Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις προχωρούν σε μία από τις μεγαλύτερες αναδιοργανώσεις των τελευταίων δεκαετιών, με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας να ενεργοποιεί ένα ευρύ πρόγραμμα κατάργησης και συγχώνευσης στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε όλη τη χώρα. Ο σχεδιασμός προβλέπει παρεμβάσεις σε 187 στρατόπεδα, με στόχο τη μείωση των λειτουργικών δαπανών, την καλύτερη αξιοποίηση του διαθέσιμου προσωπικού και την ενίσχυση μονάδων με ιδιαίτερη σημασία για την εθνική άμυνα.
Στο πλαίσιο της νέας Δομής Δυνάμεων και του συνολικότερου μεταρρυθμιστικού προγράμματος «Ατζέντα 2030» εντάσσονται οι αλλαγές που προωθεί ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας. Το εύρος τους φαίνεται από το γεγονός ότι ο ελληνικός στρατός αριθμούσε 831 στρατόπεδα, αριθμός που η ηγεσία του υπουργείου κρίνει υπερβολικά υψηλό για το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό και τις σύγχρονες επιχειρησιακές απαιτήσεις. Η λειτουργία, η συντήρηση και η φύλαξη τόσων εγκαταστάσεων επιβαρύνουν σημαντικά τον προϋπολογισμό, ενώ δεσμεύουν στρατιωτικούς που θα μπορούσαν να καλύπτουν μονάδες με αυξημένες ανάγκες.
Κλείνουν στρατόπεδα με στελέχωση μικρότερη από το 30% της προβλεπόμενης δύναμης
Η επιλογή των στρατοπέδων προς κατάργηση ή συγχώνευση βασίζεται κυρίως στη δύναμη του προσωπικού τους, αλλά και στη σημασία τους για τις επιχειρήσεις. Με βάση τον σχεδιασμό, στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως μονάδες όπου η πραγματική στελέχωση παραμένει κάτω από το 30% της προβλεπόμενης. Έτσι, αρκετές στρατιωτικές εγκαταστάσεις εξακολουθούν να λειτουργούν με πολύ λιγότερους στρατιωτικούς από όσους θα έπρεπε να διαθέτουν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται αισθητά η επιχειρησιακή τους ικανότητα.
Όταν, για παράδειγμα, μια μονάδα έχει προβλεπόμενη δύναμη 300 στρατιωτικών και υπηρετούν σε αυτή λιγότεροι από 90, είναι δύσκολο να εκτελέσει όλες τις αποστολές της. Παράλληλα, προσωπικό χρειάζεται να διατίθεται για τη φύλαξη, τη συντήρηση των εγκαταστάσεων και τις καθημερινές διοικητικές εργασίες. Το υπουργείο επιδιώκει να αλλάξει τα δεδομένα, συγκεντρώνοντας ανθρώπινο δυναμικό και μέσα σε μικρότερο αριθμό ισχυρότερων μονάδων. Εκτιμάται ότι, μέσω μετακινήσεων και συγχωνεύσεων, κρίσιμοι σχηματισμοί θα μπορέσουν να φτάσουν σε στελέχωση έως και 70% της προβλεπόμενης δύναμής τους. Προτεραιότητα δίνεται επίσης στις μονάδες περιοχών με αυξημένη επιχειρησιακή ευθύνη, καθώς η επάρκεια προσωπικού και η άμεση δυνατότητα κινητοποίησης είναι καθοριστικές για την αμυντική ετοιμότητα.
Ετήσια εξοικονόμηση 100 εκατ. ευρώ από τις αλλαγές
Η αναδιοργάνωση αποσκοπεί όχι μόνο στην ανακατανομή των στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και στην επίτευξη σημαντικού οικονομικού οφέλους. Η μείωση των στρατοπέδων εκτιμάται ότι μπορεί να αποφέρει εξοικονόμηση περίπου 100 εκατομμυρίων ευρώ κάθε χρόνο. Το όφελος συνδέεται με χαμηλότερες δαπάνες για ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση, συντήρηση κτιρίων, φύλαξη και άλλες λειτουργικές ανάγκες των εγκαταστάσεων. Σε ορίζοντα δεκαετίας, οι συγχωνεύσεις και οι υπόλοιπες παρεμβάσεις της αναδιοργάνωσης εκτιμάται ότι μπορούν να οδηγήσουν σε συνολική εξοικονόμηση 1,7 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι οι πόροι που θα περισσέψουν θα κατευθυνθούν σε άλλες ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων. Στις προτεραιότητες συγκαταλέγονται η βελτίωση των αποδοχών των στρατιωτικών, η ενίσχυση του στεγαστικού προγράμματος, η συντήρηση του εξοπλισμού και η αναβάθμιση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Ειδικότερα, προβλέπεται η δημιουργία κατοικιών για στελέχη που μετατίθενται σε περιοχές όπου το κόστος εξεύρεσης στέγης αποτελεί σοβαρή οικονομική επιβάρυνση. Ταυτόχρονα, επιδιώκεται να διατεθούν περισσότερα κονδύλια στις ουσιαστικές ανάγκες εκπαίδευσης και λειτουργίας των μονάδων.
