό αντίκρισμα.
- Τριγωνικές συναλλαγές. Διαδοχικές επιχειρήσεις εμφανίζονται να ανταλλάσσουν αγαθά ή να παρέχουν υπηρεσίες, περνώντας έτσι το χρήμα από τη μία στην άλλη. Αν οι πράξεις είναι εικονικές, συγκροτείται ένα πλέγμα που δυσχεραίνει τον εντοπισμό τόσο της προέλευσης των χρημάτων όσο και του τελικού αποδέκτη τους. Ωστόσο, οι τριγωνικές συναλλαγές είναι απολύτως νόμιμη εμπορική πρακτική όταν βασίζονται σε πραγματικές συναλλαγές.
- Παιχνίδια με τις εισπράξεις. Οι έλεγχοι εξετάζουν επιχειρήσεις που καταγράφουν πολλές συναλλαγές καθημερινά, όπως εστιατόρια, καφέ και αρτοποιεία. Κάποιες αποκρύπτουν μέρος του πραγματικού τζίρου για να μειώσουν τη φορολογική επιβάρυνση, ενώ σε άλλες περιπτώσεις παράνομα κεφάλαια δηλώνονται ως έσοδα από πωλήσεις που δεν έγιναν. Οι δύο πρακτικές είναι διαφορετικές, αλλά ενδέχεται να εμφανίζονται ταυτόχρονα.
- Επενδύσεις σε ακίνητα και περιουσιακά στοιχεία. Η διοχέτευση παράνομων κεφαλαίων σε ακίνητα, πολυτελή οχήματα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία υψηλής αξίας μπορεί να αποτελέσει το τελευταίο στάδιο. Σε αυτές τις υποθέσεις, οι ελεγκτικές αρχές παρακολουθούν τη διαδρομή του χρήματος και ελέγχουν αν οι αγορές είναι συμβατές με τα δηλωμένα εισοδήματα των εμπλεκομένων.
