Αεροδρόμιο Καβάλας: Η πορεία του «Μέγας Αλέξανδρος» και οι σταθμοί μιας ολόκληρης εποχής

Στις 12 Οκτωβρίου 1981, πριν από 45 χρόνια, το αεροδρόμιο Καβάλας έβαζε την Καβάλα και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης σε μια νέα εποχή. Τότε άρχισε να λειτουργεί το νέο αεροδρόμιο, ο Κρατικός Αερολιμένας Καβάλας «Μέγας Αλέξανδρος», αλλάζοντας τα δεδομένα στις αεροπορικές μεταφορές της περιοχής.

Η δημιουργία του αεροδρομίου ολοκλήρωσε μια πολυετή προσπάθεια για τη διαμόρφωση σύγχρονης αεροπορικής πύλης, ικανής να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες μετακίνησης και να στηρίξει την τουριστική ανάπτυξη, με τη Θάσο στο επίκεντρο. Από τις αρχικές πτήσεις εσωτερικού έως την άφιξη ταξιδιωτών από ευρωπαϊκές χώρες, η εγκατάσταση άρχισε να αποκτά τη δική της διαδρομή, φέρνοντας τον τόπο σε επαφή με νέους προορισμούς και δημιουργώντας προοπτικές για το μέλλον.

Η επέτειος της 12ης Οκτωβρίου, 45 χρόνια μετά, προσφέρει αφορμή να θυμηθούμε τόσο την εξέλιξη ενός σημαντικού έργου υποδομής όσο και τους ανθρώπους, τις αποφάσεις και τις ιστορικές συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία του. Η διαδρομή εκτείνεται από τον παλιό αεροδιάδρομο στον Αμυγδαλεώνα έως τον σημερινό αερολιμένα στην πεδιάδα του Νέστου.

Από τον Αμυγδαλεώνα στο νέο αεροδρόμιο

Πολύ πριν ανοίξει το αεροδρόμιο της Χρυσούπολης, η Καβάλα είχε ήδη ιστορία στις αεροπορικές μεταφορές. Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή του ερευνητή τοπικής ιστορίας Κώστα Παπακοσμά, έως το 1981 οι πολιτικές πτήσεις της Ολυμπιακής Αεροπορίας εξυπηρετούνταν από τον αερολιμένα του Αμυγδαλεώνα, με τη δική του μακρά και πολυσύνθετη πορεία.

Από το 1939 υπήρχε στον Αμυγδαλεώνα χωμάτινος διάδρομος, που αρχικά κάλυπτε τις ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας. Οι πρώτες πολιτικές πτήσεις ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1940, με την ΤΑΕ και αργότερα την Ολυμπιακή Αεροπορία. Αρχικά, ο διάδρομος στρώθηκε με μεταλλικές επιφάνειες μέσω χρηματοδότησης του Σχεδίου Μάρσαλ και στη συνέχεια κατασκευάστηκε με τσιμέντο και άσφαλτο. Η Αθήνα αποτελούσε κυρίως τόσο την αφετηρία όσο και τον προορισμό των πτήσεων, ενώ για μικρό διάστημα υπήρχε δρομολόγιο και προς τη Θεσσαλονίκη.

«Η ανάγκη για μια νέα αεροπορική εγκατάσταση», υπογραμμίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο κ. Παπακοσμάς, «ξεκινησε να συζητείται στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η επιλογή στράφηκε στην πεδιάδα του Νέστου, ανατολικά της Καβάλας και κοντά στη Χρυσούπολη, όπου υπήρχαν οι προϋποθέσεις για την δημιουργία ενός αεροδρομίου με μεγαλύτερες επιχειρησιακές δυνατότητες.

