Η ενεργειακή κρίση, οι αποφάσεις που δεν έλαβε η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η ένταση ανάμεσα στον Αλέξη Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ συνθέτουν ένα δύσκολο πολιτικό περιβάλλον για την κυβέρνηση. Παρότι η Νέα Δημοκρατία υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη προηγείται στις δημοσκοπήσεις, η ακρίβεια και το κόστος ζωής εξακολουθούν να τροφοδοτούν την κοινωνική δυσαρέσκεια. Έτσι, το Μέγαρο Μαξίμου καλείται να κινηθεί ταυτόχρονα στο μέτωπο της οικονομίας, των ευρωπαϊκών εξελίξεων και των νέων συσχετισμών στην αντιπολίτευση.
Διαφορετική μορφή παίρνει πλέον η διεκδίκηση της δεύτερης θέσης. Η Ελληνική Λαϊκή Αριστερή Συμμαχία του Αλέξη Τσίπρα βρίσκεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη, καθώς η εκπροσώπηση του προοδευτικού χώρου βρίσκεται στο επίκεντρο. Οι αιχμές που διατύπωσε ο πρώην πρωθυπουργός την προηγούμενη Παρασκευή και η άμεση απάντηση από τη Χαριλάου Τρικούπη έδωσαν νέα διάσταση στον πολιτικό ανταγωνισμό.
Το μήνυμα των Βρυξελλών και οι κυβερνητικές επιλογές
Με τις τιμές της ενέργειας να ανεβαίνουν και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας να προκαλεί ανησυχία, συνεδρίασε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Οι ηγέτες της ΕΕ ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει επιπλέον βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για το αυξημένο ενεργειακό κόστος, προσαρμοσμένες στις διαφορετικές συνθήκες κάθε κράτους-μέλους. Τόνισαν επίσης ότι χρειάζεται να επιταχυνθούν οι επενδύσεις στα δίκτυα ηλεκτρισμού, στην αποθήκευση ενέργειας και στις ανανεώσιμες πηγές. Ωστόσο, δεν προέκυψαν ουσιαστικές λύσεις.
Για την ελληνική κυβέρνηση, το ζητούμενο είναι πλέον να γίνουν οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις συγκεκριμένες δράσεις υπέρ των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Στη Σύνοδο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέδειξε τις ελληνικές διεκδικήσεις για να αντιμετωπιστούν οι υψηλές τιμές και να στηριχθεί η οικονομία. Η συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όμως, δεν διασφαλίζει από μόνη της ούτε νέους πόρους ούτε την αυτόματη εφαρμογή μέτρων για όλους.
Σε αυτό το σημείο βρίσκεται η δύσκολη εξίσωση για την κυβέρνηση. Το Μέγαρο Μαξίμου χρειάζεται να σταθμίσει τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια, να αποφασίσει ποιες ομάδες πολιτών πρέπει να ενισχυθούν πρώτες και να επιλέξει τρόπους περιορισμού των επιπτώσεων από τις διεθνείς ανατιμήσεις, χωρίς να επιβαρυνθούν περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά.
Ο ευρωπαϊκός συντονισμός είναι σημαντικός για την κυβέρνηση, αφού μια παρατεταμένη ενεργειακή αναταραχή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με εθνικές αποφάσεις. Στο εσωτερικό, ωστόσο, οι κυβερνητικές επιλογές θα αξιολογηθούν με βάση την ταχύτητα των παρεμβάσεων, το πόσο στοχευμένα θα δοθούν οι ενισχύσεις και την ικανότητα να συγκρατηθεί η μεταφορά του κόστους στην παραγωγή και στις τελικές τιμές.
Η δημοσκοπική υπεροχή της ΝΔ και η κοινωνική αντοχή
Το προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις συνιστά σημαντικό πολιτικό πλεονέκτημα για την κυβέρνηση, χωρίς να την απαλλάσσει από την πίεση της οικονομικής αβεβαιότητας. Η διαφορά από τα κόμματα που την ανταγωνίζονται δεν αρκεί για να καλύψει την ανάγκη απτών αποτελεσμάτων στην καθημερινότητα των πολιτών.
Στον τομέα της ενέργειας, οι συνέπειες των πολιτικών επιλογών γίνονται αισθητές άμεσα. Οι πολίτες κρίνουν όχι μόνο όσα ανακοινώνει η κυβέρνηση, αλλά και το ποσό που τελικά πληρώνουν για λογαριασμούς, καύσιμα, μετακινήσεις και προϊόντα. Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η επιβάρυνση στην ενέργεια επηρεάζει τόσο την ανταγωνιστικότητά τους όσο και τη δυνατότητα να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας.
Επομένως, το επόμενο βήμα της κυβέρνησης δεν μπορεί να περιοριστεί στην ανακοίνωση μέτρων· χρειάζεται να συνοδευτεί από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο. Η προσωρινή στήριξη, η στοχευμένη προστασία των πιο ευάλωτων και οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις για την ενεργειακή ασφάλεια είναι διαφορετικές παρεμβάσεις που οφείλουν να λειτουργούν συμπληρωματικά.
