Παιδιά και social media: Τι αλλάζει με την ελληνική ρύθμιση, πώς θα ελέγχεται η ηλικία και τι προβλέπεται

Η πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκεται μπροστά σε σημαντικές εξελίξεις, καθώς η Ελλάδα προωθεί κατώτατο όριο ηλικίας τα 15 έτη, το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027. Το βασικό ζητούμενο είναι πώς θα θωρακιστούν τα παιδιά απέναντι στους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος, χωρίς να υπονομευτούν αδικαιολόγητα η ενημέρωση, η επικοινωνία και η ελευθερία έκφρασής τους.

Γονείς, εκπαιδευτικοί και ειδικοί ανησυχούν για την υπερβολική χρήση, την πρόσβαση σε ακατάλληλο υλικό, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και τις πρακτικές των πλατφορμών που κρατούν τους χρήστες online για περισσότερη ώρα. Παράλληλα, για τους νέους τα κοινωνικά δίκτυα είναι πεδίο κοινωνικοποίησης, δημιουργίας και ανταλλαγής απόψεων, γι’ αυτό και κάθε παρέμβαση χρειάζεται προσεκτικό σχεδιασμό και αναλογικότητα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόταση EU KIDS Act επιδιώκει να θεσπίσει ένα ευρύτερο σύστημα προστασίας ανηλίκων, εστιάζοντας στην επαλήθευση της ηλικίας, στην ασφάλεια των ψηφιακών υπηρεσιών και στις υποχρεώσεις των παρόχων. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, εξακολουθεί να βρίσκεται σε νομοθετική διαδικασία και δεν έχει αποκτήσει ισχύ Κανονισμού.

Ποιο είναι το περιεχόμενο της ελληνικής ρύθμισης και ποιες συνέπειες θα έχει για παιδιά και οικογένειες; Με ποιον τρόπο θα γίνεται ο έλεγχος ηλικίας και ποιος θα αναλάβει την εφαρμογή; Πώς θα διαφυλάσσονται τα προσωπικά δεδομένα και, πάνω απ’ όλα, με ποια κριτήρια θα μετρηθεί στην πράξη αν το μέτρο αποδίδει;

Ο οδηγός ερωτήσεων και απαντήσεων που ακολουθεί παρουσιάζει τα βασικά στοιχεία τόσο της ελληνικής πρωτοβουλίας όσο και της ευρωπαϊκής πρότασης, ξεχωρίζοντας τις προβλέψεις από τα σημεία που παραμένουν ανοιχτά σε συζήτηση. Απευθύνεται σε γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικούς, ώστε να συμβάλει στην ουσιαστική ενημέρωση, καθώς η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο συνιστά ταυτόχρονα νομοθετικό ζήτημα και συλλογική ευθύνη.

Ελληνικό σχέδιο νόμου και ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act

Χρήσιμες πληροφορίες για γονείς, παιδιά και παρόχους: η ελληνική πρωτοβουλία ορίζει ως ηλικιακό κατώφλι τα 15 έτη, με έναρξη την 1η Ιανουαρίου 2027. Η ευρωπαϊκή πρόταση θέτει ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας, αλλά δεν είναι ακόμη ισχύων Κανονισμός.

Ποιο μέτρο περιλαμβάνει το ελληνικό σχέδιο νόμου;

Το σχέδιο ορίζει ελάχιστη ηλικία 15 ετών για χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης που παρέχονται από διαδικτυακές πλατφόρμες. Ο περιορισμός αφορά μόνο την πρόσβαση στις συγκεκριμένες υπηρεσίες και δεν συνιστά οριζόντια απαγόρευση του διαδικτύου ή της κατοχής κινητού τηλεφώνου.

Ποια είναι η προγραμματισμένη ημερομηνία εφαρμογής του ελληνικού σχεδίου;

Ως ημερομηνία έναρξης προβλέπεται η 1η Ιανουαρίου 2027. Ως τότε, και μέχρι να ψηφιστεί και να δημοσιευτεί, παραμένει σχέδιο νόμου. Η συγκεκριμένη ημερομηνία αφορά την ελληνική ρύθμιση, όχι την εφαρμογή της ευρωπαϊκής πρότασης.

