Παραμονή των ελληνικών Patriot στη Γιανμπού κρίνεται στη συνάντηση Μητσοτάκη με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας

Ο Οκτώβριος αναμένεται να είναι ο μήνας των αποφάσεων για το μέλλον της ελληνικής συστοιχίας Patriot που βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία. Κι αυτό γιατί μέσα στον επόμενο μήνα αναμένεται να πραγματοποιήσει επίσκεψη στην εν λόγω χώρα της αραβικής χερσονήσου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και κατά τη συνάντηση που θα έχει με τον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν θα τεθεί επί τάπητος και το ζήτημα της παραμονής ή μη της ελληνικής πυροβολαρχίας.

Μέχρι να πραγματοποιηθεί η συνάντηση των δύο ηγετών, το πιθανότερο είναι να δοθεί μία ακόμη σύντομη παράταση. Θυμίζουμε ότι με βάση την τελευταία απόφαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, η παραμονή της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας, γνωστής και ως ΕΛΔΥΣΑ, έχει εγκριθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι το ΚΥΣΕΑ θα ανανεώσει την αποστολή για έναν ακόμη μήνα, ακριβώς για να ληφθεί η οριστική απόφαση μετά τις συνομιλίες του Έλληνα πρωθυπουργού. Η ελληνική πυροβολαρχία βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία από το 2021 και έχει ως αποστολή την προστασία του λιμανιού και των μεγάλων πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της πόλης Γιανμπού. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική βιομηχανική περιοχή στη δυτική ακτή της χώρας, από την οποία διέρχεται μεγάλο μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών πετρελαίου μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Η περιοχή έχει μάλιστα βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με την απειλή βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροχημάτων.

Τι ακριβώς είναι η πυροβολαρχία Patriot

Όταν γίνεται λόγος για μία πυροβολαρχία Patriot, δεν εννοούμε έναν μεμονωμένο πύραυλο ή έναν μόνο εκτοξευτή. Πρόκειται για ένα ολόκληρο κινητό σύστημα αεράμυνας, το οποίο αποτελείται από ισχυρό ραντάρ, κέντρο ελέγχου, σταθμούς επικοινωνιών, γεννήτριες, οχήματα υποστήριξης και πολλαπλούς εκτοξευτές κατευθυνόμενων βλημάτων. Το ραντάρ εντοπίζει και παρακολουθεί τις εναέριες απειλές, ενώ το κέντρο ελέγχου αξιολογεί την πορεία, την ταχύτητα και το ύψος κάθε στόχου. Εάν κριθεί ότι υπάρχει κίνδυνος, δίνεται εντολή εκτόξευσης και το βλήμα Patriot κατευθύνεται προς τον στόχο για να τον καταστρέψει πριν φτάσει στην περιοχή που προστατεύεται. Το σύστημα μπορεί να αντιμετωπίσει μαχητικά αεροσκάφη, πυραύλους κρουζ, βαλλιστικούς πυραύλους και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μη επανδρωμένα αεροχήματα.

Στη Γιανμπού υπηρετούν περίπου 100 αξιωματικοί και υπαξιωματικοί της Πολεμικής Αεροπορίας και του Στρατού Ξηράς. Η ελληνική πυροβολαρχία συνεργάζεται με τα συστήματα αεράμυνας της Σαουδικής Αραβίας και έχει ήδη περάσει από την αποστολή επιτήρησης σε πραγματική επιχειρησιακή δράση, αντιμετωπίζοντας με επιτυχία εναέριες απειλές που κατευθύνονταν προς τις εγκαταστάσεις της περιοχής.

Γιατί η Αθήνα επανεξετάζει κάθε μήνα την αποστολή

Τα πρώτα χρόνια η παραμονή της ΕΛΔΥΣΑ ανανεωνόταν για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αρχικά οι παρατάσεις είχαν ετήσια διάρκεια και στη συνέχεια περιορίστηκαν στους έξι μήνες. Η Αθήνα αποφάσισε πλέον να εξετάζει την κατάσταση κάθε μήνα, ώστε να μπορεί να προσαρμόζει γρήγορα τη στάση της στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στις μεταβολές των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής.

Στην ελληνική απόφαση για κάτι τέτοιο βάρυνε και η συμφωνία αμυντικής συνεργασίας που υπέγραψε το Ριάντ με την Τουρκία και το Πακιστάν στη Μέκκα, μια συμφωνία που προφανώς αντιμετωπίζεται με πολύ μεγάλη επιφύλαξη. Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε νέα δεδομένα για την Αθήνα, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει στρατιωτικό προσωπικό και ένα πολύτιμο σύστημα αεράμυνας για την προστασία της Σαουδικής Αραβίας, την ώρα που η σαουδαραβική ηγεσία ενισχύει τους αμυντικούς δεσμούς της με την Άγκυρα.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε κατά τη συνέντευξη Τύπου στο πλαίσιο της 90ής Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης ότι η συμφωνία της Μέκκας δεν επηρεάζει τις σχέσεις Ελλάδας και Σαουδικής Αραβίας. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η παραμονή των Patriot θεωρείται δεδομένη. Η κυβέρνηση θέλει να σταθμίσει εκ νέου το κόστος και τα οφέλη της αποστολής, καθώς και τον βαθμό στον οποίο το Ριάντ ανταποκρίνεται στις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει όταν η ελληνική πυροβολαρχία αναπτύχθηκε στο σαουδαραβικό έδαφος.

