Διαχείριση απορριμμάτων: Τι συμβαίνει αφού φύγει το απορριμματοφόρο;

Η διαχείριση απορριμμάτων αρχίζει για εμάς με μια γνώριμη κίνηση: αφήνουμε τη σακούλα στον κάδο και ακούμε το απορριμματοφόρο να περνά. Μετά τη συλλογή, ο δήμος μεταφέρει τα απόβλητα προς κατάλληλες υποδομές, ενώ ο ΦοΔΣΑ αναλαμβάνει κυρίως τις περιφερειακές εγκαταστάσεις μεταφόρτωσης, επεξεργασίας και ταφής.

Δεν ακολουθούν όλα τα φορτία την ίδια πορεία ούτε χωρίζονται οι αρμοδιότητες με απόλυτη γραμμή. Σημασία έχει αν πρόκειται για σύμμεικτα ή χωριστά συλλεγμένα απόβλητα, αλλά και τι προβλέπουν το τοπικό και το περιφερειακό σχέδιο.

Διαχείριση απορριμμάτων: Τι κάνει ο δήμος πριν φύγει το φορτίο;

Η δουλειά αρχίζει πριν από την άφιξη του απορριμματοφόρου. Ο δήμος εκπονεί και εφαρμόζει Τοπικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων για τα διοικητικά του όρια, το οποίο πρέπει να συμφωνεί με το αντίστοιχο περιφερειακό σχέδιο. Οργανώνει επίσης τη διαλογή στην πηγή.

Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αναθέτει στους δήμους την οργάνωση χωριστής συλλογής τουλάχιστον τεσσάρων ρευμάτων ανακυκλώσιμων υλικών: γυαλιού, χαρτιού, πλαστικών και μετάλλων. Μπορούν να το κάνουν μόνοι τους ή σε συνεργασία με Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης.

Στις δημοτικές αρμοδιότητες ανήκει και η χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, όπως τα απορρίμματα τροφίμων από νοικοκυριά και χώρους εστίασης, αλλά και τα πράσινα απόβλητα από πάρκα και κήπους.

Ο δήμος συλλέγει και μεταφέρει τόσο τα υπολειπόμενα σύμμεικτα όσο και τα προδιαλεγμένα απόβλητα προς κατάλληλες υποδομές ανακύκλωσης, ανάκτησης ή διάθεσης. Έχει ακόμη ρόλο στην ενημέρωση κατοίκων και επιχειρήσεων και στην αντιμετώπιση της ανεξέλεγκτης διάθεσης αστικών αποβλήτων.

Πηγαίνει κάθε απορριμματοφόρο κατευθείαν για ταφή;

Όχι απαραίτητα. Ανάλογα με το φορτίο και τον σχεδιασμό της περιοχής, μπορεί να προηγηθεί σταθμός μεταφόρτωσης. Εκεί τα αστικά στερεά απόβλητα συμπιέζονται σε ειδικά containers και μεταφέρονται με κατάλληλα οχήματα προς τους χώρους διάθεσης.

Η στάση αυτή δεν είναι ο τελικός προορισμός. Περιορίζει τα δρομολόγια των απορριμματοφόρων εκτός πόλης και, σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών και του κόστους μεταφοράς.

Στη συνέχεια, τα σύμμεικτα αστικά απόβλητα μπορούν να οδηγηθούν σε μηχανική-βιολογική επεξεργασία ή σε υγειονομική ταφή. Η επιλογή εξαρτάται από τις υποδομές και το περιφερειακό σχέδιο· δεν υπάρχει μία ενιαία ακολουθία για κάθε περιοχή.

Και τα υλικά που βάλαμε χωριστά;

Τα χωριστά συλλεγμένα ανακυκλώσιμα μπορούν να κινηθούν διαφορετικά από τα σύμμεικτα. Σε Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών διαχωρίζονται υλικά όπως χαρτί, γυαλί, διαφορετικοί τύποι πλαστικών, χάλυβας και αλουμίνιο. Τα διαλεγμένα υλικά οδηγούνται έπειτα σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας ή ανακύκλωσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ανακυκλώνεται ολόκληρο το περιεχόμενο κάθε φορτίου. Από τη διαλογή προκύπτουν και υπολείμματα, τα οποία οδηγούνται προς διάθεση.