Ποια παιδιά θα αφορά με βάση το έτος γέννησης όταν ξεκινήσει;

Με την έναρξη της ρύθμισης, την 1η Ιανουαρίου 2027, ο περιορισμός θα ισχύει για παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2013 και μετά. Για τη συγκεκριμένη διάταξη, όσοι γεννήθηκαν το 2012 ή νωρίτερα λογίζονται ως άτομα που έχουν φτάσει το όριο των 15 ετών. Παραμένουν, πάντως, σε ισχύ οι υπόλοιποι κανόνες προστασίας ανηλίκων και οι νόμιμοι όροι των επιμέρους υπηρεσιών.

Χρειάζεται ένα παιδί γεννημένο τον Δεκέμβριο του 2012 να περιμένει μέχρι τα γενέθλιά του;

Δεν χρειάζεται. Για την εφαρμογή της ελληνικής διάταξης, όλα τα πρόσωπα που έχουν γεννηθεί μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος θεωρείται ότι έχουν ημερομηνία γέννησης την 1η Ιανουαρίου. Έτσι, τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2012 καλύπτουν το ηλικιακό όριο από την 1η Ιανουαρίου 2027, εκείνα του 2013 από την 1η Ιανουαρίου 2028 και τα παιδιά του 2014 από την 1η Ιανουαρίου 2029. Αυτός είναι ειδικός κανόνας της συγκεκριμένης ρύθμισης.

Υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που στηρίζουν την παρέμβαση;

Δεν ισχυριζόμαστε ότι η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προκαλεί σε κάθε παιδί προβλήματα ψυχικής υγείας. Οι συνέπειες δεν είναι ίδιες για όλους και εξαρτώνται από την ηλικία, την ευαλωτότητα, το περιεχόμενο και τις συνθήκες χρήσης. Υπάρχουν, ωστόσο, επιστημονικά και εμπειρικά ευρήματα για κινδύνους που καθιστούν δικαιολογημένη μια προληπτική παρέμβαση.

Το συνοδευτικό υλικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο κατηγοριοποιεί τους κινδύνους σε υπερβολική χρήση, η οποία μπορεί να στερεί χρόνο από τον ύπνο και άλλες δραστηριότητες, έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και επιβλαβείς διαδικτυακές επαφές. Οι κίνδυνοι αυτοί ενδέχεται να ενισχύονται από τον τρόπο με τον οποίο είναι σχεδιασμένες οι πλατφόρμες.

Στην πανευρωπαϊκή συγκριτική έρευνα EU Kids Online 2026 συμμετείχαν 28.465 παιδιά ηλικίας 10-16 ετών από 19 χώρες· μόλις το 48% απάντησε ότι νιώθει ασφαλές στο διαδίκτυο. Επιπλέον, έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου, που έγινε τον Φεβρουάριο του 2025 με 2.500 μαθητές 10-18 ετών, κατέγραψε ότι ένας στους τέσσερις μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου αναφέρει υπερβολική χρήση. Τα στοιχεία βασίζονται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων και δεν αποτελούν κλινική διάγνωση εθισμού.

Η ύπαρξη στοιχείων για κινδύνους δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το συγκεκριμένο ηλικιακό όριο θα επιλύσει το πρόβλημα. Χρειάζεται, επομένως, να εξεταστεί στην πράξη πόσο αποτελεσματικό είναι.

Προηγήθηκε επιστημονική αξιολόγηση ή είναι πρόωρη η νομοθέτηση;

Η συζήτηση δεν γίνεται χωρίς προηγούμενη τεκμηρίωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συγκρότησε το Special Panel on Child Online Safety, στο οποίο συμμετείχαν πάνω από 60 ειδικοί στους τομείς της υγείας, της παιδοψυχολογίας και παιδοψυχιατρικής, της πληροφορικής και των κοινωνικών επιστημών. Στην ομάδα μετείχαν ακόμη εκπρόσωποι νέων, γονέων και οργανώσεων για τα δικαιώματα του παιδιού, ενώ οι συμπρόεδροί της συναντήθηκαν και με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων.

Η ευρωπαϊκή πρόταση βασίζεται σε αναλυτικό έγγραφο εργασίας σχετικά με τις επιπτώσεις της, καθώς και σε προγενέστερες εκτιμήσεις επιπτώσεων, επιστημονικές μελέτες και δεδομένα από την εφαρμογή της DSA. Στην ελληνική Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης έχουν αξιοποιηθεί, μεταξύ άλλων, στοιχεία του ΠΟΥ και του ΟΟΣΑ, της έρευνας HBSC, του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου και της εθνικής στρατηγικής για την προστασία των ανηλίκων.