Οι πρώτες μελέτες εκπονήθηκαν το 1972, με αρχικό στόχο το αεροδρόμιο να λειτουργήσει το καλοκαίρι του 1974. Τελικά, χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να πραγματοποιηθεί ο σχεδιασμός. Η 12η Οκτωβρίου 1981 αποτέλεσε την ημερομηνία-ορόσημο, καθώς τότε ξεκίνησε η λειτουργία του νέου αεροδρομίου. Σημαντική για την υλοποίηση του έργου υπήρξε η συμβολή του Καβαλιώτη και τότε υπουργού Συγκοινωνιών Γιώργου Παναγιωτόπουλου.

Από τις πτήσεις εσωτερικού στις διεθνείς συνδέσεις και τον εκσυγχρονισμό

Αρχικά, το αεροδρόμιο της Καβάλας εξυπηρετούσε δρομολόγια εσωτερικού. Η μετάβασή του στο επόμενο στάδιο έγινε στις 16 Δεκεμβρίου 1987, όταν προστέθηκε στους διεθνείς αερολιμένες της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξη αεροπορικών συνδέσεων με το εξωτερικό.

Οι πρώτες πτήσεις τσάρτερ από τη Δυτική Ευρώπη πραγματοποιήθηκαν το καλοκαίρι του 1988, φέρνοντας επισκέπτες που είχαν προορισμό τη Θάσο. Η εξέλιξη αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τον τουρισμό της περιοχής, καθώς το αεροδρόμιο ανέλαβε πλέον καθοριστικό ρόλο στην υποδοχή ξένων ταξιδιωτών.

Με υπουργική απόφαση το 1992 ορίστηκε η επίσημη ονομασία του αεροδρομίου: Κρατικός Αερολιμένας Καβάλας «Μέγας Αλέξανδρος». Κατά τη διάρκεια της ίδιας χρονιάς άρχισαν οι εργασίες επέκτασης του αεροσταθμού και το 1998 ακολούθησαν νέες παρεμβάσεις για την αναβάθμιση της λειτουργίας των εγκαταστάσεων.

Στην αναδρομή του στο ΑΠΕ – ΜΠΕ για την ιστορική εξέλιξη του αεροδρομίου, ο Κώστας Παπακοσμάς, επισημαίνει ότι η μεταφορά από τον Αμυγδαλεώνα στην πεδιάδα του Νέστου άλλαξε καθοριστικά τις αεροπορικές μεταφορές της περιοχής. Το νέο αεροδρόμιο βελτίωσε την εξυπηρέτηση των επιβατών και ενίσχυσε τις δυνατότητες σύνδεσης της Καβάλας και της Θάσου με τις ευρωπαϊκές αγορές.

Η αναβάθμιση των υποδομών συνεχίστηκε και στις επόμενες δεκαετίες. Η Fraport Greece ανέλαβε τη διαχείριση και λειτουργία του αεροδρομίου στις αρχές του 2017, ενώ το 2020 ολοκληρώθηκε εκτεταμένο έργο ανακαίνισης και επέκτασης των εγκαταστάσεων.

11 εκατ. ευρώ κόστισαν οι παρεμβάσεις, οι οποίες ολοκληρώθηκαν σε λιγότερο από 18 μήνες. Το έργο αύξησε κατά 2.029 τετραγωνικά μέτρα τον τερματικό σταθμό, ενίσχυσε κατά 20% τις θέσεις check-in και περιλάμβανε την εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος για τον έλεγχο και τη διαχείριση των αποσκευών.

Παρεμβάσεις έγιναν και στους χώρους κίνησης και στάθμευσης των αεροσκαφών, όπου ανακαινίστηκαν οι επιφάνειες των διαδρόμων προσγείωσης και απογείωσης, καθώς και του χώρου στάθμευσης αεροσκαφών. Επιπλέον, αναμορφώθηκε ο χώρος στάθμευσης, διευρύνθηκε ο πυροσβεστικός σταθμός και εκσυγχρονίστηκε η μονάδα επεξεργασίας λυμάτων.

