Ο μόνιμος πληθυσμός ενός δήμου δεν είναι στιγμιότυπο όλων όσοι βρίσκονται εκεί μια δεδομένη ημέρα. Η απογραφή καταγράφει όσους έχουν στην περιοχή τη συνήθη διαμονή τους, ακόμη κι αν απουσιάζουν προσωρινά.
Αυτός είναι ο λόγος που ο αριθμός της απογραφής και τα στοιχεία τουριστικής κίνησης απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα. Για να περιγράψουμε την εποχική παρουσία, χρειάζονται συμπληρωματικά δεδομένα, με προσοχή στο τι ακριβώς μετρά το καθένα.
Τι μετρά ο μόνιμος πληθυσμός;
Η ΕΛΣΤΑΤ ορίζει ως μόνιμο πληθυσμό τους κατοίκους που διαμένουν μόνιμα στην αντίστοιχη διοικητική περιοχή, ανεξάρτητα από την ιθαγένεια ή το καθεστώς διαμονής τους. Η επίσημη ημερομηνία αναφοράς της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2021 ήταν η 22α Οκτωβρίου 2021.
Κεντρική έννοια είναι η «συνήθης διαμονή»: ο τόπος όπου περνά συνήθως τις ώρες ανάπαυσής του. Μια προσωρινή απουσία για διακοπές, επίσκεψη, εργασία ή ιατρική περίθαλψη δεν αλλάζει από μόνη της τον τόπο αυτό.
Στη μεθοδολογία της Eurostat, συνήθεις κάτοικοι θεωρούνται γενικά όσοι έχουν ζήσει συνεχώς σε έναν τόπο τουλάχιστον 12 μήνες πριν από την ημερομηνία αναφοράς, καθώς και όσοι έφτασαν μέσα στους προηγούμενους 12 μήνες με πρόθεση να μείνουν τουλάχιστον έναν χρόνο. Όταν κάποιος κατοικεί τακτικά σε περισσότερες από μία κατοικίες, οι διεθνείς συστάσεις λαμβάνουν υπόψη τον τόπο όπου περνά τον περισσότερο χρόνο ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον εγγεγραμμένο τόπο διαμονής.
Η απογραφή, επομένως, δεν είναι καταμέτρηση μόνο όσων βρίσκονται επιτόπου την ημέρα αναφοράς. Παράλληλα, καταγράφει διαφορετικά στατιστικά αντικείμενα, όπως τον νόμιμο πληθυσμό και τις κατοικίες· αυτά δεν πρέπει να συγχέονται με τον μόνιμο πληθυσμό.
Τι δείχνουν οι αριθμοί για τη Θήρα;
Στην απογραφή του 2021 ο Δήμος Θήρας είχε 15.480 μόνιμους κατοίκους. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται σε διαφορετικά διοικητικά επίπεδα, από την Περιφέρεια και τον δήμο έως τη δημοτική κοινότητα και τον οικισμό, δίνοντας πιο λεπτομερή εικόνα από έναν ενιαίο αριθμό για ολόκληρη την περιοχή.
Για παράδειγμα, η Δημοτική Κοινότητα Θήρας είχε 1.516 μόνιμους κατοίκους, η Οία 838 και το Εμπορείο 3.704. Αυτοί οι αριθμοί αφορούν κοινότητες μέσα στον Δήμο Θήρας, όχι τουριστικές αφίξεις.
Μια διαφορετική μέτρηση υπάρχει για την Περιφερειακή Ενότητα Θήρας: μελέτη σε επιστημονικά πρακτικά, βασισμένη σε στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και υπολογισμούς των συγγραφέων, αναφέρει για το 2023 719.794 αφίξεις αλλοδαπών και 2.165.283 διανυκτερεύσεις αλλοδαπών σε ξενοδοχειακά καταλύματα. Δεν πρόκειται για άμεση σύγκριση με τους 15.480 κατοίκους: αλλάζουν το έτος, η γεωγραφική ενότητα και το είδος της μέτρησης. Η Περιφερειακή Ενότητα είχε 19.044 μόνιμους κατοίκους στην απογραφή του 2021.
Οι διανυκτερεύσεις λένε πόσοι βρίσκονται εκεί;
Όχι από μόνες τους. Μια άφιξη σε κατάλυμα αφορά άτομο που έμεινε εκεί τουλάχιστον μία νύχτα, ενώ οι διανυκτερεύσεις υπολογίζονται ανά άτομο και ανά νύχτα, όχι ανά δωμάτιο.
Αν, για παράδειγμα, δύο άνθρωποι μείνουν σε ένα κατάλυμα για τρεις νύχτες, καταγράφονται δύο αφίξεις και έξι διανυκτερεύσεις. Οι έξι διανυκτερεύσεις δεν αντιστοιχούν σε έξι διαφορετικούς επισκέπτες. Οι μηνιαίες διανυκτερεύσεις δείχνουν τη διάρκεια της διαμονής μέσα στη σεζόν, αλλά δεν αποτυπώνουν όλους τους ημερήσιους επισκέπτες που δεν διανυκτερεύουν.
Για πληρέστερη εικόνα μιας ημέρας μπορούν να χρειαστούν και στοιχεία επιβατικής κίνησης σε λιμάνια και αεροδρόμια, καθώς και δεδομένα για την κρουαζιέρα ή την εποχική εργασία. Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή ώστε η ίδια μετακίνηση να μην καταμετρηθεί δύο φορές.
Πόσο συγκεντρώνεται η τουριστική κίνηση μέσα στη χρονιά;
Τα πανελλαδικά στοιχεία δείχνουν πόσο έντονα μπορεί να μεταβάλλεται η τουριστική δραστηριότητα ανά μήνα. Το 2025 καταγράφηκαν περίπου 38,2 εκατομμύρια αφίξεις και 156,3 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις σε ξενοδοχεία, παρόμοια καταλύματα, κάμπινγκ και καταλύματα σύντομης διαμονής.
Από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο πραγματοποιήθηκε το 63,7% των διανυκτερεύσεων του έτους στα συγκεκριμένα καταλύματα. Ο Αύγουστος συγκέντρωσε το 21,7% του συνόλου και ο Ιούλιος το 19,9%. Τα ποσοστά αφορούν όλη τη χώρα, όχι ειδικά τη Θήρα, και δεν αποδίδουν πόσοι άνθρωποι βρίσκονταν ταυτόχρονα σε κάθε τόπο.
Τι σημαίνει αυτή η διαφορά για έναν δήμο;
Ο μόνιμος πληθυσμός είναι ένας χρήσιμος δείκτης για τον σχεδιασμό υπηρεσιών. Για μια περιοχή με έντονες μεταβολές μέσα στη χρονιά, μπορεί να χρειάζεται παράλληλα εικόνα για τον πληθυσμό που είναι παρών ή για όσους εξυπηρετούνται σε συγκεκριμένες περιόδους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εποχική κίνηση αποτελεί αυτομάτως αυτοτελές κριτήριο σε κάθε κατανομή χρηματοδότησης. Ο ισχύων Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης παραπέμπει την κατανομή των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων σε αποφάσεις του αρμόδιου οργάνου του Υπουργείου Εσωτερικών. Για συγκεκριμένη κατανομή χρειάζεται να εξετάζεται η σχετική απόφαση του έτους.
Για τον σχεδιασμό υπηρεσιών, ο αριθμός της απογραφής δείχνει ποιοι κατοικούν στον δήμο, ενώ τα εποχικά στοιχεία βοηθούν να φανεί πότε οι ανάγκες του τόπου ξεπερνούν αυτή τη βάση.
