Ο Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουφάν Ερχιουρμάν θα συναντηθούν στις 26 Αυγούστου υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, σε μια κρίσιμη επαφή που δεν σηματοδοτεί ακόμη την επίσημη επανέναρξη των συνομιλιών, αλλά θα κρίνει αν μπορεί να υπάρξει κοινή βάση για νέα διευρυμένη διάσκεψη. Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει θέσει ως προϋπόθεση την ουσιαστική προετοιμασία σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, μεθοδολογία και διαπραγματευτικά ζητήματα, ενώ οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαφωνούν για την αφετηρία της διαδικασίας, με τη Λευκωσία να επιμένει στο προηγούμενο κεκτημένο και τον Ερχιουρμάν να ζητά ομοσπονδιακή λύση, πολιτική ισότητα και πιο ευέλικτο πλαίσιο επαφών.
Πιο αναλυτικά
Στις 16:00 το απόγευμα της Τετάρτης 26 Αυγούστου, ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν θα καθίσουν ξανά στο ίδιο τραπέζι, υπό την αιγίδα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Το ραντεβού έχει ήδη συμφωνηθεί από τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών και αποτελεί τον πρώτο συγκεκριμένο σταθμό μετά και την επίσκεψη του γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο.
Η συνάντηση μπορεί να μην σηματοδοτεί την επίσημη επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, αποτελεί ωστόσο ένα κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν στον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει η διαδικασία. Στόχος είναι να προετοιμαστεί το έδαφος για μια νέα διευρυμένη διάσκεψη και, στη συνέχεια, για την επιστροφή σε ουσιαστικές συνομιλίες.
Το σχέδιο Γκουτέρες για τη νέα 5+1
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ αποχώρησε από τη Μεγαλόνησο αφήνοντας πίσω του έναν οδικό χάρτη, χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Εξασφάλισε τη συναίνεση των δύο πλευρών και των τριών εγγυητριών δυνάμεων (της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου) για τη σύγκληση μιας νέας συνάντησης 5+1, έθεσε όμως ως όρο να προηγηθεί ουσιαστική προετοιμασία. Η προεργασία αυτή καλύπτει τρία πεδία: τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία της διαπραγμάτευσης και τα ζητήματα ουσίας, με αξιοποίηση των συγκλίσεων που είχαν καταγραφεί στις προηγούμενες συνομιλίες. Ο Γκουτέρες κατέστησε σαφές ότι δεν επιθυμεί να συγκαλέσει ακόμη μία διευρυμένη συνάντηση η οποία θα ολοκληρωθεί χωρίς αποτέλεσμα. Για τον λόγο αυτό απέφυγε να ορίσει ημερομηνία για τη νέα διάσκεψη των 5+1.
Το δεύτερο ήμιση του Αυγούστου μετατρέπεται έτσι σε περίοδο προετοιμασίας. Μέχρι τη συνάντηση των ηγετών αναμένονται νέες επαφές των διαπραγματευτών, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη και η καταγραφή των συγκλίσεων που είχαν επιτευχθεί σε προηγούμενους γύρους. Το σχετικό υλικό πρόκειται να δοθεί στις δύο πλευρές και στις εγγυήτριες δυνάμεις πριν ο γενικός γραμματέας αποφασίσει το επόμενο βήμα. Ο δε ρυθμός της διαδικασίας παραμένει προσεκτικός, χωρίς την πίεση μιας άμεσης προθεσμίας. Αυτή η επιλογή μπορεί να επιτρέψει την καλύτερη προετοιμασία των επόμενων κινήσεων, κρύβει όμως και τον κίνδυνο να χαθεί η δυναμική που δημιούργησε η παρουσία Γκουτέρες στο νησί.
Η διαφορετική αφετηρία του Ερχιουρμάν
Η αλήθεια είναι πως η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν άλλαξε το ύφος της τουρκοκυπριακής ηγεσίας. Σε αντίθεση με τον Ερσίν Τατάρ, ο οποίος προέβαλλε σταθερά τη λύση δύο κρατών, ο Ερχιουρμάν έχει ταχθεί υπέρ μιας ομοσπονδιακής διευθέτησης στο πλαίσιο των παραμέτρων του ΟΗΕ. Έχει επίσης δηλώσει ότι είναι διαθέσιμος για συχνές επαφές με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, προτείνοντας ακόμη και εβδομαδιαίες συναντήσεις των δύο ηγετών.
Η στάση αυτή δημιουργεί μεγαλύτερο περιθώριο επικοινωνίας, χωρίς να εξαλείφει τις ουσιαστικές διαφορές. Για τον Ερχιουρμάν, η πολιτική ισότητα των Τουρκοκυπρίων και η συμφωνία πάνω στη μεθοδολογία των συνομιλιών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις. Παράλληλα, δεν αποδέχεται ότι μια νέα διαδικασία πρέπει αυτομάτως να συνεχιστεί από το ακριβές σημείο στο οποίο σταμάτησε η διάσκεψη του Κραν Μοντανά το 2017. Στο πεδίο των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, οι νέες δίοδοι εξακολουθούν να προκαλούν τριβές. Οι συζητήσεις έχουν εμπλακεί στη διαχείριση ενός πακέτου τεσσάρων σημείων διέλευσης, με τις δύο πλευρές να διαφωνούν για το εάν αυτό μπορεί να τροποποιηθεί. Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει ότι αποδέχθηκε συμβιβαστική πρόταση των Ηνωμένων Εθνών, θέση την οποία δεν συμμερίζεται η τουρκοκυπριακή ηγεσία. Το θέμα αναμένεται να βρεθεί ψηλά στην ατζέντα της 26ης Αυγούστου.
Ο Ερχιουρμάν έχει διευρύνει τη συζήτηση και προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Θεωρεί ότι τα μέτρα εμπιστοσύνης πρέπει να καλύπτουν τόσο τις σχέσεις των δύο κοινοτήτων όσο και τη σχέση των Τουρκοκυπρίων με τις Βρυξέλλες. Την ίδια στιγμή, απορρίπτει τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως μέρους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας περιθώριο για έναν υποστηρικτικό ευρωπαϊκό ρόλο σε πρακτικά ζητήματα.
Η Λευκωσία επιμένει στο διαπραγματευτικό κεκτημένο
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης προσεγγίζει τη νέα προσπάθεια από διαφορετική αφετηρία. Η θέση της Λευκωσίας είναι ότι οι συνομιλίες πρέπει να στηριχθούν στο έργο που έχει ήδη παραχθεί, στις συμφωνημένες παραμέτρους και στις συγκλίσεις που καταγράφηκαν έως το Κραν Μοντανά (σ.σ. στο ελβετικό θέρετρο πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο και Ιούλιο του 2017 η σημαντικότερη πρόσφατη διάσκεψη για το Κυπριακό). Η ελληνοκυπριακή πλευρά θεωρεί ότι η διαδικασία δεν μπορεί να επιστρέψει σε μηδενική βάση, καθώς κάτι τέτοιο θα άνοιγε ξανά ζητήματα για τα οποία είχε προηγηθεί πολυετής διαπραγμάτευση. Το βασικό ερώτημα, συνεπώς, αφορά πλέον την κοινή αφετηρία. Οι δύο ηγέτες καλούνται να συμφωνήσουν ποιο μέρος του προηγούμενου διαπραγματευτικού κεκτημένου παραμένει σε ισχύ, πώς θα οργανωθεί ένας νέος γύρος συνομιλιών και ποια βήματα μπορούν να γίνουν άμεσα για τη βελτίωση του κλίματος.
