Για την αντιμετώπιση του στεγαστικού, η κυβέρνηση ενεργοποιεί άμεσα σειρά παρεμβάσεων: ανακαινίσεις κλειστών κατοικιών, φορολογικά κίνητρα ώστε περισσότερα σπίτια να διατεθούν με μακροχρόνια μίσθωση και περιορισμούς στις νέες βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές με οικιστικό κορεσμό. Στόχος είναι να αυξηθούν τα διαθέσιμα ακίνητα και να μειωθούν οι πιέσεις στα ενοίκια.

Παράλληλα, ο σχεδιασμός προβλέπει την έναρξη νέου στεγαστικού προγράμματος «Σπίτι μου ΙΙΙ» τον Ιανουάριο του 2027, καθώς και την αύξηση των κοινωνικών κατοικιών, ώστε περισσότερα νοικοκυριά να αποκτήσουν δικό τους σπίτι.

Επιπλέον, διευρύνεται η επιστροφή ενοικίου, η οποία θα δοθεί σε χιλιάδες δικαιούχους στα τέλη Νοεμβρίου. Για τη νέα χρονιά προγραμματίζονται και άλλες παρεμβάσεις, μαζί με ειδικές φορολογικές ρυθμίσεις, οι οποίες περιλαμβάνονται στο πολυνομοσχέδιο της ΔΕΘ που προωθείται για ψήφιση στη Βουλή τον Νοέμβριο.

Άμεσα μέτρα για τη διάθεση περισσότερων κατοικιών

Καθώς τα μέτρα τίθενται σταδιακά σε εφαρμογή, ενοικιαστές και ιδιοκτήτες καλούνται να εξετάζουν κάθε νέα παρέμβαση, για να κρίνουν αν και σε ποιον βαθμό ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους.

Ειδικότερα, τα μέτρα που ενεργοποιούνται προβλέπουν:

