Η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο των φυσικών προσώπων που βρίσκονται πίσω από εταιρείες και νομικές οντότητες. Το πλαίσιο λειτουργίας του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων αλλάζει με διάταξη πολυνομοσχεδίου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Η αναμόρφωση εφαρμόζει την ευρωπαϊκή οδηγία 2024/1640 για την αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Στην ΑΑΔΕ μεταφέρονται η διαχείριση, η λειτουργία, η εποπτεία και η ασφάλεια του Μητρώου, ενώ η Αρχή αποκτά και ενισχυμένες ελεγκτικές αρμοδιότητες. Η μεταβολή αποσκοπεί στον περιορισμό των «γκρίζων ζωνών» στις εταιρικές συμμετοχές και στη διευκόλυνση του εντοπισμού του φυσικού προσώπου που ασκεί τελικά τον έλεγχο ή αποκομίζει όφελος από μια εταιρεία.
Παράλληλα, το νέο καθεστώς προβλέπει αυστηρότερες κυρώσεις. Για την παράλειψη υποβολής στοιχείων ή την καταχώριση ανακριβών δεδομένων προβλέπονται Πρόστιμα έως 40.000 ευρώ, ενώ σε περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων μπορεί να ανασταλεί η έκδοση αποδεικτικού ενημερότητας μέχρι να συμμορφωθεί ο υπόχρεος.
Η ηλεκτρονική βάση του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων αποτυπώνει ποια φυσικά πρόσωπα βρίσκονται στην κορυφή της ιδιοκτησιακής ή ελεγκτικής αλυσίδας επιχειρήσεων και άλλων νομικών σχημάτων. Με τις νέες ρυθμίσεις, η αντιπαραβολή των συγκεκριμένων δεδομένων με άλλες δημόσιες βάσεις θα γίνεται ευκολότερα.
Οι βασικές αλλαγές στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων
Οι κυριότερες προβλεπόμενες παρεμβάσεις είναι οι εξής:
1. Δήλωση αλλαγών και επικαιροποίηση εντός 60 ημερών. Τα νομικά πρόσωπα και οι νομικές οντότητες οφείλουν να τηρούν ενημερωμένα και ορθά τα στοιχεία των πραγματικών δικαιούχων τους, γνωστοποιώντας οποιαδήποτε μεταβολή μέσα σε 60 ημέρες. Στα καταχωρισμένα δεδομένα περιλαμβάνονται το ονοματεπώνυμο, η ημερομηνία γέννησης, η υπηκοότητα και η χώρα κατοικίας του δικαιούχου, καθώς και το είδος και η έκταση της συμμετοχής ή του ελέγχου του. Την ευθύνη για την τήρηση του ειδικού μητρώου έχει ο νόμιμος εκπρόσωπος ή πρόσωπο με ειδική εξουσιοδότηση. Τα στοιχεία παραμένουν διαθέσιμα για δέκα χρόνια από τη διαγραφή της εταιρείας ή της οντότητας.
Δεν υποχρεούνται να καταχωρίζονται στο Κεντρικό Μητρώο οι εισηγμένες εταιρείες, εφόσον διατηρούν το αρχείο γνωστοποιήσεων που προβλέπεται.
2. Έλεγχοι της ΑΑΔΕ χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Η φορολογική διοίκηση θα μπορεί να επαληθεύει αν οι δηλώσεις είναι πλήρεις και ακριβείς, πραγματοποιώντας ακόμη και επιτόπιους ελέγχους σε έδρα ή εγκαταστάσεις επιχειρήσεων χωρίς να έχει προηγηθεί προειδοποίηση. Επιπλέον, προβλέπεται διασύνδεση του Μητρώου με το ΓΕΜΗ, τα αποθετήρια τίτλων και άλλες δημόσιες βάσεις, καθώς και με τα αντίστοιχα μητρώα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3. Πρόσβαση για αρμόδιες αρχές και πρόσωπα με ειδικό έννομο συμφέρον. Πλήρη και άμεση πρόσβαση θα έχουν οι αρμόδιες για την αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος αρχές, οι εισαγγελικές και δικαστικές αρχές, οι φορολογικές και τελωνειακές υπηρεσίες, καθώς και άλλοι ελεγκτικοί φορείς. Πρόσβαση θα είναι δυνατό να δοθεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, και σε ιδιώτες που τεκμηριώνουν ειδικό έννομο συμφέρον, αποκλειστικά για την πρόληψη και την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Σε αυτούς συγκαταλέγονται δημοσιογράφοι, ερευνητές, μη κυβερνητικές οργανώσεις και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, υποψήφιοι συναλλασσόμενοι, ορισμένες αρχές τρίτων χωρών, καθώς και φορείς που συμμετέχουν σε δημόσιες συμβάσεις ή λαμβάνουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η αίτηση κατατίθεται στην ΑΑΔΕ με αιτιολόγηση και εξετάζεται συνήθως εντός 12 εργάσιμων ημερών ή εντός επτά ημερών, αν έχει ήδη εγκριθεί ανάλογο αίτημα. Η ισχύς της έγκρισης ορίζεται σε τρία χρόνια. Σε περίπτωση απόρριψης ή ανάκλησης της πρόσβασης προβλέπεται ενδικοφανής προσφυγή ενώπιον ειδικής τριμελούς επιτροπής.
