Η παραίτηση της Κριστίν Λαγκάρντ από την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), που ανακοινώθηκε για τον Φεβρουάριο του 2027, δεν προκάλεσε έκπληξη. Η αποχώρησή της θα γίνει περίπου οκτώ μήνες πριν από την κανονική ολοκλήρωση της θητείας της.

Η αποχώρηση της Λαγκάρντ από την ηγεσία της ΕΚΤ είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί εδώ και καιρό. Η επιλογή του χρόνου συνδέεται άμεσα με τις προεδρικές εκλογές που θα διεξαχθούν στη Γαλλία τον ερχόμενο Απρίλιο.

Η άτυπη διαδικασία για τη διαδοχή της είχε αρχίσει πριν από μήνες, με βασικά ονόματα τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και τον Ολλανδό Κλάας Κνοτ. Όπως δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, η τελική επιλογή αναμένεται να γίνει πριν από το τέλος του έτους.

Το παρασκήνιο της αποχώρησης Λαγκάρντ και οι γαλλικές εκλογές

Τον χειμώνα, δημοσιεύματα ανέφεραν ότι είχε γίνει πρόταση στη Λαγκάρντ να αναλάβει την ηγεσία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum), που είναι γνωστό και ως Φόρουμ του Νταβός. Η ονομασία συνδέεται με το ελβετικό θέρετρο όπου πραγματοποιούνται κάθε Ιανουάριο οι ετήσιες σύνοδοι του οργανισμού.

Μεταγενέστερες πληροφορίες στον Τύπο υποστήριζαν ότι η Λαγκάρντ θα αποχωρούσε πριν από τις εκλογές στη Γαλλία. Στόχος, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ήταν να μην επηρεαστεί η επιλογή του διαδόχου της από το εκλογικό αποτέλεσμα και από το ενδεχόμενο να αναλάβει την προεδρία η ακροδεξιά.

Η Λαγκάρντ είχε αποκλείσει η ίδια το ενδεχόμενο να θέσει υποψηφιότητα στις γαλλικές εκλογές. Μιλώντας την περασμένη Πέμπτη, μετά τη συνεδρίαση της ΕΚΤ, είπε ότι θα ήθελε να μπορεί να παρεμβαίνει με μεγαλύτερη ελευθερία σε θέματα πέρα από τη νομισματική πολιτική. Ως πρόεδρος της ΕΚΤ, ωστόσο, ήταν υποχρεωμένη να διατηρεί ουδέτερη στάση.

Η ΕΚΤ ενισχύει τον ρόλο της ως άγκυρα σταθερότητας

Οι πιέσεις από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία επιβαρύνουν την ευρωπαϊκή οικονομία, ενώ παράλληλα εντείνεται ο ανταγωνισμός από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Σε αυτό το αβέβαιο περιβάλλον, η ΕΚΤ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα ως άγκυρα σταθερότητας.

Η σταθερότητα των τιμών αποτελεί την κύρια αποστολή της ΕΚΤ, η οποία θεωρείται μία από τις πιο ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως. Υπό την ηγεσία της Λαγκάρντ, η τράπεζα διαχειρίστηκε το πληθωριστικό σοκ του 2021-2022 και οδήγησε σταδιακά τον πληθωρισμό ξανά κοντά στον στόχο του 2%.

Οι βασικοί σταθμοί της θητείας της Κριστίν Λαγκάρντ στην ΕΚΤ

Η Κριστίν Λαγκάρντ ανέλαβε την προεδρία της ΕΚΤ την 1η Νοεμβρίου 2019, σε μια περίοδο που χαρακτηρίστηκε από αλλεπάλληλες κρίσεις και μεγάλες μεταβολές στη νομισματική πολιτική. Ως η πρώτη γυναίκα στο τιμόνι της κεντρικής τράπεζας της ευρωζώνης, βρέθηκε αντιμέτωπη με την πανδημία, την ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ισχυρότερη πληθωριστική έξαρση στην ιστορία του ευρώ.

Τον Μάρτιο του 2020, η πανδημία του κορονοϊού αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη δοκιμασία. Η ΕΚΤ απάντησε με το έκτακτο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων PEPP, το οποίο ξεκίνησε με προϋπολογισμό 750 δισ. ευρώ και έφθασε σταδιακά τα 1,85 τρισ. ευρώ. Το πρόγραμμα συνέβαλε στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης για τις οικονομίες της ευρωζώνης.

