Η Λιβύη, μετά την Τουρκία, είναι η δεύτερη γειτονική χώρα που έχει προκαλέσει τις μεγαλύτερες δυσκολίες στον διπλωματικό διάλογο με την Ελλάδα. Οι επισκέψεις μου εκεί για τις ανάγκες του ρεπορτάζ ήταν κάθε φορά δύσκολες και επικίνδυνες.

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ήταν εξέλιξη που δεν θα έπρεπε να μας εκπλήξει. Ούτε θα ήταν σωστό να θεωρήσουμε ότι οι διαβουλεύσεις για την οριοθέτηση της ΑΟΖ αρκούσαν για να εφησυχάσουμε. Η χώρα έχει περάσει μεγάλες δοκιμασίες και εξακολουθεί να στερείται σταθερότητας, με αποτέλεσμα να μην μπορεί, εκ των πραγμάτων, να θεωρείται αξιόπιστη.

Η Λιβύη δεν έχει βιώσει σημαντικές ένοπλες συγκρούσεις από το 2020, ωστόσο παραμένει χωρίς ενιαία εκτελεστική εξουσία. Τα δύο κέντρα διακυβέρνησης, στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη, έχουν οδηγήσει σε βαθιά δημοσιονομική κρίση. Παρά το ενδιαφέρον του Τραμπ για τον ορυκτό της πλούτο, οι ΗΠΑ δεν είχαν συστηματική εμπλοκή.

Την προσπάθεια συντόνισε ο Μασάντ Μπούλος, ανώτερος σύμβουλος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις. Παρά τις διπλωματικές του επαφές και τις συμφωνίες που ανακοίνωσε στον ΟΗΕ, ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης παραμένει. Οι λιβυκοί θεσμοί εξακολουθούν να αποδυναμώνονται, ενώ οι δυτικές επιχειρήσεις συναντούν όλο και περισσότερα εμπόδια και μεγαλύτερη αβεβαιότητα και έλλειψη διαφάνειας στη χώρα.

Οι διαιρεμένες δομές διακυβέρνησης στη Λιβύη καθιστούν τη χώρα ευάλωτη στη χειραγώγηση από ξένους παράγοντες, με κυριότερη την Τουρκία, όπως ανέφερε ανοιχτά σε συνέντευξή του ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών.

Αφού εδραίωσε σταδιακά την παρουσία της στα βορειοδυτικά της Λιβύης επί σειρά ετών, η Άγκυρα στράφηκε για μεγάλο μέρος του 2025 στην προσέγγιση της οικογένειας Χάφταρ στην ανατολική πλευρά της χώρας. Στόχος της ήταν να εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας, κάτι που τελικά πέτυχε.

Πλέον η Τουρκία δρα στη Λιβύη ως φιλόδοξη και αναθεωρητική δύναμη. Κινείται και στις δύο πλευρές, προκαλώντας αναταράξεις στις ήδη εύθραυστες ισορροπίες ισχύος της χώρας.

Στο βιβλίο του, ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Βαληνάκης αναφέρει ότι το 1974, στη διάρκεια της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, ο Καντάφι είχε «ανοίξει» για τους Τούρκους τις αποθήκες οπλισμού της χώρας του, ώστε να προμηθευτούν ανταλλακτικά. Παράλληλα, η Λιβύη προσφέρθηκε να αγοράσει ανταλλακτικά από τις διεθνείς αγορές και να τα διαθέσει στην Τουρκία.

Στην επανάσταση του 2011 και τα χρόνια που ακολούθησαν, η Ελλάδα παρείχε πολιτική και ανθρωπιστική στήριξη στη Λιβύη, ενώ πολλοί τραυματισμένοι Λίβυοι νοσηλεύτηκαν σε ελληνικά νοσηλευτικά ιδρύματα. Όταν, στα τέλη Ιουλίου του 2014, η χώρα βυθίστηκε σε εμφύλια σύγκρουση, η Ελληνική Πρεσβεία στην Τρίπολη διέκοψε τη λειτουργία της για λόγους ασφαλείας, όπως έκαναν και οι περισσότερες διπλωματικές αποστολές ξένων κρατών. Την ίδια περίοδο, η Ελλάδα οργάνωσε επιχείρηση απεγκλωβισμού 186 Ελλήνων και ξένων πολιτών, οι οποίοι έφτασαν στο λιμάνι του Πειραιά με τη φρεγάτα του Πολεμικού Ναυτικού «Σαλαμίς».

Η υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου το 2019 επιδείνωσε τις διπλωματικές σχέσεις, ενώ η κοινοβουλευτική επικύρωσή του τις επιβάρυνε ακόμη περισσότερο. Το 2021 ο πρωθυπουργός επιχείρησε να αποκαταστήσει το κλίμα, επισκεπτόμενος επίσημα την Τρίπολη. Εκεί είχε συναντήσεις με τον πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου και τον πρωθυπουργό, ενώ συμμετείχε στην τελετή επαναλειτουργίας της Ελληνικής Πρεσβείας. Οι τελευταίες εξελίξεις αδικούν την Ιστορία της Λιβύης, το πολιτιστικό της βάθος και, κυρίως, τις πολυάριθμες επισκέψεις Ελλήνων τουριστών στη χώρα.