Η πρόληψη της ψυχικής υγείας μέσα από το σπίτι, το σχολείο και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα, μαζί με ισχυρότερες κοινοτικές υπηρεσίες και δωρεάν πρόσβαση σε υποστήριξη, βρίσκεται στις προτεραιότητες του Υπουργείου Υγείας. Αυτό αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη, ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα παιδιά, οι έφηβοι και οι οικογένειες. Η κ. Αγαπηδάκη επισημαίνει ότι το πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P εφαρμόζεται σε όλη τη χώρα και έχει ήδη προσελκύσει 6.513 γονείς και φροντιστές, ενώ λειτουργεί και το πρώτο Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία Νέων 17-24 ετών. Αναφέρεται επίσης στη γραμμή 10306 και στις ΚΟΜΥ, που συμβάλλουν στην παροχή ψυχικής φροντίδας ακόμη και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.
«Ο στόχος μας είναι ένας, να μην χρειάζεται να φτάσει κανείς στο σημείο “δεν αντέχω άλλο” για να βρει βοήθεια. Να μπορεί να τη βρει νωρίτερα, δωρεάν, δίπλα του και με μια ανοιχτή αγκαλιά, χωρίς στίγμα», τονίζει η αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας.
Η συνέντευξη της Ειρήνης Αγαπηδάκη στο σύνολό της
Ερ: Η ψυχική υγεία αποτελεί πλέον σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας. Ποια θεωρείτε τα σοβαρότερα κενά στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση και με ποιον τρόπο θα τα καλύψει το Υπουργείο;
Απ: Η ψυχική υγεία αφορά κάθε άνθρωπο και κάθε οικογένεια, όχι μόνο όσους έχουν διαγνωστεί με κάποια διαταραχή. Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη πρέπει να αρχίζει πολύ νωρίς, στο σπίτι, στο σχολείο και στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.
Δίνουμε έμφαση και επενδύουμε ουσιαστικά στα παιδιά, στους εφήβους και στους γονείς. Ενδεικτική είναι η Εθνική Δράση για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, την οποία υλοποιούμε μαζί με τη UNICEF. Στόχος μας είναι να εξοπλίσουμε τους γονείς με τα κατάλληλα εργαλεία προτού ένα πρόβλημα μετατραπεί σε κρίση, ενώ τα παιδιά να αισθάνονται ασφαλή ώστε να ζητούν εγκαίρως βοήθεια. Ταυτόχρονα, καταρτίζουμε επαγγελματίες υγείας, αναβαθμίζουμε τις κοινοτικές δομές και συνδέουμε την ψυχική υγεία με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα. Για εμάς, η πρόληψη δεν εξαντλείται σε μία μεμονωμένη ενέργεια· προϋποθέτει ουσιαστική μεταβολή στον τρόπο φροντίδας του ανθρώπου.
Ερ: Παρότι δημιουργούνται νέες δομές, η πρόσβαση σε ειδικό παραμένει δύσκολη για πολλούς. Ποιες πρακτικές αλλαγές θα συναντήσει ένας πολίτης που χρειάζεται ψυχολογική ή ψυχιατρική βοήθεια;
Απ: Η ύπαρξη δομών από μόνη της δεν αρκεί· πρέπει οι πολίτες να έχουν εύκολη πρόσβαση και να μη χάνονται στη διαδρομή μέσα στο σύστημα. Προχωρούμε σε ριζική αλλαγή προσέγγισης: πηγαίνουμε εμείς στον άνθρωπο, στον τόπο όπου ζει και εργάζεται, και οργανώνουμε τα βήματα που χρειάζεται να ακολουθήσει. Για όσους ζητούν στήριξη σήμερα, υπάρχουν τρεις συγκεκριμένες αλλαγές:
Δωρεάν κοινοτικές υπηρεσίες χωρίς στίγμα: Το σύνολο των υπηρεσιών παρέχεται χωρίς χρέωση, ενώ η γραμμή 10306 προσφέρει άμεση ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Επιπλέον, εκπαιδεύουμε γιατρούς και ψυχολόγους στα Κέντρα Υγείας, ώστε να παρέχουν πρόληψη, κλινική αξιολόγηση, συνταγογράφηση και ψυχοθεραπεία κοντά στην κατοικία του πολίτη.