Η αβεβαιότητα της επιστημονικής γνώσης ως προς ορισμένες επιπτώσεις καθιστά αναγκαία την αναλογικότητα των μέτρων, την παρακολούθηση και την επανεξέταση βάσει νεότερων δεδομένων. Δεν αποτελεί λόγο ούτε για αδράνεια ούτε για βεβαιότητες σχετικά με αποτελέσματα που δεν έχουν ακόμη μετρηθεί.

Ποιες υπηρεσίες και πλατφόρμες καλύπτονται;

Καθοριστικό είναι αν παρέχεται υπηρεσία κοινωνικής δικτύωσης και όχι η εμπορική ονομασία της. Παραδείγματα αποτελούν το Facebook, το Instagram, το TikTok και το LinkedIn. Το σχέδιο δεν παραθέτει οριστικό κατάλογο συγκεκριμένων υπηρεσιών. Για πλατφόρμες που συνδυάζουν διαφορετικές λειτουργίες, οι αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές θα πρέπει να αποσαφηνίσουν την υπαγωγή και τον τρόπο εφαρμογής, όταν ολοκληρωθεί το κανονιστικό πλαίσιο.

Επιτρέπεται με γονική συναίνεση η πρόσβαση πριν από τα 15 βάσει της ελληνικής ρύθμισης;

Στο ελληνικό σχέδιο δεν υπάρχει δυνατότητα παράκαμψης του ηλικιακού ορίου με συγκατάθεση γονέα, ούτε προβλέπεται ειδικός λογαριασμός με περιορισμούς για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών.

Πώς αντιμετωπίζονται οι λογαριασμοί που έχουν ήδη δημιουργηθεί;

Η απαγόρευση λόγω ηλικίας ισχύει και για λογαριασμούς που δημιουργήθηκαν πριν αρχίσει η εφαρμογή της ρύθμισης. Η χρήση τους θα πρέπει να προσαρμοστεί στο νέο ηλικιακό όριο.

Με ποιον τρόπο θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας;

Η τήρηση του ηλικιακού ορίου προϋποθέτει αξιόπιστες, κατάλληλες και αναλογικές μεθόδους επαλήθευσης, οι οποίες περιορίζουν τη συλλογή δεδομένων και προστατεύουν την ιδιωτική ζωή. Η αναγραφή ημερομηνίας γέννησης από τον χρήστη από μόνη της δεν συνιστά αξιόπιστο έλεγχο. Οι μηχανισμοί που θα επιλεγούν και ο τρόπος λειτουργίας τους οφείλουν να είναι συμβατοί με το ενωσιακό πλαίσιο. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη λειτουργική εφαρμογή ταυτοποίησης ηλικίας, η οποία καλύπτει όλες τις προδιαγραφές της ΕΕ.

Συνεπάγεται η επαλήθευση ηλικίας ταυτοποίηση όλων των χρηστών ή υποχρεωτική χρήση του Kids Wallet;

Δεν προβλέπεται από το ελληνικό σχέδιο καθολική ταυτοποίηση των χρηστών ούτε καθίσταται υποχρεωτική κάποια συγκεκριμένη εφαρμογή. Στο συνοδευτικό πλαίσιο, το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet παρουσιάζονται ως κατάλληλα παραδείγματα, χωρίς να αποκλείονται ισοδύναμες λύσεις που τηρούν το ενωσιακό δίκαιο και τις ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές.

Άλλο πράγμα είναι η επιβεβαίωση ηλικίας και άλλο η γνωστοποίηση της ταυτότητας στον πάροχο της πλατφόρμας. Χρειάζεται να διαπιστώνεται αν ο χρήστης καλύπτει το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο. Αυτό δεν αποκλείει την ανάγκη ελέγχου ταυτότητας για ενήλικους χρήστες, αλλά σημαίνει ότι ο έλεγχος δεν πρέπει να οδηγεί σε γενικευμένη ταυτοποίηση ή παρακολούθηση.

Χρειάζεται να στείλω την ταυτότητά μου στην πλατφόρμα και τι είναι η απόδειξη μηδενικής γνώσης;

Δεν εισάγεται γενικός κανόνας που να υποχρεώνει τους χρήστες να αποστέλλουν έγγραφο ταυτότητας στην πλατφόρμα. Μέσω ενός διακριτικού ηλικίας μπορεί να πιστοποιείται η κάλυψη του ορίου, χωρίς να κοινοποιούνται το όνομα, η ακριβής ημερομηνία γέννησης ή ο αριθμός ταυτότητας.

Η πρόταση EU KIDS Act προβλέπει τη διασφάλιση της ηλικίας με τη μέθοδο της απόδειξης μηδενικής γνώσης, ή zero-knowledge proof. Με απλά λόγια, επιβεβαιώνεται ότι πληρούται η ηλικιακή προϋπόθεση, χωρίς να αποκαλύπτεται ποιος είναι ο χρήστης.

Η διαδικασία οφείλει να αποκλείει τη δυνατότητα ταυτοποίησης, εντοπισμού, παρακολούθησης ή δημιουργίας προφίλ. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη περιλαμβάνεται στην ευρωπαϊκή πρόταση.

Μπορεί να αποκλειστούν οικογένειες ή να επιβαρυνθούν περισσότερο οι γονείς;

Ο σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη και να αντιμετωπίζει αυτόν τον κίνδυνο. Η πρόβλεψη για διαφορετικές μεθόδους επαλήθευσης περιορίζει την εξάρτηση από μία μόνο εφαρμογή ή συσκευή. Για να λειτουργήσει, ωστόσο, χρειάζονται προσβάσιμες λύσεις στην πράξη και σαφείς οδηγίες προς οικογένειες με περιορισμένη ψηφιακή πρόσβαση ή εξοικείωση.

Στην πρόταση EU KIDS Act προβλέπονται προσβάσιμοι τρόποι απόδειξης της γονικής μέριμνας, καθώς και εναλλακτικές διαδικασίες για περιπτώσεις στις οποίες δεν υπάρχουν τα συνήθη έγγραφα. Η πρόταση διευκρινίζει επίσης ότι τα εργαλεία των γονέων λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις υποχρεώσεις των παρόχων. Η συμμόρφωση, επομένως, δεν πρέπει να εξαρτάται μόνο από το αν ο γονέας διαθέτει τα κατάλληλα μέσα ή ψηφιακές δεξιότητες.

Το Kids Wallet και το parco.gov.gr μπορούν να παρέχουν στις οικογένειες εργαλεία και πρακτικές οδηγίες. Ωστόσο, η ευθύνη για την προστασία δεν είναι δυνατόν να ανατεθεί αποκλειστικά στους γονείς.

Προκύπτουν νέοι κίνδυνοι για την κυβερνοασφάλεια και τα προσωπικά δεδομένα από την επαλήθευση ηλικίας;

Η ανεπαρκής υλοποίηση ή ο προβληματικός σχεδιασμός του ελέγχου μπορεί να προκαλέσει κινδύνους. Χρειάζονται, επομένως, υψηλό επίπεδο ασφάλειας, περιορισμός της συλλογής δεδομένων και της χρήσης τους για συγκεκριμένους σκοπούς, καθώς και ιδιωτικότητα ενσωματωμένη από τον σχεδιασμό. Η προστασία των ανηλίκων δεν αποτελεί λόγο για άσκοπη συγκέντρωση ταυτοτήτων ή για αξιοποίηση των ηλικιακών δεδομένων σε διαφημίσεις και προφίλ χρηστών.

Σύμφωνα με την πρόταση EU KIDS Act, οι έλεγχοι ηλικίας για την πρόσβαση θα πρέπει να βασίζονται σε πιστοποιημένα ευρωπαϊκά εργαλεία ανεξάρτητων τρίτων, τα οποία θα είναι ακριβή, αξιόπιστα, ασφαλή και μη παρεμβατικά. Με την απόδειξη μηδενικής γνώσης περιορίζεται το εύρος των πληροφοριών που λαμβάνει η πλατφόρμα.

Η πιστοποίηση και η χρήση τεχνολογίας δεν αρκούν από μόνες τους για να εκμηδενίσουν τους κινδύνους. Χρειάζονται ασφαλής εφαρμογή, έλεγχοι και διαδικασίες αντιμετώπισης περιστατικών, πάντοτε με συμμόρφωση στον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία των Δεδομένων (ΓΚΠΔ). Επιδίωξη είναι να επιβεβαιώνεται αξιόπιστα η ηλικία με την όσο το δυνατόν περιορισμένη επεξεργασία δεδομένων.