Το 2021 η ΕΚΤ αναθεώρησε τη στρατηγική της για τη νομισματική πολιτική και υιοθέτησε συμμετρικό στόχο πληθωρισμού 2%. Η νέα διατύπωση αντικατέστησε την προηγούμενη αναφορά σε πληθωρισμό «κάτω αλλά κοντά στο 2%».

Η σοβαρότερη δοκιμασία εκδηλώθηκε το 2022: οι τιμές της ενέργειας εκτινάχθηκαν και ο πόλεμος στην Ουκρανία προκάλεσε αναταράξεις, φέρνοντας τον πληθωρισμό σε επίπεδα-ρεκόρ. Τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια για πρώτη φορά έπειτα από έντεκα χρόνια, ξεκινώντας τον ταχύτερο κύκλο νομισματικής σύσφιγξης στην ιστορία της. Από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, τα βασικά επιτόκια ανέβηκαν συνολικά κατά 450 μονάδες βάσης.

Παρά τις επικρίσεις ότι άργησε να αυξήσει τα επιτόκια το 2022, η περιοριστική πολιτική της ΕΚΤ συνέβαλε στη σταδιακή υποχώρηση του πληθωρισμού. Έτσι, η τράπεζα άρχισε να μειώνει τα επιτόκια τον Ιούνιο του 2024. Η χαλάρωση συνεχίστηκε το 2025 και τον Ιούνιο το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων έφθασε στο 2%, καθώς ο πληθωρισμός είχε επιστρέψει κοντά στον μεσοπρόθεσμο στόχο της ΕΚΤ.

Η προώθηση του ψηφιακού ευρώ συγκαταλέγεται επίσης στα βασικά σημεία της θητείας της. Με την Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία, η ΕΚΤ εγκαινίασε το 2021 τη διερεύνηση του σχεδίου και το 2023 προχώρησε στην προετοιμασία του, με στόχο να ενδυναμώσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στις πληρωμές. Η απόφαση για το αν θα εκδοθεί τελικά ψηφιακό ευρώ, ωστόσο, δεν έχει ακόμη ληφθεί.

Παρότι ανέλαβε την ηγεσία της ΕΚΤ χωρίς να είναι οικονομολόγος, η Λαγκάρντ εκτιμάται ευρέως ότι ανταποκρίθηκε αποτελεσματικά στα καθήκοντά της. Παράλληλα, αξιοποίησε την πολιτική της πείρα για να διαμορφώσει συναινέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας.

Με την αποχώρησή της ολοκληρώνεται μια περίοδος κατά την οποία η ΕΚΤ πέρασε από τα έκτακτα μέτρα οικονομικής στήριξης στην απότομη άνοδο των επιτοκίων και, ακολούθως, στη σταδιακή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Σταθερός πρωταρχικός στόχος παρέμεινε σε όλη αυτή τη διαδρομή η διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών.

Οι προκλήσεις που θα αναλάβει ο νέος πρόεδρος

Η αποκλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων ανακόπηκε μετά τον πόλεμο στο Ιράν, με τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη να παίρνει ξανά ανοδική πορεία. Το νέο κύμα ανατιμήσεων είναι ηπιότερο σε σύγκριση με εκείνο πριν από τέσσερα χρόνια, ωστόσο συνιστά σημαντική δοκιμασία για τον επόμενο πρόεδρο της ΕΚΤ.

Η αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων έφερε την ΕΚΤ ξανά σε τροχιά αύξησης επιτοκίων το 2026, ενώ τον Οκτώβριο το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων έφτασε στο 2,5%. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει πόσο δύσκολο θα είναι για τη νέα ηγεσία της κεντρικής τράπεζας να περιορίσει τον πληθωρισμό, χωρίς να πλήξει υπερβολικά την οικονομική δραστηριότητα.

Παράλληλα, η κρίση στην αγορά γαλλικών ομολόγων ενισχύει τις ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας στην ευρωζώνη.

Οι δύο επικρατέστεροι υποψήφιοι για την προεδρία της ΕΚΤ

Οι δύο κύριοι υποψήφιοι για τη διαδοχή της Λαγκάρντ έχουν και οι δύο σημαντική προϋπηρεσία στον χώρο των κεντρικών τραπεζών.

Ο Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος κατέχει τη θέση του γενικού διευθυντή στην Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), έχοντας προηγουμένως ηγηθεί της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας. Ο Κλάας Κνοτ, από την πλευρά του, υπήρξε πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας την περίοδο 2011-2025.

Σε ένα σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό τοπίο, ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ θα χρειαστεί να διαφυλάξει την αξιοπιστία και την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, καθώς η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις.