Λίγες εβδομάδες πριν από την κατάταξη της Δ΄ ΕΣΣΟ 2026, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας αντιμετωπίζει ένα απρόβλεπτο ζήτημα: οι νέοι που αναμένεται να παρουσιαστούν στον στρατό τον Νοέμβριο είναι πολύ περισσότεροι από όσους είχαν προβλεφθεί αρχικά.
Η προσέλευση έχει αυξηθεί τόσο, ώστε, σύμφωνα με πληροφορίες, οι διαθέσιμες θέσεις στα Κέντρα Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων δέχονται πιέσεις. Οι αρμόδιες στρατιωτικές υπηρεσίες καλούνται έτσι να αναθεωρήσουν τον σχεδιασμό τους, ώστε να καταστεί δυνατή η υποδοχή όσο το δυνατόν περισσότερων στρατευσίμων.
Οι αλλαγές που εφαρμόστηκαν στις αρχές του έτους, στο πλαίσιο της αναμόρφωσης της στρατιωτικής θητείας, συνδέονται με αυτή την εξέλιξη. Τα δεδομένα έχουν αλλάξει τόσο εξαιτίας του αυστηρότερου πλαισίου για τις αναβολές όσο και λόγω της δυνατότητας να καταταγεί κάποιος από τα 18 του χρόνια.
Πλέον, περισσότεροι νέοι καλούνται να εκπληρώσουν τη στρατιωτική τους υποχρέωση, ενώ κάποιοι επιλέγουν να παρουσιαστούν νωρίτερα, προκειμένου να ολοκληρώσουν τη θητεία πριν από τις σπουδές ή την ανάληψη επαγγελματικών υποχρεώσεων. Τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι η ζήτηση για την κατάταξη του Νοεμβρίου έχει φτάσει σε τέτοιο ύψος, ώστε εξετάζεται το ενδεχόμενο να μην εξυπηρετηθεί ένας μικρός αριθμός ενδιαφερομένων.
Οι λόγοι πίσω από την αύξηση των αιτήσεων
Η μεγάλη προσέλευση φαίνεται να οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο νέο νομοθετικό πλαίσιο, που περιορίζει τις δυνατότητες να αναβληθεί για μεγάλο διάστημα η στράτευση. Ο νόμος 5265/2026 εισήγαγε αυστηρότερους όρους, οι οποίοι διαφοροποιούνται ανάλογα με τον λόγο για τον οποίο ζητείται η μετάθεση της εκπλήρωσης της στρατιωτικής υποχρέωσης.
Οι αναβολές για σπουδές ή για λόγους υγείας εξακολουθούν να χορηγούνται, ωστόσο πλέον συνοδεύονται από ηλικιακά όρια, χρονικούς περιορισμούς και διαδικασίες ελέγχου. Ενδεικτικά, για φοίτηση σε τετραετές πανεπιστημιακό πρόγραμμα η αναβολή μπορεί, βάσει του νέου πλαισίου, να φτάσει έως το τέλος του έτους συμπλήρωσης των 25 ετών, ενώ για σπουδές μεγαλύτερης διάρκειας ισχύουν διαφορετικές προβλέψεις.
Το νέο σύστημα διευρύνει επίσης τη δυνατότητα εθελοντικής κατάταξης σε μικρότερη ηλικία και προβλέπει ευνοϊκότερη διάρκεια θητείας για συγκεκριμένες κατηγορίες όσων παρουσιαστούν νωρίς. Με αυτόν τον τρόπο, ένας νέος μπορεί να υπηρετήσει προτού ξεκινήσει την επαγγελματική του διαδρομή, χωρίς να χρειαστεί αργότερα να διακόψει εργασία ή άλλες δραστηριότητες. Στον αριθμό των νεοσυλλέκτων ανά σειρά επιδρά και ένας ακόμη παράγοντας.
Από φέτος, οι ΕΣΣΟ περιορίστηκαν από έξι σε τέσσερις τον χρόνο, με κατατάξεις τον Φεβρουάριο, τον Μάιο, τον Αύγουστο και τον Νοέμβριο. Οι στρατεύσιμοι κατανέμονται συνεπώς σε λιγότερες σειρές κατά τη διάρκεια του έτους, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη συγκέντρωση νεοσυλλέκτων στα κέντρα εκπαίδευσης κάθε φορά.
Η υπέρβαση των αρχικών εκτιμήσεων δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη αντίστοιχη αύξηση του συνολικού αριθμού των στρατευσίμων σε ετήσια βάση. Στην πίεση μπορεί να συμβάλλει η συγκέντρωση περισσότερων κατατάξεων σε ορισμένα χρονικά διαστήματα, μαζί με τις αλλαγές στις αναβολές και την πρόωρη στράτευση. Ωστόσο, δεν έχουν δοθεί μέχρι τώρα αναλυτικά στοιχεία για να αποσαφηνιστεί η επίδραση του κάθε παράγοντα.