Έχει αποτέλεσμα το μέτρο, αν τα παιδιά χρησιμοποιούν VPN ή πηγαίνουν σε άλλες υπηρεσίες;

Δεν υπάρχει τεχνικό μέσο που να αποκλείει απολύτως την παράκαμψή του. Η δήλωση ανακριβούς ηλικίας, η χρήση λογαριασμού άλλου προσώπου ή ενός VPN δεν ακυρώνουν τον κανόνα, αν και δημιουργούν ζητήματα που απαιτούν αντιμετώπιση. Ο έλεγχος πριν από το άνοιγμα λογαριασμού μπορεί να βοηθήσει στην εφαρμογή του ηλικιακού ορίου, χωρίς να εξασφαλίζει ότι θα τηρείται σε κάθε περίπτωση.

Με βάση την πρόταση EU KIDS Act, οι πάροχοι δεν επιτρέπεται να υιοθετούν πρακτικές που παρακάμπτουν ή αποδυναμώνουν τις υποχρεώσεις τους. Για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά το πλαίσιο, απαιτούνται ενιαίες τεχνικές προδιαγραφές σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συνεργασία με τις πλατφόρμες και ουσιαστική επιβολή. Χρειάζεται ακόμη να εξετάζεται αν τα παιδιά στρέφονται σε υπηρεσίες που προσφέρουν λιγότερες δικλίδες προστασίας.

Επιβάλλονται πρόστιμα στους γονείς ή στα παιδιά;

Οι συγκεκριμένες διατάξεις στην Ελλάδα δεν προβλέπουν καινούργιες κυρώσεις ή πρόστιμα για γονείς και παιδιά. Η εποπτεία και η επιβολή των κανόνων στρέφονται στους παρόχους, βάσει του ισχύοντος πλαισίου της DSA και του ν. 5099/2024. Οι γονείς εξακολουθούν να έχουν σημαντικό ρόλο, χωρίς αυτό να απαλλάσσει την πλατφόρμα από τη δική της ευθύνη.

Ποιοι εποπτεύουν τις πλατφόρμες και πώς γίνεται μια καταγγελία;

Η ελληνική ρύθμιση εντάσσεται στον ν. 5099/2024, με τον οποίο εφαρμόζεται η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Όταν ο πάροχος βρίσκεται στην Ελλάδα, την εφαρμογή του ηλικιακού ορίου εποπτεύουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Καθήκοντα Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών έχει η ΕΕΤΤ. Αν ο πάροχος εδρεύει σε άλλο κράτος μέλος, η καταγγελία μπορεί να κατατεθεί στην Ελλάδα και η ΕΕΤΤ να την προωθήσει στον αρμόδιο Συντονιστή της χώρας όπου είναι εγκατεστημένος. Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ασκεί τις αρμοδιότητες που της αναθέτει η DSA· η ευθύνη κατανέμεται ανάλογα με την υποχρέωση και τη διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Για αναφορά παράβασης της DSA είναι διαθέσιμη η αντίστοιχη φόρμα στην ΕΕΤΤ. Η καταγγελία είναι χρήσιμο να αναφέρει την υπηρεσία και το συμβάν, τις ημερομηνίες και τυχόν στοιχεία που το τεκμηριώνουν. Δεν προβλέπεται η δημιουργία καινούργιας εποπτικής αρχής ή ανεξάρτητου συστήματος προστίμων.

Χρειάζεται να κάνουν κάτι οι γονείς από τώρα;

Δεν υπάρχει γενικός κανόνας που να υποχρεώνει κάθε οικογένεια να εγγραφεί σε συγκεκριμένη εφαρμογή. Οι γονείς μπορούν από σήμερα να ελέγξουν τις επιλογές ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου, να ενημερώσουν το παιδί για το νέο όριο και να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις, καθώς και τις ενημερώσεις των πλατφορμών. Για πληροφορίες σχετικά με τον γονικό έλεγχο υπάρχει και το parco.gov.gr.

Πώς επηρεάζονται οι ανήλικοι ηλικίας 15 έως 17 ετών;

Εφόσον καλύπτουν το όριο με τον ειδικό υπολογισμό που ορίζει η διάταξη, τα παιδιά 15 έως 17 ετών δεν υπάγονται στην ελληνική απαγόρευση λόγω ηλικίας. Ως ανήλικοι, ωστόσο, εξακολουθούν να δικαιούνται την προστασία που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η επίτευξη του ορίου δεν συνεπάγεται απεριόριστη πρόσβαση ούτε καταργεί τις υποχρεώσεις προστασίας των παρόχων.