  • Επιχορήγηση 70% έως 95% για την ανακαίνιση παλαιών κατοικιών: Το πρόγραμμα του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ μέσω του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, καλύπτει με δημόσια επιδότηση συνδυασμό εργασιών ανακαίνισης και ενεργειακών παρεμβάσεων. Ο Οδηγός Εφαρμογής για τη δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας» δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου και αφορά εργασίες ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης. Για τις εργασίες προβλέπεται ενίσχυση έως 36.000 ευρώ, ενώ μπορεί να δοθούν επιπλέον έως 2.500 ευρώ για υποστηρικτικές υπηρεσίες. Ανάλογα με την εισοδηματική κατηγορία, τα βασικά ποσοστά επιχορήγησης διαμορφώνονται στο 70%-80% της δαπάνης και, με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις, μπορούν να ανέλθουν αντίστοιχα στο 85% και στο 95%. Δεν έχει ξεκινήσει ακόμη η υποβολή αιτήσεων χρηματοδότησης. Η πλατφόρμα θα ανοίξει αρχικά για κλειστά σπίτια και σε επόμενο στάδιο για κατοικίες που ήδη αποτελούν κύρια κατοικία, με τις ημερομηνίες να ανακοινώνονται αργότερα. Μέχρι τώρα έχουν εκδοθεί 94.000 βεβαιώσεις επιλεξιμότητας, από τις οποίες 14.000 αφορούν κλειστά ακίνητα και 80.000 κατοικίες ιδιοκατοίκησης. Η βεβαίωση επιλεξιμότητας από μόνη της δεν εξασφαλίζει την έγκριση χρηματοδότησης. Μετά την ανακαίνιση, τα κλειστά ακίνητα μπορούν να κατοικηθούν από τον ιδιοκτήτη ή να διατεθούν προς ενοικίαση ως κύρια κατοικία. Και στις δύο περιπτώσεις, καλύπτονται μακροχρόνιες στεγαστικές ανάγκες νοικοκυριών και μειώνεται η πίεση στη στέγη.
  • Φορολογικά κίνητρα για την επιστροφή κλειστών κατοικιών στη μακροχρόνια μίσθωση: Η απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα μισθώματα των πρώτων 36 μηνών παρατείνεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027. Το μέτρο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών εφαρμόζεται σε επιλέξιμα σπίτια έως 120 τ.μ., με επιπλέον 20 τ.μ. για κάθε εξαρτώμενο παιδί του ενοικιαστή πέραν των δύο, και προϋποθέτει μίσθωση διάρκειας τουλάχιστον τριών ετών. Κατά κανόνα, η κατοικία πρέπει να ήταν κενή ή να μην είχε χρησιμοποιηθεί ως κατοικία κατά τα τρία προηγούμενα φορολογικά έτη. Επιλέξιμο είναι και ακίνητο που είχε αξιοποιηθεί αποκλειστικά για βραχυχρόνια μίσθωση το προηγούμενο φορολογικό έτος, εφόσον επιστρέψει τώρα στη μακροχρόνια ενοικίαση. Ειδική πρόβλεψη επιτρέπει επίσης περιορισμένη μίσθωση διάρκειας τουλάχιστον έξι συνεχόμενων μηνών σε γιατρούς και νοσηλευτές του Δημοσίου, εκπαιδευτικούς της δημόσιας εκπαίδευσης και ένστολους. Η φοροαπαλλαγή δεν ισχύει αυτομάτως για κάθε νέα μίσθωση, καθώς η διατήρησή της εξαρτάται από συγκεκριμένους όρους. Η παράταση περιλαμβάνεται στο πολυνομοσχέδιο της ΔΕΘ που πρόκειται να ψηφιστεί.
  • Περιορισμοί στις νέες καταχωρίσεις Airbnb σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη: Η αναστολή νέων εγγραφών ακινήτων στις ορισμένες περιοχές θα παραμείνει σε ισχύ και το 2027. Το μέτρο καλύπτει τρία δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας και το 1ο δημοτικό διαμέρισμα της Θεσσαλονίκης, ώστε να ανακοπεί η περαιτέρω μετατροπή κατοικιών μακροχρόνιας μίσθωσης σε βραχυχρόνια. Δεν απαγορεύονται συνολικά τα καταλύματα που λειτουργούν ήδη, καθώς η παρέμβαση αφορά τις νέες καταχωρίσεις στις συγκεκριμένες ζώνες. Νέες παρεμβάσεις το 2027: Από τον Ιανουάριο τίθενται σε εφαρμογή και νέα μέτρα:
  • Νέο πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ»: Με προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ, το πρόγραμμα προβλέπεται να παρέχει στεγαστικά δάνεια χαμηλού επιτοκίου μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Τα ανακοινωμένα όρια ορίζουν ηλικία δικαιούχων έως 55 έτη, εμπορική αξία ακινήτου έως 300.000 ευρώ και μέγιστο δάνειο 230.000 ευρώ, που μπορεί να καλύπτει έως το 90% της αξίας. Σχεδιάζονται διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια, ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν περισσότερες οικογένειες με παιδιά, καθώς και πρόβλεψη για μεγαλύτερες κατοικίες με περισσότερα τετραγωνικά για πολύτεκνες οικογένειες που επιθυμούν να αποκτήσουν δικό τους σπίτι.
  • Κοινωνικές κατοικίες σε δημόσια ακίνητα: Στα σχέδια περιλαμβάνεται η δημιουργία 2.350 ενεργειακά αποδοτικών κατοικιών σε τέσσερα ανενεργά στρατόπεδα, με κόστος 435 εκατ. ευρώ, καθώς και περίπου 450 σπίτια από την ανακαίνιση δημόσιων κτιρίων. Προωθείται ακόμη η κοινωνική αντιπαροχή, με αρχικό σχεδιασμό αξιοποίησης οκτώ δημόσιων ακινήτων. Οι κατοικίες βρίσκονται στο στάδιο του προγραμματισμού και δεν έχουν παραδοθεί.
  • Κίνητρο για την κατασκευή κατοικιών προς ενοικίαση: Προβλέπεται φορολογική στήριξη για έργα τύπου «build to rent», δηλαδή κτίρια που κατασκευάζονται με σκοπό τη μακροχρόνια μίσθωση. Δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί οι όροι, το ύψος της ενίσχυσης ή η ημερομηνία έναρξης. Επιδίωξη είναι να προστεθούν εκατοντάδες κατοικίες στη μακροχρόνια αγορά ενοικίασης. Μέτρα στήριξης για ενοικιαστές και ιδιοκτήτες: Επιπλέον «ανάσες» για ενοικιαστές και ιδιοκτήτες αναμένεται να προσφέρουν μέτρα που εφαρμόζονται για πρώτη φορά ή διευρύνονται, όπως:
  • Επιστροφή ενοικίου: Στις 30 Νοεμβρίου καταβάλλεται η ενίσχυση για το φορολογικό έτος 2025, η οποία αντιστοιχεί στους μήνες κατά τους οποίους οι δικαιούχοι κατέβαλλαν ενοίκιο. Για γιατρούς, νοσηλευτές και εκπαιδευτικούς που υπηρετούν στην περιφέρεια προβλέπεται διπλή επιστροφή, δηλαδή διπλάσιο ποσό, ώστε να ελαφρυνθούν τα νοικοκυριά. Μείωση φόρου στα εισοδήματα από ενοίκια για ιδιοκτήτες: Στα ενοίκια που εισπράττονται φέτος, για το φορολογικό έτος 2026, προβλέπεται ενδιάμεσος φορολογικός συντελεστής 25% για το τμήμα εισοδήματος από ακίνητα μεταξύ 12.000 και 24.000 ευρώ. Το όφελος αφορά ιδιοκτήτες που ενθαρρύνονται να διαθέσουν κατοικίες προς ενοικίαση ή να μετακυλίσουν στους μισθωτές μέρος της φορολογικής ελάφρυνσης, μειώνοντας το ενοίκιο που ζητούν.
  • Απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ σε περισσότερους μικρούς οικισμούς από το 2027: Η διεύρυνση καλύπτει κύριες κατοικίες σε οικισμούς με πληθυσμό έως 2.000 κατοίκους και έως 2.200 κατοίκους στη Δυτική Μακεδονία. Εξαιρείται η Αττική, εκτός από την Περιφερειακή Ενότητα Νήσων. Δικαιούχοι είναι φυσικά πρόσωπα με φορολογική κατοικία στην Ελλάδα και φορολογητέα αξία πλήρους κυριότητας έως 400.000 ευρώ. Η απαλλαγή, ωστόσο, δεν εφαρμόζεται στο σύνολο των ακινήτων που έχει κάθε ιδιοκτήτης.
  • Παρατάσεις φόρων για ανακαινίσεις και οικοδομές: Με το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών παρατείνονται έως το τέλος του 2027 η μείωση φόρου για επιλέξιμες δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων, η αναστολή του ΦΠΑ στις νέες οικοδομές και η αναστολή του φόρου υπεραξίας στις μεταβιβάσεις. Κατά την περίοδο αναστολής του ΦΠΑ, ο κατασκευαστής υποβάλλει αίτηση και στις σχετικές μεταβιβάσεις καταβάλλεται φόρος μεταβίβασης 3%, χαμηλότερος από τον ΦΠΑ.
  • Αύξηση φόρου μεταβίβασης για αγοραστές από το εξωτερικό: Από την 1η Ιουλίου 2027, στις αγορές κατοικιών από φυσικά πρόσωπα που δεν είναι φορολογικοί κάτοικοι χωρών της ΕΕ και του ΕΟΧ, ο συντελεστής αυξάνεται από 3% σε 15%. Η αλλαγή λειτουργεί ως φραγμός στις μαζικές αγορές ακινήτων από επενδυτές της Μέσης Ανατολής, της Κίνας κ.ά. Καθοριστικό στοιχείο είναι η φορολογική κατοικία του αγοραστή και όχι η υπηκοότητά του.