Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής επισημαίνει, με αφορμή τις νέες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), που δημοσιεύθηκαν στις 7 Οκτωβρίου, ότι η παιδική και εφηβική παχυσαρκία χρειάζεται να αναγνωρίζεται έγκαιρα και να αντιμετωπίζεται εξατομικευμένα, με μακροχρόνια φροντίδα και ενεργό ρόλο της οικογένειας.
Σύμφωνα με την Ένωση, η παιδική και εφηβική παχυσαρκία αποτελεί χρόνια νόσο με πολλαπλούς παράγοντες και μπορεί να επιβαρύνει την υγεία ήδη από τη σχολική ηλικία.
Τα νεότερα δεδομένα για την παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα
Το ενημερωτικό δελτίο του ΠΟΥ για τον έκτο γύρο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας COSI, που βασίστηκε σε στοιχεία της περιόδου 2022-2024, καταγράφει αυξημένο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία σε περίπου 37% των παιδιών 7 ετών στην Ελλάδα, ενώ περίπου 18% εμφάνιζε παχυσαρκία. Στις συμμετέχουσες χώρες, τα αντίστοιχα συνολικά ποσοστά για παιδιά ηλικίας 7-9 ετών διαμορφώθηκαν σε 25% και 11%.
Σύμφωνα με την πανελλήνια έρευνα HBSC που πραγματοποίησε το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ) το 2022, υπέρβαρο ή παχυσαρκία καταγράφηκε στο 22,2% των μαθητών 11, 13 και 15 ετών, από 19% το 2018. Η εκτίμηση προέκυψε από το βάρος και το ύψος που δήλωσαν οι ίδιοι οι έφηβοι.
Στην πανελλαδική έρευνα γονέων, την οποία παρουσίασαν το υπουργείο Υγείας και η UNICEF το 2024, καθημερινή άσκηση διάρκειας τουλάχιστον μίας ώρας αναφέρθηκε μόλις για το 20,6% των εφήβων ηλικίας 15-17 ετών. Παράλληλα, οι έφηβοι περνούσαν κατά μέσο όρο τρεις ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες για δραστηριότητες εκτός εκπαίδευσης.
Τα στοιχεία προέρχονται από διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και τρόπους καταγραφής, επομένως δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα. Παρ’ όλα αυτά, υπογραμμίζουν την ανάγκη παρεμβάσεων σε όλα τα στάδια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
Οι επιπτώσεις της παχυσαρκίας εμφανίζονται πριν από την ενηλικίωση
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής κρούει τον κώδωνα για τις συνέπειες της παχυσαρκίας, οι οποίες είναι δυνατόν να εξελίσσονται χωρίς να υπάρχουν εμφανή συμπτώματα:
- Προδιαβήτης και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2. Η αξιοποίηση της ινσουλίνης, της ορμόνης που ρυθμίζει το σάκχαρο, μπορεί να γίνεται με δυσκολία από τον οργανισμό.
- Υψηλή αρτηριακή πίεση και διαταραχές των λιπιδίων. Η επιβάρυνση για την καρδιά και τα αγγεία μπορεί να ξεκινήσει από μικρή ηλικία.
- Λιπώδης νόσος του ήπατος. Το λίπος που συγκεντρώνεται στο συκώτι ενδέχεται να προκαλέσει φλεγμονή και, σε κάποιες περιπτώσεις, σταδιακή βλάβη.
- Αποφρακτική υπνική άπνοια. Το έντονο ροχαλητό και οι διακοπές της αναπνοής κατά τον ύπνο πρέπει να αξιολογούνται, ιδίως αν υπάρχουν υπνηλία ή δυσκολία στη συγκέντρωση.
- Ορθοπαιδικά προβλήματα και μυοσκελετικός πόνος. Είναι δυνατόν να δυσχεράνουν την κίνηση, το παιχνίδι και τη συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες.
- Διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε έφηβες.
«Οι παραπάνω επιπλοκές δεν εμφανίζονται σε κάθε παιδί. Η πιθανότητά τους, όμως, καθιστά αναγκαία την έγκαιρη κλινική αξιολόγηση. Μακροπρόθεσμα, η παχυσαρκία συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και ορισμένων καρκίνων στην ενήλικη ζωή όπως του ενδομητρίου, του μαστού, του παχέος εντέρου και ορθού, του οισοφάγου στομάχου, του ήπατος-ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, της χοληδόχου κύστης, του παγκρέατος, του νεφρού», τονίζει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.