Περιορίζει υπέρμετρα το όριο των 15 ετών την ενημέρωση και την έκφραση;

Τα δικαιώματα των παιδιών στην ενημέρωση, στην έκφραση και στην κοινωνική συμμετοχή πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Παράλληλα, το ψηφιακό περιβάλλον μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση και τη δημιουργικότητα και να προσφέρει υποστήριξη. Η ρύθμιση καλύπτει ορισμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών και δεν απαγορεύει συνολικά την πρόσβαση στο διαδίκτυο ή την τεχνολογία.

Στόχος είναι να περιοριστεί η πρόωρη έκθεση σε κινδύνους, όπως η προβληματική χρήση, οι διαταραχές ύπνου, το επιβλαβές περιεχόμενο και οι ανεπιθύμητες επαφές. Η ευρωπαϊκή πρόταση στρέφεται επίσης σε συγκεκριμένα στοιχεία σχεδιασμού, μεταξύ των οποίων η ατελείωτη κύλιση και οι μηχανισμοί συστάσεων που αποσκοπούν στην παρατεταμένη εμπλοκή των χρηστών.

Η αναλογικότητα του μέτρου πρέπει να τεκμηριώνεται τόσο ως προς το εύρος και τον τρόπο εφαρμογής του όσο και ως προς τις συνέπειές του. Η προστασία οφείλει να συνδυάζεται με ασφαλείς και προσβάσιμες επιλογές για ενημέρωση, επικοινωνία και έκφραση.

Γιατί δεν επαρκούν από μόνα τους ο ψηφιακός γραμματισμός και τα γονικά εργαλεία; Η εκπαίδευση δεν υποκαθιστά τη ρύθμιση, αλλά λειτουργεί παράλληλα με αυτή. Τα παιδιά χρειάζεται να μπορούν να κρίνουν το περιεχόμενο, να εντοπίζουν κινδύνους και να αναζητούν βοήθεια, ενώ οι γονείς χρειάζονται ενημέρωση και πρακτικά εργαλεία. Ωστόσο, οι δύο αυτές παρεμβάσεις δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν τους σχεδιασμούς που ενθαρρύνουν την προβληματική χρήση.

Η ελληνική παρέμβαση αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης εθνικής πολιτικής για την προστασία των ανηλίκων, η οποία περιλαμβάνει ψηφιακή παιδεία και στήριξη των οικογενειών. Από την πλευρά της, η ευρωπαϊκή πρόταση συνδυάζει κανόνες ηλικίας, ασφαλή σχεδιασμό, επαλήθευση ηλικίας, γονικά εργαλεία και μηχανισμούς επιβολής. Οι πάροχοι έχουν την ευθύνη για τις υπηρεσίες που σχεδιάζουν και διαθέτουν, ενώ τα γονικά εργαλεία αποτελούν συμπληρωματικό μέτρο.

Συμβαδίζει η ελληνική ρύθμιση με το ευρωπαϊκό δίκαιο;

Με βάση τον ν. 5099/2024 και τις αρμόδιες αρχές, καθώς και τις προβλεπόμενες διαδικασίες συνεργασίας της DSA, προχωρά η ελληνική πρωτοβουλία. Δεν συγκροτεί ξεχωριστό, αυτοτελές εθνικό πλαίσιο εποπτείας. Όπως αναφέρεται στην ενημέρωση για τη νομοθετική πρωτοβουλία, το σχέδιο κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και συζητήθηκε μαζί της, σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία.

Η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει ηλικιακά όρια, ουσιαστική επαλήθευση και ενισχυμένες ευθύνες για τους παρόχους. Παρότι αυτό φανερώνει ότι οι πολιτικές κινούνται προς κοινή κατεύθυνση, δεν συνιστά αυτομάτως τελική κρίση για τη νομιμότητα κάθε εθνικής διάταξης. Η συμβατότητα εξετάζεται με βάση το ισχύον ενωσιακό δίκαιο και η τελική σύνδεση των δύο πλαισίων θα εξαρτηθεί επίσης από το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού Κανονισμού που θα εγκριθεί.