Πώς θα αντιμετωπιστεί η έλλειψη θέσεων στα κέντρα εκπαίδευσης
Στο Πεντάγωνο αναζητούν λύση πριν αρχίσει η κατάταξη, με στόχο να μην αλλάξει ο προγραμματισμός των ενδιαφερομένων. Οι στρατιωτικές υπηρεσίες πρέπει να αποτιμήσουν πόσους μπορούν πράγματι να υποδεχθούν και να εκπαιδεύσουν τα διαθέσιμα στρατόπεδα, διασφαλίζοντας την ομαλή λειτουργία τους. Με το νέο μοντέλο, οι στρατεύσιμοι παρουσιάζονται σε 13 Κέντρα Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων. Η βασική εκπαίδευση, σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, διαρκεί δέκα εβδομάδες και στη συνέχεια ακολουθούν τέσσερις εβδομάδες ειδικής εκπαίδευσης, πριν οι οπλίτες μεταβούν στις μονάδες όπου θα υπηρετήσουν το υπόλοιπο της θητείας τους.
Για να φιλοξενηθούν περισσότεροι νεοσύλλεκτοι απαιτούνται ανάλογες υποδομές για στέγαση, σίτιση, υγειονομική φροντίδα και εκπαίδευση. Οι διαθέσιμες κλίνες στους θαλάμους δεν αρκούν από μόνες τους: είναι αναγκαίοι εκπαιδευτές, κατάλληλοι χώροι, εξοπλισμός και υποδομές που θα επιτρέπουν την κανονική διεξαγωγή του προγράμματος. Αν η αυξημένη προσέλευση διατηρηθεί και στις επόμενες σειρές, μπορεί να απαιτηθούν πρόσθετες οργανωτικές κινήσεις ή ανακατανομή των διαθέσιμων υποδομών. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο σχέδιο επέκτασης των εγκαταστάσεων ούτε επίσημη απόφαση να μεταφερθούν στρατεύσιμοι σε επόμενη ΕΣΣΟ.
Κεντρικός στόχος είναι να παρουσιαστούν κανονικά όσο το δυνατόν περισσότεροι από τους ενδιαφερόμενους. Στρατιωτικές πηγές, απαντώντας στις δυσκολίες που έχουν προκύψει, επισημαίνουν ότι «περί αυτού του ενδεχομένου ελήφθη πρόνοια και η συντριπτική πλειοψηφία όσων υπέβαλαν αίτημα διακοπής της αναβολής θα καταταγούν κανονικά». Αν τελικά κάποιοι δεν μπορέσουν να ενταχθούν στη σειρά του Νοεμβρίου, θα πρέπει να αποφασιστεί πώς θα αντιμετωπιστούν οι περιπτώσεις τους. Η επόμενη τακτική ΕΣΣΟ έχει προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο του 2027, χωρίς να έχει ληφθεί απόφαση για μεταφορά συγκεκριμένων στρατευσίμων σε αυτή. Σε κάθε περίπτωση, η αλλαγή σειράς κατάταξης για οργανωτικούς λόγους δεν σημαίνει αυτομάτως απαλλαγή από τη στρατιωτική υποχρέωση ούτε αλλαγή στην προβλεπόμενη διάρκεια της θητείας.
Οι επιπτώσεις της αυξημένης κατάταξης στη στελέχωση των μονάδων
Η μεγαλύτερη προσέλευση στρατευσίμων μπορεί να επηρεάσει και τη στελέχωση μετά το πέρας της βασικής εκπαίδευσης. Αν καταταγούν περισσότεροι νέοι και ολοκληρώσουν το προβλεπόμενο πρόγραμμα, οι Ένοπλες Δυνάμεις θα μπορούν να διαθέσουν περισσότερους οπλίτες στις επιχειρησιακές μονάδες τους. Αυτό αφορά ιδίως τις εγκαταστάσεις στην παραμεθόριο και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, όπου τοποθετείται σημαντικός αριθμός νεοσύλλεκτων μετά την εκπαίδευση. Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, περίπου το 70% των οπλιτών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε μονάδες της Θράκης και του ανατολικού Αιγαίου.
Η άνοδος των κατατάξεων σε μία ΕΣΣΟ, πάντως, δεν συνεπάγεται από μόνη της διαρκή ενίσχυση της στελέχωσης. Για να επιβεβαιωθεί μια τέτοια εξέλιξη, πρέπει να αυξηθεί ο συνολικός αριθμός όσων υπηρετούν μέσα στο έτος και η αύξηση να συνεχιστεί και στις επόμενες σειρές. Σε διαφορετική περίπτωση, μπορεί να πρόκειται κυρίως για αλλαγή στον χρόνο κατάταξης, με περισσότερους στρατεύσιμους να παρουσιάζονται τώρα και λιγότερους σε μεταγενέστερη περίοδο.
Η παρουσία περισσότερων νέων σε μία ΕΣΣΟ ενδέχεται ακόμη να επηρεάσει τον σχεδιασμό για τις απολύσεις, τις μεταθέσεις και την αναπλήρωση προσωπικού στις μονάδες. Επομένως, η διαχείριση των στρατευσίμων δεν αφορά μόνο την ημέρα παρουσίασής τους στα κέντρα εκπαίδευσης, αλλά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για όλη τη θητεία τους. Η αυξημένη προσέλευση του Νοεμβρίου συνιστά, σε κάθε περίπτωση, την πρώτη ουσιαστική δοκιμή των δυνατοτήτων του νέου συστήματος. Το επόμενο διάστημα θα φανεί αν οι Ένοπλες Δυνάμεις μπορούν να διαχειριστούν μεγαλύτερες σειρές νεοσυλλέκτων και παράλληλα να διατηρήσουν το επίπεδο εκπαίδευσης και υποστήριξης που προβλέπει η μεταρρύθμιση.