Ο αερολιμένας λειτουργεί σήμερα με συνδυασμό παλαιότερων και σύγχρονων εγκαταστάσεων, οι οποίες καλύπτουν τις ανάγκες των αεροπορικών εταιρειών και των επιβατών. Απέχει περίπου τρία χιλιόμετρα από τον οικισμό του Αγιάσματος, 12 χιλιόμετρα από τη Χρυσούπολη και 30 χιλιόμετρα από την Καβάλα, ενώ οι διεθνείς κωδικοί του είναι KVA (IATA) και LGKV (ICAO). Την περασμένη χρονιά, από το αεροδρόμιο της Καβάλας πέρασαν πάνω από 318.000 επιβάτες (σ.σ. αύξηση 8% σε σύγκριση με το 2024), με τους Γερμανούς να είναι η πολυπληθέστερη ομάδα επισκεπτών.

Το αεροσκάφος που συνδέθηκε με την εικόνα του αεροδρομίου

Πρωθυπουργοί, Πρόεδροι της Ελληνικής Δημοκρατίας και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχουν φτάσει και αναχωρήσει επανειλημμένα από το αεροδρόμιο «Μέγας Αλέξανδρος». Μέσω του αερολιμένα επισκέφθηκε τη Θράκη το 2004 και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος τότε ήταν πρωθυπουργός της Τουρκίας και σήμερα είναι πρόεδρος της γειτονικής χώρας.

Πυροσβεστικός και αστυνομικός σταθμός λειτουργούν σε μόνιμη βάση στις εγκαταστάσεις. Ξεχωριστή θέση στην εικόνα του αεροδρομίου έχει ένα μεγάλο, παροπλισμένο Lockheed L-1011 TriStar, το οποίο έχει καθιερωθεί άτυπα ως «μασκότ». Το αεροσκάφος πέρασε από την British Airways στην Kuwait Airways, αφού αρχικά ανήκε στην πρώτη. Για χρόνια εκτελούσε υπερατλαντικά δρομολόγια, κυρίως προς τις ΗΠΑ, χάρη στη μεγάλη εμβέλειά του.

Περισσότερα από είκοσι χρόνια βρίσκεται στον αερολιμένα το συγκεκριμένο αεροσκάφος. Από την αρχική του θέση στον χώρο στάθμευσης αεροσκαφών μετακινήθηκε στην άκρη της πίστας, κοντά στην περίφραξη. Έχει κατασχεθεί από το Ελληνικό Δημόσιο και το τι θα απογίνει στο μέλλον δεν είναι γνωστό.

Ο ερευνητής τοπικής ιστορίας Κώστας Παπακοσμάς, σε δήλωσή του στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, επισημαίνει πόσο σημαντικό είναι να διατηρείται η μνήμη των υποδομών και των γεγονότων που άφησαν το αποτύπωμά τους στην περιοχή. Η ιστορία του Αμυγδαλεώνα, η κατασκευή του νέου αεροδρομίου και οι μεταβολές που ακολούθησαν αποτελούν ουσιαστικό μέρος της τοπικής ιστορίας, άρρηκτα συνδεδεμένο με την οικονομική, κοινωνική και τουριστική ανάπτυξη της Καβάλας.

Σαράντα πέντε χρόνια έπειτα από τις 12 Οκτωβρίου 1981, το αεροδρόμιο της Καβάλας παραμένει μία από τις σημαντικές υποδομές της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης. Η πορεία από τον παλιό αεροδιάδρομο του Αμυγδαλεώνα στις σύγχρονες εγκαταστάσεις της Χρυσούπολης καταγράφει την προσπάθεια της ευρύτερης περιοχής να ενισχύσει τις συνδέσεις της με την υπόλοιπη Ελλάδα και το εξωτερικό. Οι πρώτες πολιτικές πτήσεις, η ένταξη στο δίκτυο των διεθνών αεροδρομίων, η άνοδος των πτήσεων τσάρτερ και οι συνεχείς αναβαθμίσεις αποτελούν κομβικά κεφάλαια μιας ιστορίας που εξακολουθεί να γράφεται.