Υποστήριξη σε απομακρυσμένες περιοχές: Για όσους μένουν σε απομονωμένα χωριά ή αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια εξαιτίας του στίγματος και των οικονομικών δυσκολιών, θέτουμε σε λειτουργία τις ΚΟΜΥ. Μεταβαίνουμε εμείς κοντά τους για αξιολόγηση, αγωγή και στήριξη.
Συνέχεια και συντονισμός της φροντίδας: Συνδέουμε σε ένα ενιαίο δίκτυο την Πρωτοβάθμια Φροντίδα, τις εξειδικευμένες υπηρεσίες και τις κοινοτικές δομές, ώστε κανένας πολίτης να μην αναγκάζεται να αναζητά βοήθεια χωρίς καθοδήγηση.
Το μήνυμά μας είναι σαφές: Η ψυχική υγεία δεν αποτελεί πολυτέλεια. Κανένας πολίτης δεν θα μείνει χωρίς στήριξη επειδή φοβάται το στίγμα ή αδυνατεί να πληρώσει.
Ερ: Παιδιά και έφηβοι δέχονται έντονες πιέσεις από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον διαδικτυακό εκφοβισμό. Με ποιους τρόπους παρεμβαίνετε ουσιαστικά στις οικογένειες και στα σχολεία;
Απ: Απέναντι στα παιδιά έχουμε μια μεγάλη και τρυφερή ευθύνη, καθώς η έγκαιρη παρέμβαση είναι δυνατόν να αλλάξει την πορεία ολόκληρης της ζωής τους. Σε συνεργασία με τη UNICEF, στηρίζουμε ουσιαστικά τις οικογένειες από νωρίς. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα φέραμε το πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P, που πλέον εφαρμόζεται πανελλαδικά. Έχουν εκπαιδευτεί 231 επαγγελματίες υγείας, ενώ 6.513 γονείς και φροντιστές έχουν ήδη λάβει μέρος στα σεμινάρια που πραγματοποιούνται σε όλες τις Υγειονομικές Περιφέρειες της χώρας.
Παράλληλα, συζητούμε ανοιχτά τις προκλήσεις του ψηφιακού κόσμου. Σύμφωνα με την έρευνά μας, doomscrolling κάνουν 3 στους 4 νέους, με σοβαρές συνέπειες στη διάθεση, στον ύπνο και στη συγκέντρωσή τους. Η τεχνολογία δεν αποτελεί εχθρό· χρειάζεται, όμως, να βοηθήσουμε παιδιά και γονείς να θέτουν όρια και να επικοινωνούν με ουσιαστικό τρόπο.
Για νέους 17-24 ετών που χρειάζονται εξειδικευμένη υποστήριξη, δημιουργήσαμε το πρώτο Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο Ψυχικής Υγείας Νέων, με προτεραιότητα την αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού. Πίσω από κάθε σημάδι στο σώμα κρύβεται βαθύτερος πόνος, που ζητά κατανόηση και φροντίδα. Το Κέντρο παρέχει δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης και θεραπείας, καθώς και τηλεψυχιατρική για κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών.
Ερ: Με ποιον τρόπο μπορεί η πολιτεία να αφήσει πίσω τη διαχείριση των κρίσεων και να καλλιεργήσει ουσιαστικά την πρόληψη και την ανθεκτικότητα;
Απ: Η ουσιαστική μεταβολή είναι να πάψουμε να αποδεχόμαστε ως δεδομένο ότι κάποιος πρέπει να φτάσει στα όριά του προτού λάβει φροντίδα. Η ψυχική ανθεκτικότητα καλλιεργείται κάθε μέρα, μέσα από τις σχέσεις μας, το σχολείο και την κοινότητα.
Προς τους γονείς θέλω να πω κάτι απλό: μη φοβάστε τις δύσκολες συζητήσεις. Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζετε όλες τις απαντήσεις· σημασία έχει να ακούτε το παιδί σας και, όταν υπάρχει ανάγκη, να ζητάτε βοήθεια.
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, «Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change», συνδέεται άμεσα με αυτό. Χρειάζεται να δώσουμε φωνή στους ανθρώπους που έχουν περάσει μια ψυχική δυσκολία, καθώς η βιωμένη εμπειρία τους αποτελεί γνώση που αλλάζει τις πολιτικές μας. Επιδιώκουμε να μη φτάνει κανείς στο σημείο να πει «δεν αντέχω άλλο» προτού βρει στήριξη. Η βοήθεια πρέπει να είναι διαθέσιμη νωρίτερα, δωρεάν, κοντά του και με ανοιχτή αγκαλιά, χωρίς στίγμα.
