Μπορεί μια επιχείρηση να εμφανίζει μηδενικό ΦΠΑ, όμως στα ηλεκτρονικά βιβλία της να καταγράφονται συναλλαγές. Αντίστοιχα, οι εισπράξεις από POS ενδέχεται να δείχνουν διαφορετική εικόνα από τα χαμηλά εισοδήματα που δηλώνει ένας επαγγελματίας στην εφορία.
Χρήματα από βραχυχρόνιες μισθώσεις μπορεί να εισπράττει ένας ιδιοκτήτης, χωρίς να δηλώνει το σύνολο των εισοδημάτων που αποκτά.
Ψηφιακά ίχνη αφήνουν οι τραπεζικές κινήσεις, οι αγοραπωλησίες ακινήτων και τα ηλεκτρονικά τιμολόγια. Τα στοιχεία αυτά μπορούν να κατευθύνουν τους φοροελεγκτές σε κρυφούς τζίρους, αδήλωτα εισοδήματα και συναλλαγές που προκαλούν υποψίες.
Συνδυάζοντας δεδομένα από διαφορετικές βάσεις, ηλεκτρονικές συναλλαγές και πληροφορίες που φτάνουν ακόμη και από το εξωτερικό, η ΑΑΔΕ αξιοποιεί ψηφιακά εργαλεία για τους ελέγχους. Η τεχνητή νοημοσύνη και η ανάλυση μεγάλου όγκου δεδομένων δίνουν στους ελεγκτές τη δυνατότητα να εντοπίζουν αποκλίσεις, να αναζητούν ύποπτα πρότυπα συναλλαγών και να επιλέγουν υποθέσεις με αυξημένο φορολογικό κίνδυνο.
Στο επίκεντρο των ελέγχων είναι η αντιπαραβολή δεδομένων από POS και ταμειακές μηχανές με τις φορολογικές δηλώσεις, την πλατφόρμα myDATA, τις συναλλαγές ακινήτων και τις πληροφορίες που ανταλλάσσονται με άλλες φορολογικές αρχές.
Οι συναλλαγές που παρακολουθεί η ΑΑΔΕ
Η ΑΑΔΕ αξιοποιεί την ψηφιακή εικόνα της οικονομικής δραστηριότητας, αντιπαραβάλλοντας τα στοιχεία που δηλώνουν επιχειρήσεις και φορολογούμενοι με πληροφορίες από τρίτες πηγές. Οι ελεγκτικές υπηρεσίες εστιάζουν στα εξής:
- Εισπράξεις από POS και ταμειακές μηχανές. Με τη σύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές καταγράφεται ηλεκτρονικά η διαδρομή από την πληρωμή μέχρι την έκδοση της απόδειξης. Αξιοποιώντας τα δεδομένα των ηλεκτρονικών πληρωμών και των φορολογικών παραστατικών, οι ελεγκτές μπορούν να εντοπίσουν διαφορές ανάμεσα στις εισπράξεις και στις πωλήσεις που δηλώνονται. Η απόκλιση από μόνη της δεν αποδεικνύει φοροδιαφυγή, αλλά μπορεί να αποτελέσει αφορμή για περαιτέρω έλεγχο.
- Ηλεκτρονικά βιβλία και ΦΠΑ. Στην πλατφόρμα myDATA συγκεντρώνονται από την ΑΑΔΕ δεδομένα για τα έσοδα και τα έξοδα των επιχειρήσεων. Η αντιπαραβολή τους με τις δηλώσεις ΦΠΑ είναι δυνατόν να φανερώσει ασυμφωνίες, παραλείψεις ή συναλλαγές που δεν αποτυπώθηκαν ορθά στις φορολογικές δηλώσεις. Για επιχειρήσεις που έχουν υποβάλει μηδενικές δηλώσεις ΦΠΑ, ενώ υπάρχουν στοιχεία οικονομικής δραστηριότητας, ο σχεδιασμός της ΑΑΔΕ προβλέπει ειδικές διασταυρώσεις.