Η Σύνοδος έφερε στο προσκήνιο και το ευρύτερο ζήτημα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Το ενεργειακό κόστος, οι επενδύσεις και το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο σχετίζονται με την ικανότητα της Ελλάδας να αξιοποιεί αποτελεσματικά τους ευρωπαϊκούς πόρους και να αναπτύσσει την παραγωγική της βάση. Συνεπώς, η κυβέρνηση πρέπει να συνδυάσει την άμεση διαχείριση της κρίσης με μια στρατηγική σταδιακής μείωσης της έκθεσης της χώρας στις διεθνείς διακυμάνσεις.
Τσίπρας και ΠΑΣΟΚ: Η μάχη για την πολιτική εκπροσώπηση
Στον χώρο της αντιπολίτευσης, η ένταση ανάμεσα στον Αλέξη Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ κλιμακώθηκε σε ανοιχτή σύγκρουση την Παρασκευή. Μιλώντας στην Πολιτική Επιτροπή της ΕΛΑΣ, ο πρώην πρωθυπουργός επέκρινε την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι τμήματα της αντιπολίτευσης προτιμούν πολιτικά να παραμείνει στην εξουσία ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αντί να σχηματιστεί προοδευτική κυβέρνηση με συμμετοχή της ΕΛΑΣ.
Η συζήτηση δεν εξαντλείται στις σχέσεις μεταξύ των δύο πολιτικών αρχηγών. Φέρνει στο προσκήνιο τη διαφωνία για την κατεύθυνση της αντιπολίτευσης και για το ποιος μπορεί να ηγηθεί της προσπάθειας απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Ο Τσίπρας επιχειρεί από τη μία να προβάλει το νέο πολιτικό του εγχείρημα ως ευρύτερη προοδευτική εναλλακτική, ενώ από την άλλη το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να διαφυλάξει την αυτονομία του και τη θέση του ως ξεχωριστού πολιτικού πόλου.
Την ίδια ημέρα απάντησε η Χαριλάου Τρικούπη, υιοθετώντας ιδιαίτερα επιθετικό τόνο. Το ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι ο Τσίπρας επιχειρεί να επανατοποθετηθεί πολιτικά και έθεσε υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία του, θυμίζοντας τη συνεργασία του ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝΕΛ στην κυβέρνηση υπό τον Πάνο Καμμένο. Ταυτόχρονα, τόνισε πως η δημοκρατική παράταξη δεν μπορεί να γίνεται μέσο για προσωπικούς πολιτικούς σχεδιασμούς.
Η ανταλλαγή αιχμηρών δηλώσεων φανερώνει ότι στο επίκεντρο δεν βρίσκεται μόνο η κριτική προς την κυβέρνηση. Η αντιπαράθεση αφορά την αποτίμηση παλαιότερων κυβερνητικών αποφάσεων, τις σχέσεις με άλλες πολιτικές δυνάμεις, αλλά και τις προϋποθέσεις για ενδεχόμενη μελλοντική συνεργασία.
Η μάχη για τη δεύτερη θέση και οι δημοσκοπήσεις
Τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο στην εικόνα της αντιπαράθεσης. Σε δημοσκόπηση της Marc, η οποία δημοσιεύτηκε στις 16 Οκτωβρίου, η Νέα Δημοκρατία καταγράφηκε στο 27%, η ΕΛΑΣ στο 13,8% και το ΠΑΣΟΚ στο 10,5%, βάσει των στοιχείων που δόθηκαν στη δημοσιότητα.
Η συγκεκριμένη επίδοση δημιουργεί για την ΕΛΑΣ περιθώριο να διεκδικήσει ενισχυμένο ρόλο στον χώρο της αντιπολίτευσης. Αντίθετα, για το ΠΑΣΟΚ, η απόσταση που καταγράφεται στην έρευνα αυξάνει την πίεση να επιβεβαιώσει εκ νέου την πολιτική του ταυτότητα και να διευρύνει την απήχησή του.
Όσο εντείνεται ο ανταγωνισμός για τους ψηφοφόρους που αναζητούν διαφορετική κυβερνητική πρόταση, τόσο οξύνεται και η αντιπαράθεση. Παρότι οι προσωπικές αιχμές μπορεί να κυριαρχούν στην επικαιρότητα, η απήχηση των πολιτικών δυνάμεων σε βάθος χρόνου θα κριθεί και από τις προτάσεις τους για την οικονομία, την ενέργεια, τους θεσμούς και την κοινωνική πολιτική.
Οι πολιτικές εξελίξεις της επόμενης ημέρας
Η κυβέρνηση καλείται να περάσει μια διπλή δοκιμασία. Στις Βρυξέλλες, οι συζητήσεις για την ενεργειακή κρίση και την ανταγωνιστικότητα διαμορφώνουν το ευρωπαϊκό περιβάλλον στο οποίο πρέπει να διεκδικήσει λύσεις και να καταρτίσει τις εθνικές παρεμβάσεις της. Παράλληλα, στο εσωτερικό της χώρας, χρειάζεται να αποδείξει ότι η δημοσκοπική πρωτιά συνοδεύεται από αποτελεσματική αντιμετώπιση των πιέσεων που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Παράλληλα, η σύγκρουση ανάμεσα στον Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ φέρνει στο φως τα εμπόδια στον συντονισμό των αντιπολιτευόμενων δυνάμεων. Η διεκδίκηση της δεύτερης θέσης αντανακλά διαφορετικές στρατηγικές και πολιτικές αναφορές, καθώς και διαφορετικές απόψεις για τη διαμόρφωση μιας εναλλακτικής πρότασης εξουσίας.