Ποιες είναι οι διαφορές της ελληνικής ρύθμισης από το EU KIDS Act;

Στο επίκεντρο της ελληνικής ρύθμισης βρίσκονται τα κοινωνικά δίκτυα. Η ευρωπαϊκή πρόταση, η οποία βρίσκεται ακόμη σε στάδιο διαμόρφωσης και έγκρισης, καλύπτει και υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως ψηφιακούς συντρόφους ΤΝ και γενικούς συνομιλιακούς βοηθούς. Οι υποχρεώσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με την υπηρεσία, ενώ προβλέπονται ευρύτεροι κανόνες για ασφαλή σχεδιασμό. Δεν τίθεται ενιαίο ηλικιακό όριο αποκλεισμού για όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Ποιοι κανόνες προτείνονται για παιδιά 13 έως κάτω των 15 ετών;

Για τα παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας, ο πάροχος έχει τη δυνατότητα να διαθέτει ειδικό λογαριασμό με περιορισμούς, τον οποίο ανοίγει γονέας ή κηδεμόνας. Τα γονικά εργαλεία πρέπει να είναι ενεργοποιημένα υποχρεωτικά. Ο γονέας μπορεί να ορίσει ημερήσια χρήση έως μία ώρα και να εγκρίνει εκ των προτέρων νέες επαφές ή να θέσει όριο στον αριθμό τους. Απαιτείται από τον πάροχο επαλήθευση τόσο της ηλικίας όσο και της γονικής ιδιότητας. Δεν πρόκειται για πλήρως αυτόνομο λογαριασμό, ενώ η σχετική νομοθεσία δεν έχει ακόμη ψηφιστεί.

Τι ορίζει η ευρωπαϊκή πρόταση για παιδιά μικρότερα των 13 ετών;

Δεν προβλέπεται η δημιουργία λογαριασμού κοινωνικού δικτύου στο όνομα παιδιού κάτω των 13 ετών. Υπάρχει μόνο στενά οριοθετημένη εξαίρεση, που επιτρέπει περιορισμένη πρόσβαση μέσω λογαριασμού γονέα σε υπηρεσίες βίντεο ειδικά σχεδιασμένες για αυτόν τον σκοπό, με αυστηρές προϋποθέσεις και γονικό έλεγχο. Η εξαίρεση δεν συνιστά γενική άδεια να χρησιμοποιείται ο κανονικός λογαριασμός ενηλίκου.

Ποιος ευθύνεται και ποιες κυρώσεις προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία;

Την κύρια ευθύνη έχει ο πάροχος. Οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες οφείλουν να καταθέτουν σχέδιο συμμόρφωσης και να αναθέτουν, με δική τους δαπάνη, ανεξάρτητο έλεγχο. Για την επιβολή αξιοποιούνται η DSA και, όταν πρόκειται για τα σχετικά συστήματα ΤΝ, ο AI Act. Ανάλογα με το εφαρμοστέο καθεστώς, οι κυρώσεις μπορεί να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών. Δεν προβλέπεται αυτόματη επιβολή προστίμου για κάθε περιστατικό.

Έχει θεσπιστεί το EU KIDS Act και εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2027;

Όχι. Το EU KIDS Act αποτελεί πρόταση ευρωπαϊκού Κανονισμού και χρειάζεται να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Οι οριστικές ρυθμίσεις, οι ημερομηνίες έναρξης εφαρμογής και η σύνδεσή του με τα εθνικά πλαίσια θα καθοριστούν κατά τη νομοθετική διαδικασία. Η 1η Ιανουαρίου 2027 είναι η ημερομηνία που προβλέπεται για την έναρξη ισχύος της ελληνικής ρύθμισης.

Με ποια κριτήρια θα αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του μέτρου;

Η αξιολόγηση δεν εξαντλείται στο πόσοι λογαριασμοί αποκλείονται. Σημασία έχει αν γονείς, παιδιά και εταιρείες τεχνολογίας αντιλαμβάνονται ότι η προστασία των ανηλίκων από επιβλαβές περιεχόμενο αποτελεί πλέον εθνική προτεραιότητα και απαιτεί ειδικά μέτρα. Παράλληλα, πρέπει να εξετάζονται η εφαρμογή του ηλικιακού ορίου στην πράξη, η προβληματική χρήση, ο ύπνος και η ευημερία των παιδιών, οι αδικαιολόγητοι αποκλεισμοί, τα λάθη στην επαλήθευση και η στροφή προς λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες.

Η κυβέρνηση θα αξιολογεί συστηματικά την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο, με επιστημονική συνδρομή και συμμετοχή γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών. Τα ευρήματα και τα νεότερα δεδομένα θα αποτελούν βάση για τις αναγκαίες διορθώσεις και προσαρμογές.