Οι αρμοδιότητες δημοτικής αστυνομίας επηρεάζουν την καθημερινότητά μας όταν ένα αυτοκίνητο είναι παράνομα σταθμευμένο ή όταν αναζητούμε ποιος ελέγχει την εφαρμογή ενός δημοτικού κανονισμού. Η απάντηση, όμως, δεν είναι ίδια για κάθε περιστατικό: η Δημοτική Αστυνομία ελέγχει συγκεκριμένες τοπικές παραβάσεις, ενώ η ΕΛ.ΑΣ. έχει ευρύτερη αποστολή δημόσιας ασφάλειας και δίωξης εγκλημάτων.
Ακόμη και εκεί όπου ο νόμος προβλέπει δημοτικό έλεγχο, μετρά και ποιες αρμοδιότητες ασκεί πράγματι η υπηρεσία του συγκεκριμένου δήμου. Η στελέχωση, ο πληθυσμός και οι αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου επηρεάζουν το εύρος των αρμοδιοτήτων της.
Ποιες είναι οι αρμοδιότητες δημοτικής αστυνομίας στον δρόμο;
Η Δημοτική Αστυνομία ελέγχει συγκεκριμένες περιπτώσεις παράνομης στάσης ή στάθμευσης. Ο έλεγχος αφορά συγκεκριμένες διατάξεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, μεταξύ άλλων για την κίνηση, την ελεγχόμενη στάθμευση, ορισμένες πινακίδες και φωτεινούς σηματοδότες, την κυκλοφορία πεζών, την ταχύτητα και τους μονόδρομους.
Στο πεδίο των ελέγχων περιλαμβάνονται επίσης διατάξεις για τον τεχνικό έλεγχο οχημάτων και για άδειες, πινακίδες και έγγραφα οδηγών, με τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος, ιδίως για φορτηγά και ορισμένα οχήματα δημόσιας χρήσης. Δεν πρόκειται, επομένως, για απεριόριστη αρμοδιότητα σε κάθε παράβαση του ΚΟΚ.
Η εγκύκλιος 23/2026 του Υπουργείου Εσωτερικών αναφέρει και νέους ελέγχους, όπως συγκεκριμένους κανόνες μεταφοράς επιβατών, κανόνες για ποδήλατα και άλλα δίκυκλα και την ισχύ αδειών οδήγησης. Περιλαμβάνει επίσης τη στάση ή στάθμευση σε σημεία επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, με εξαίρεση τα ηλεκτρικά οχήματα που φορτίζουν.
Η ίδια εγκύκλιος επισημαίνει ότι αφαιρέθηκαν ορισμένοι έλεγχοι, μεταξύ άλλων για συγκεκριμένες παραβάσεις φορτηγών και για τα έγγραφα που πρέπει να φέρει ο οδηγός φορτηγού. Για μια παράνομη στάθμευση μπορούμε να απευθυνθούμε στη Δημοτική Αστυνομία, αφού ελέγξουμε ότι η υπηρεσία του δήμου ασκεί τη σχετική αρμοδιότητα.
Και αν το ζήτημα αφορά κατάστημα ή αγορά;
Οι δημοτικοί αστυνομικοί ελέγχουν την τήρηση των κανονιστικών αποφάσεων των δημοτικών αρχών και επιβάλλουν τα προβλεπόμενα διοικητικά μέτρα. Στην πρώτη κατηγορία αρμοδιοτήτων περιλαμβάνεται και η εκτέλεση διοικητικών κυρώσεων σε καταστήματα ή επιχειρήσεις που υπάγονται στην αρμοδιότητα του δήμου.
Άλλο πράγμα είναι ο έλεγχος της λειτουργίας ενός καταστήματος. Οι έλεγχοι για καταστήματα των οποίων την αδειοδότηση ή τη γνωστοποίηση λειτουργίας χειρίζεται ο δήμος, καθώς και για ωράριο, μουσική, κοινή ησυχία και ηχορύπανση, ανήκουν στην τρίτη κατηγορία αρμοδιοτήτων. Για μουσική και ησυχία προβλέπεται συνεργασία με την ΕΛ.ΑΣ.
Έτσι, αν το πρόβλημα είναι η μουσική ενός καταστήματος, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε Δημοτική Αστυνομία ασκεί τον σχετικό έλεγχο. Χρειάζεται πρώτα να διαπιστώσουμε ποιες αρμοδιότητες έχουν ανατεθεί στην υπηρεσία του δήμου μας.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά την υπαίθρια διαφήμιση, το υπαίθριο εμπόριο και τις λαϊκές αγορές. Οι έλεγχοι στις αγορές μπορούν να γίνονται αυτοτελώς ή με συμμετοχή σε μικτά κλιμάκια. Στην τρίτη κατηγορία περιλαμβάνονται επίσης οι εμποροπανηγύρεις και οι εποχικές υπαίθριες αγορές.