Εξίσου σημαντική είναι η ψυχική επιβάρυνση. Ο σχολικός εκφοβισμός, τα πειράγματα και οι διακρίσεις εξαιτίας του βάρους μπορεί να οδηγήσουν σε ντροπή, απομόνωση από τους άλλους και επιδείνωση της σχέσης με το φαγητό. Επιπλέον, ο στιγματισμός ενδέχεται να αποθαρρύνει το παιδί από τη σωματική άσκηση και την αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Για την αντιμετώπιση, η Ένωση τονίζει πως πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι παράγοντες που διαμορφώνουν την καθημερινότητα κάθε οικογένειας. Το βάρος επηρεάζεται από την κληρονομικότητα, τους βιολογικούς μηχανισμούς της πείνας, τον ύπνο, το άγχος και τις συνθήκες διαβίωσης. Αντίθετα, η επίρριψη ευθυνών στο παιδί ή στους γονείς δυσχεραίνει τη θεραπευτική συνεργασία.
Ο παιδίατρος ως σταθερός σύμμαχος στην παρακολούθηση
Η παρακολούθηση της ανάπτυξης από τον παιδίατρο μπορεί να οδηγήσει στον έγκαιρο εντοπισμό αλλαγών που απαιτούν παρέμβαση. Στην αξιολόγηση συνεκτιμώνται οι καμπύλες βάρους και ύψους, ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), η αρτηριακή πίεση, το ιστορικό και ενδεχόμενα συνοδά προβλήματα. Οι εξετάσεις καθορίζονται με βάση την ηλικία, τη βαρύτητα και τα ευρήματα για κάθε παιδί.
Η θεραπευτική προσέγγιση πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς στόχους και συχνή επανεκτίμηση. Για ορισμένα παιδιά που βρίσκονται σε ανάπτυξη, ενδέχεται να επιλεγεί η διατήρηση του βάρους ενώ αυξάνεται το ύψος. Όταν η παχυσαρκία είναι σοβαρή ή συνυπάρχουν επιπλοκές, χρειάζεται έγκαιρη συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα.
Αλλαγές στην καθημερινότητα με τη συμμετοχή όλης της οικογένειας
Η κατανάλωση νερού αντί για ζαχαρούχα ποτά, η τήρηση τακτικών γευμάτων και η ένταξη μεγαλύτερης ποικιλίας θρεπτικών τροφίμων στη διατροφή είναι βασικές παρεμβάσεις, όπως και το οικογενειακό τραπέζι χωρίς οθόνες και ο επαρκής ύπνος. Η σωματική δραστηριότητα χρειάζεται να είναι ευχάριστη και κατάλληλη για τις δυνατότητες κάθε παιδιού. Για παιδιά ηλικίας 5-17 ετών, ο ΠΟΥ προτείνει κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας ή έντονης άσκησης ημερησίως μέσα στην εβδομάδα. Στον στόχο αυτό μπορούν να συνεισφέρουν το περπάτημα, η ποδηλασία, ο χορός και το ενεργό παιχνίδι.
Για ορισμένους ασθενείς προβλέπεται και η δυνατότητα προσθήκης φαρμακευτικής αγωγής, εφόσον πληρούνται οι εγκεκριμένες ενδείξεις της θεραπείας και υπάρχει συστηματική παρακολούθηση. Όταν οι περιπτώσεις είναι σοβαρές, ενδέχεται να απαιτηθεί αξιολόγηση για χειρουργική αντιμετώπιση από εξειδικευμένη ομάδα με διεπιστημονική σύνθεση.
Η συμβολή της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής
Στόχος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής είναι να ενημερώνει υπεύθυνα τους γονείς, να ενισχύει την πρόληψη και να διευκολύνει την έγκαιρη πρόσβαση σε φροντίδα βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα. Τονίζει ότι η σημασία της σταθερής σχέσης του παιδιάτρου με την οικογένεια αφορά την αναγνώριση των δυσκολιών, την κατάρτιση εφαρμόσιμων αλλαγών και τη συνέχιση της θεραπείας. Επισημαίνει, επίσης, ότι απαιτείται συνεργασία ανάμεσα στην Πολιτεία, τα σχολεία και τους επαγγελματίες υγείας. Κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του, πρέπει να έχει πρόσβαση σε ποιοτική διατροφή, ασφαλείς χώρους για άσκηση και τις κατάλληλες υπηρεσίες υγείας.
«Η έγκαιρη φροντίδα μπορεί να προλάβει επιπλοκές και να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητα του παιδιού. Η οικογένεια χρειάζεται ενημέρωση, υποστήριξη και ένα σταθερό θεραπευτικό σχέδιο με επίκεντρο την υγεία και την ανάπτυξή του», καταλήγει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.