Οι τρεις εκκρεμότητες που θέλει να κλείσει η Ελλάδα

Το πρώτο και μεγαλύτερο ζήτημα αφορά την αναβάθμιση των Patriot που διαθέτει η Πολεμική Αεροπορία. Το σχετικό πρόγραμμα υπολογίζεται ότι θα κοστίσει περίπου 350 εκατ. ευρώ. Στόχος είναι να εκσυγχρονιστούν τα ηλεκτρονικά συστήματα, τα ραντάρ και οι υπόλοιπες κρίσιμες υποδομές, ώστε οι ελληνικές μονάδες να μπορούν να εντοπίζουν και να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις νέες εναέριες απειλές.

Η διαπραγμάτευση είναι δύσκολη, καθώς τα συστήματα Patriot βρίσκονται πλέον στην κορυφή της ζήτησης παγκοσμίως. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν αυξήσει κατακόρυφα τις παραγγελίες για συστήματα αεράμυνας και βλήματα αναχαίτισης, με αποτέλεσμα να υπάρχουν μεγάλες καθυστερήσεις στην παραγωγή. Παρά το υψηλό κόστος και τους περιορισμένους χρόνους παράδοσης, η Αθήνα δεν προτίθεται να εγκαταλείψει το πρόγραμμα αναβάθμισης και αναμένει από τη Σαουδική Αραβία να ανταποκριθεί στις συζητήσεις που έχουν προηγηθεί.

Η δεύτερη εκκρεμότητα αφορά το κόστος της ίδιας της αποστολής. Η παραμονή και η υποστήριξη των περίπου 100 στελεχών των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στη Γιανμπού κοστίζει γύρω στα 6 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Στο ποσό περιλαμβάνονται οι αμοιβές, η μέριμνα για το προσωπικό και οι καθημερινές ανάγκες λειτουργίας της ελληνικής δύναμης. Μέχρι σήμερα, το κόστος αυτό έχει καλυφθεί εξ ολοκλήρου από το ελληνικό Δημόσιο, παρά το γεγονός ότι η πυροβολαρχία προστατεύει κρίσιμες εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας.

Το τρίτο θέμα είναι η αναπλήρωση των βλημάτων που έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί. Η πυροβολαρχία έχει εκτοξεύσει τουλάχιστον δέκα κατευθυνόμενα βλήματα PAC-2 GEM για να καταρρίψει βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροχήματα τα οποία απείλησαν τη Γιανμπού. Τα συγκεκριμένα βλήματα ανήκουν σε προηγούμενη γενιά του συστήματος Patriot, παραμένουν όμως ιδιαίτερα ακριβά, καθώς η τιμή κάθε μονάδας υπολογίζεται ότι φτάνει τα 2 έως 3 εκατ. ευρώ.

Η χρήση ενός τόσο ακριβού βλήματος για την αναχαίτιση μιας εναέριας απειλής δεν είναι απλή απόφαση. Κάθε εκτόξευση μειώνει τον διαθέσιμο φόρτο της πυροβολαρχίας και δημιουργεί ανάγκη αντικατάστασης του πυρομαχικού. Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα συζητά τόσο με τη Σαουδική Αραβία όσο και με τις Ηνωμένες Πολιτείες τον τρόπο με τον οποίο θα αναπληρωθούν όσα βλήματα χρησιμοποιήθηκαν στη Γιανμπού. Αρμόδιες πηγές διαβεβαιώνουν ότι οι εκτοξεύσεις στη Σαουδική Αραβία δεν έχουν περιορίσει τα ελληνικά αποθέματα κάτω από τα αναγκαία επιχειρησιακά επίπεδα και δεν έχουν επηρεάσει την ικανότητα αεράμυνας της χώρας. Ο ελληνικός σχεδιασμός προβλέπει, πάντως, την πλήρη κάλυψη του φόρτου και των έξι Μοιρών Κατευθυνόμενων Βλημάτων που διαθέτει η Πολεμική Αεροπορία.

Τι έχει κερδίσει μέχρι σήμερα η ελληνική πλευρά

Η παρουσία στη Σαουδική Αραβία έχει δώσει στα ελληνικά στελέχη τη δυνατότητα να χειριστούν το σύστημα Patriot σε πραγματικές συνθήκες. Η εμπειρία αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι αξιωματικοί και οι υπαξιωματικοί καλούνται να εντοπίσουν, να αξιολογήσουν και να αντιμετωπίσουν πραγματικές απειλές σε μία από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου. Παράλληλα, το Ριάντ έχει παραχωρήσει στην Ελλάδα, χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα, ανταλλακτικά για τα επιθετικά ελικόπτερα Apache και τα μεταγωγικά αεροσκάφη C-130. Η συγκεκριμένη υποστήριξη έχει αξία για τις Ένοπλες Δυνάμεις, καθώς αφορά δύο τύπους μέσων που αντιμετωπίζουν επί χρόνια προβλήματα διαθεσιμότητας και χρειάζονται συνεχή τεχνική υποστήριξη. Όλα αυτά θα μπουν στη ζυγαριά κατά τη συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν μέσα στις επόμενες εβδομάδες.