Γιατί δεν ισχύει παντού το ίδιο; Τι δείχνουν οι αριθμοί;
Ο νόμος συνδέει τις κατηγορίες αρμοδιοτήτων με τον μόνιμο πληθυσμό και την ελάχιστη στελέχωση. Για δήμο έως 15.000 κατοίκους προβλέπεται η πρώτη κατηγορία όταν η υπηρεσία διαθέτει τουλάχιστον επτά άτομα. Για δήμο από 15.001 έως 50.000 κατοίκους προβλέπονται η πρώτη και η δεύτερη κατηγορία με τουλάχιστον 15 άτομα.
Στους δήμους από 50.001 έως 100.000 κατοίκους οι δύο πρώτες κατηγορίες προβλέπονται με τουλάχιστον 30 άτομα. Από 100.001 κατοίκους και άνω προβλέπονται όλες οι κατηγορίες, με απαιτούμενη στελέχωση που υπολογίζεται βάσει του πληθυσμού.
Η απόσταση ανάμεσα στις προβλέψεις και στην πραγματική στελέχωση φαίνεται στα στοιχεία της εγκυκλίου, με σημείο αναφοράς την 31η Μαΐου 2026. Ο Δήμος Αθηναίων εμφανίζεται με 522 δημοτικούς αστυνομικούς, έναντι υπολογιζόμενης ανάγκης 322. Στον Δήμο Ηρακλείου Κρήτης καταγράφονται 34 έναντι 90, ενώ στην Πάρο 3 έναντι 7.
Υπάρχει όμως και περιθώριο απόφασης του δημοτικού συμβουλίου. Αν δεν καλύπτεται η ελάχιστη στελέχωση, μπορεί να αφαιρέσει συγκεκριμένες αρμοδιότητες και να τις αναθέσει σε άλλο δημοτικό προσωπικό. Μπορεί επίσης να αναθέσει αρμοδιότητες από τις τρεις κατηγορίες ανεξάρτητα από τη στελέχωση. Και στις δύο περιπτώσεις απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία των μελών του.
Για τις αρμοδιότητες που ασκεί πράγματι κάθε υπηρεσία εκδίδεται διαπιστωτική πράξη, η οποία αναρτάται στην ιστοσελίδα του δήμου. Αν δεν υπάρχει υπηρεσία Δημοτικής Αστυνομίας, ο δήμος μπορεί να συνεργαστεί με όμορο δήμο που διαθέτει, με σύμβαση η οποία ορίζει τις αρμοδιότητες που ασκούνται ή υποστηρίζονται.
Πότε απευθυνόμαστε στην ΕΛ.ΑΣ.;
Η διαφορά φαίνεται πιο καθαρά όταν το περιστατικό αφορά δημόσια ασφάλεια ή έγκλημα. Η ΕΛ.ΑΣ. έχει αποστολή που περιλαμβάνει τη γενική και τροχαία αστυνόμευση και τη δίωξη εγκλημάτων, μεταξύ άλλων κατά της ζωής και της ιδιοκτησίας. Η αρμοδιότητά της εκτείνεται σε όλη την επικράτεια, με εξαίρεση τους χώρους αρμοδιότητας του Λιμενικού Σώματος.
Για κλοπή, απειλή, βία ή άλλο επείγον περιστατικό δημόσιας ασφάλειας απευθυνόμαστε στην ΕΛ.ΑΣ. Ο αριθμός για άμεση αστυνομική επικοινωνία είναι το 100.
Η Δημοτική Αστυνομία δεν είναι γενική υπηρεσία δίωξης εγκλήματος. Μπορεί να ασκεί καθήκοντα ειδικού ανακριτικού υπαλλήλου και να προβαίνει σε συλλήψεις μόνο για αξιόποινες πράξεις που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της. Ο νόμος προβλέπει επίσης συνδρομή της ΕΛ.ΑΣ. σε προγραμματισμένους δημοτικούς ελέγχους και, όπου ορίζεται, σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Τι γίνεται σε μια έκτακτη ανάγκη;
Η Δημοτική Αστυνομία συμμετέχει στην εφαρμογή σχεδίων πολιτικής προστασίας και υποστηρίζει τον δήμο στα σχετικά μέτρα και στις δράσεις. Σε έκτακτη ανάγκη η συγκεκριμένη αρμοδιότητα ασκείται όλο το εικοσιτετράωρο, ανεξάρτητα από τη στελέχωση, σύμφωνα με τις οδηγίες του αρμόδιου συντονιστικού οργάνου.
Οι αρμοδιότητές της δεν περιορίζονται, πάντως, στους ελέγχους κυκλοφορίας. Στις λοιπές αρμοδιότητες περιλαμβάνονται η διαδικασία συλλογής εγκαταλελειμμένων οχημάτων, η προστασία δημοτικής περιουσίας, ο έλεγχος ύπαρξης οικοδομικής άδειας κατά την εκτέλεση εργασιών και έλεγχοι για ζώα συντροφιάς.
Σε μια έκτακτη ανάγκη, η δημοτική παρουσία αποκτά άλλο βάρος: ακολουθεί το σχέδιο και τις οδηγίες του αρμόδιου συντονιστικού οργάνου, όλο το εικοσιτετράωρο.