Μικρότερος αριθμός στρατοπέδων με μεγαλύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας
Η κατάργηση στρατοπέδων αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης αλλαγής στον τρόπο οργάνωσης και δράσης του ελληνικού στρατού. Στη νέα Δομή Δυνάμεων προβλέπονται λιγότερα ενδιάμεσα διοικητικά επίπεδα, συγχωνεύσεις σχηματισμών και εντατικότερη αξιοποίηση τεχνολογιών που έχουν πλέον κομβικό ρόλο στα σύγχρονα πεδία των συγκρούσεων.
Στα βασικά πεδία έμφασης περιλαμβάνονται τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα συστήματα για την αντιμετώπιση εχθρικών drones, οι δορυφορικές επικοινωνίες και ο κυβερνοπόλεμος. Παράλληλα, προβλέπεται να αναπτυχθούν νέες δυνατότητες επιτήρησης και συγκέντρωσης πληροφοριών, ώστε οι στρατιωτικές διοικήσεις να έχουν ταχύτερα σαφή εικόνα των εξελίξεων και να αποφασίζουν. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει ακόμη την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», ενός νέου πολυεπίπεδου αμυντικού συστήματος που προορίζεται να προστατεύει τη χώρα από διαφορετικές απειλές, μεταξύ των οποίων αεροσκάφη, πύραυλοι, drones και εχθρικά πλοία.
Η στρατιωτική ηγεσία θεωρεί ότι η μεταφορά του προσωπικού σε μονάδες με καλύτερο εξοπλισμό και επαρκή στελέχωση θα βελτιώσει την εκπαίδευση, θα μειώσει τη γραφειοκρατία και θα επιταχύνει την ανταπόκριση σε περίπτωση κρίσης.
Η αξιοποίηση των εγκαταστάσεων που παύει να χρησιμοποιεί ο Στρατός
Η αποχώρηση στρατιωτικών μονάδων από εκατοντάδες χώρους φέρνει στο προσκήνιο και το ερώτημα για το μέλλον των ακινήτων που δεν θα εξυπηρετούν πλέον στρατιωτικές ανάγκες. Αρκετά στρατόπεδα βρίσκονται εντός ή κοντά σε κατοικημένες περιοχές, σε εκτάσεις που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς. Στο πλαίσιο της πολιτικής αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, εξετάζονται επιλογές για τη δημιουργία κατοικιών, υποδομών ή άλλων χρήσεων, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε ακινήτου και το ιδιοκτησιακό του καθεστώς. Ωστόσο, το κλείσιμο ενός στρατοπέδου δεν συνεπάγεται αυτόματη παραχώρησή του στους δήμους ή αξιοποίησή του για κατοικίες. Για κάθε εγκατάσταση απαιτούνται ξεχωριστές αποφάσεις, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες του υπουργείου και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Το σχέδιο έχει ήδη πυροδοτήσει πολιτική συζήτηση, με την αντιπολίτευση να ζητά στοιχεία σχετικά με το πραγματικό οικονομικό όφελος από τις συγχωνεύσεις, τις δαπάνες συντήρησης των εγκαταστάσεων που μένουν ανενεργές και την αξιοποίηση της στρατιωτικής ακίνητης περιουσίας. Το κλείσιμο ενός στρατοπέδου ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα την οικονομία των τοπικών κοινωνιών, κυρίως στην περιφέρεια, αφού περιορίζεται η παρουσία στρατιωτικών και των οικογενειών τους, οι οποίοι στηρίζουν την τοπική αγορά. Η επίδραση αυτή αναμένεται να απασχολήσει την εφαρμογή του σχεδίου καθώς προχωρούν οι μετακινήσεις προσωπικού και διακόπτεται οριστικά η λειτουργία των εγκαταστάσεων.