Σε ορισμένα ρεύματα συμμετέχουν και Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης. Για υλικά όπως συσκευασίες, ηλεκτρικές στήλες, ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός και ελαστικά, μπορούν να οργανώνουν τη συλλογή, τη μεταφορά, την προσωρινή αποθήκευση και την αξιοποίηση.

Πού μπαίνει ο ΦοΔΣΑ και πού τελειώνει ο ρόλος του δήμου;

Ο ΦοΔΣΑ έχει κυρίως την ευθύνη περιφερειακών υποδομών. Με βάση το περιφερειακό σχέδιο, είναι αρμόδιος για την κατασκευή και λειτουργία εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών στερεών αποβλήτων και σταθμών μεταφόρτωσης. Ο νόμος εξαιρεί εγκαταστάσεις που υλοποιούνται από δήμους σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διατάξεις.

Στις αρμοδιότητες του ΦοΔΣΑ περιλαμβάνονται η μηχανική-βιολογική επεξεργασία σύμμεικτων αποβλήτων και η υγειονομική ταφή. Μπορεί επίσης να υλοποιεί ή να λειτουργεί πράσινα σημεία, Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών και Σταθμούς Μεταφόρτωσης Αποβλήτων.

Η διάκριση δεν είναι απόλυτη: οι δήμοι μπορούν επίσης να υλοποιούν και να λειτουργούν σταθμούς μεταφόρτωσης μέσα στα όρια που ορίζει ο νόμος. Δήμος και ΦοΔΣΑ μπορούν ακόμη να αναλαμβάνουν δράσεις πρόληψης, κυκλικής οικονομίας, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης, ενώ συνεργάζονται για τους στόχους ανακύκλωσης.

Ο ΦοΔΣΑ παρακολουθεί την υλοποίηση των στόχων του περιφερειακού σχεδίου, εκπονεί επιχειρησιακό σχέδιο δράσης και καθορίζει κάθε χρόνο την τιμολογιακή πολιτική προς τους δήμους.

Τι δείχνουν οι αριθμοί για την επεξεργασία;

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023 καταγράφουν συνολική επεξεργασία 5,44 εκατ. τόνων αστικών αποβλήτων στην Ελλάδα. Από αυτούς, 4,389 εκατ. τόνοι καταγράφηκαν στην κατηγορία διάθεσης σε ή επί του εδάφους, δηλαδή περίπου το 81% του συνολικού μεγέθους.

Στον ίδιο πίνακα αναφέρονται 869.000 τόνοι ανακύκλωσης, 68.000 τόνοι κομποστοποίησης και 89.000 τόνοι ενεργειακής ανάκτησης. Οι τέσσερις κατηγορίες που παρατίθενται αθροίζουν 5,415 εκατ. τόνους, επομένως δεν αποδίδουν από μόνες τους όλο το συνολικό μέγεθος των 5,44 εκατ. τόνων.

Η επεξεργασία αντιστοιχούσε το 2023 σε 523 κιλά ανά κάτοικο. Με αυτή την αναγωγή, ένα τετραμελές νοικοκυριό αντιστοιχεί σε περίπου 2.092 κιλά, δηλαδή 2,1 τόνους τον χρόνο ή περίπου 5,7 κιλά την ημέρα. Πρόκειται για ενδεικτικό υπολογισμό, όχι για μέτρηση συγκεκριμένου νοικοκυριού: τα δημοτικά απόβλητα περιλαμβάνουν κυρίως οικιακά, αλλά και παρόμοια απόβλητα από μικρές επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς.

Για στοιχεία σχετικά με τον δήμο τους, οι πολίτες μπορούν να αναζητήσουν τις ποσότητες αστικών αποβλήτων ανά δήμο στη δημόσια υπηρεσία που παραπέμπει το ΥΠΕΝ· τα διαθέσιμα δεδομένα ξεκινούν από το 2017. Για ζητήματα κάδων και τοπικής συλλογής, αρμόδια είναι η υπηρεσία καθαριότητας του δήμου.

Ο κάδος μπορεί να είναι το τέλος της δικής μας κίνησης, αλλά για τα απορρίμματα είναι μόνο η αρχή.