- Τραπεζικές συναλλαγές και περιουσιακά στοιχεία. Εφόσον η φορολογική διοίκηση έχει νόμιμη πρόσβαση στα σχετικά δεδομένα, μπορεί να συγκρίνει τις τραπεζικές κινήσεις με τα δηλωμένα εισοδήματα και άλλες οικονομικές πληροφορίες. Μεγάλες ή συχνές πιστώσεις, χωρίς αιτιολόγηση από τα διαθέσιμα στοιχεία, ενδέχεται να αποτελέσουν αντικείμενο έρευνας. Ο έλεγχος αποσκοπεί στο να διαπιστωθεί αν τα ποσά είναι νόμιμα και έχουν ήδη φορολογηθεί ή αν πρόκειται για αδήλωτα εισοδήματα.
- Βραχυχρόνιες μισθώσεις. Οι απολαβές από ακίνητα που προσφέρονται μέσω ηλεκτρονικών πλατφορμών αποτελούν ειδικό πεδίο ελέγχου. Το επιχειρησιακό σχέδιο της ΑΑΔΕ περιλαμβάνει τον εντοπισμό εισοδημάτων φυσικών προσώπων από βραχυχρόνιες μισθώσεις που δεν έχουν δηλωθεί. Οι διασταυρώσεις ενδέχεται να φανερώσουν διαφορές ανάμεσα στα στοιχεία των μισθώσεων και στα εισοδήματα που αναγράφονται στις φορολογικές δηλώσεις.
- Αγοραπωλησίες ακινήτων. Στον σχεδιασμό της ΑΑΔΕ περιλαμβάνεται ο εντοπισμός αγοραπωλησιών ακινήτων που δεν έχουν δηλωθεί. Επιπλέον, η συγκέντρωση στοιχείων ακίνητης περιουσίας σε μια ενιαία ψηφιακή βάση αναμένεται να διευκολύνει τις διασταυρώσεις ανάμεσα στην ιδιοκτησία, τις συναλλαγές και τις φορολογικές δηλώσεις.
- Συναλλαγές με το εξωτερικό. Για τον εντοπισμό αποκλίσεων και πιθανών παραβάσεων αξιοποιούνται στοιχεία ενδοκοινοτικών συναλλαγών, καθώς και πληροφορίες που αποστέλλουν αλλοδαπές φορολογικές αρχές. Έτσι είναι εφικτός ο έλεγχος οικονομικών δραστηριοτήτων που εκτείνονται πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Έλεγχοι φοροδιαφυγής με τεχνητή νοημοσύνη
Όλο και μεγαλύτερο ρόλο στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής έχουν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και ανάλυσης δεδομένων. Με αυτά, οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται καθημερινά από τις ηλεκτρονικές συναλλαγές μετατρέπονται σε στοιχεία, τα οποία βοηθούν τις ελεγκτικές υπηρεσίες να αποφασίσουν πού θα επικεντρωθούν. Τα συστήματα αναζητούν ασυνήθιστες αποκλίσεις και σημάδια υψηλού κινδύνου.
Ενδεικτικά, τα εργαλεία αυτά μπορούν να βοηθήσουν να εντοπιστούν επιχειρήσεις όπου οι δηλωμένες πωλήσεις δεν συμβαδίζουν με την οικονομική δραστηριότητα, επαναλαμβανόμενες ασυμφωνίες στα φορολογικά δεδομένα ή συναλλαγές που απαιτούν πρόσθετη διερεύνηση.
Το επιχειρησιακό σχέδιο της ΑΑΔΕ προβλέπει την ανάπτυξη σεναρίων για τον εντοπισμό επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων υψηλού κινδύνου. Παράλληλα, αναπτύσσονται μοντέλα μηχανικής μάθησης, με σκοπό την πρόβλεψη παραβατικότητας και την ανίχνευση ενδείξεων φορολογικής απάτης.
