Εκατομμύρια καπνιστές στην Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσουν σημαντικά ακριβότερα τσιγάρα τα επόμενα χρόνια, καθώς η Κομισιόν προωθεί ευρεία αλλαγή στη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων. Οι σχεδιαζόμενες ρυθμίσεις ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε διπλάσιες ή τριπλάσιες τιμές για ένα πακέτο. Στις οικονομικές προσομοιώσεις για τις επιπτώσεις των νέων φόρων περιλαμβάνεται το ενδεχόμενο τα τσιγάρα να πωλούνται ακόμη και προς 13 ευρώ, ποσό που έως πρόσφατα θα φαινόταν υπερβολικό για την ελληνική αγορά. Το θέμα βρίσκεται σήμερα, Δευτέρα, στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες, με τους υπουργούς Οικονομικών των 27 κρατών-μελών να αναζητούν κοινή θέση. Η Ελλάδα επιδιώκει να περιοριστούν οι επιβαρύνσεις και η εφαρμογή τους να μετατεθεί σε βάθος χρόνου.
Το απόγευμα θα διεξαχθεί η κρίσιμη συζήτηση στο Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ecofin), στο πλαίσιο των συνεδριάσεων του Eurogroup και του Ecofin. Νέα συμβιβαστική πρόταση έχει διαμορφώσει η Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, με στόχο να περιορίσει την απόσταση ανάμεσα στις διαφορετικές θέσεις των κρατών-μελών για το θέμα. Επιδίωξη είναι να αυξηθούν τα κατώτατα επίπεδα Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα τσιγάρα και στον καπνό. Παράλληλα, για πρώτη φορά επιχειρείται να θεσπιστεί πιο ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο που θα καλύπτει τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα προϊόντα με νικοτίνη.
Τον Ιούλιο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την αρχική της πρόταση: να αυξηθεί ο ελάχιστος ειδικός φόρος στα τσιγάρα από 90 σε 215 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια, δηλαδή περίπου κατά 139%. Η μεταβολή είναι μεγάλη, αλλά δεν σημαίνει ότι η τιμή λιανικής θα αυξηθεί αυτόματα κατά το ίδιο ποσοστό. Η τελική επιβάρυνση για τον καταναλωτή θα εξαρτηθεί από τους φόρους που εφαρμόζει ήδη κάθε χώρα, τις επιλογές των καπνοβιομηχανιών και τον βαθμό στον οποίο το επιπλέον κόστος θα περάσει στην αγορά.
Ποια μπορεί να είναι τελικά η τιμή ενός πακέτου τσιγάρων
Την κλίμακα των πιθανών αυξήσεων καταγράφει μελέτη του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), η οποία υπολόγισε διαφορετικές εκδοχές φορολόγησης των τσιγάρων. Με βάση μέση τιμή 4,17 ευρώ το πακέτο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η τελική τιμή, ανάλογα με το ύψος του πάγιου και του αναλογικού φόρου, μπορεί να κυμανθεί από 5,91 ευρώ στα ηπιότερα σενάρια έως 13,82 ευρώ σε ορισμένες από τις πιο επιβαρυντικές περιπτώσεις.
Η ανάλυση εξέτασε ακόμη ακραίες υποθετικές εκδοχές, με την τιμή του πακέτου να φτάνει ακόμη και τα… 27,92 ευρώ, δηλαδή να αυξάνεται κατά 569,6% σε σύγκριση με την αρχική τιμή αναφοράς. Οι υπολογισμοί δεν συνιστούν πρόβλεψη για την απόφαση που θα ληφθεί σήμερα στις Βρυξέλλες· αποτυπώνουν, ωστόσο, το μέγεθος των επιπτώσεων που θα μπορούσαν να έχουν πολύ υψηλοί φορολογικοί συντελεστές. Οι προσομοιώσεις βασίζονται σε συγκεκριμένες παραδοχές, όπως ότι ο πρόσθετος φόρος μετακυλίεται ολόκληρος στον καταναλωτή.
Μια τόσο μεγάλη φορολογική αύξηση θα επηρέαζε όχι μόνο την αγοραστική δύναμη των καπνιστών. Από τη μία πλευρά, οι ακριβότερες τιμές ενδέχεται να μειώσουν το κάπνισμα, βασική επιδίωξη της ευρωπαϊκής πολιτικής δημόσιας υγείας. Από την άλλη, υπάρχει ανησυχία ότι μέρος της ζήτησης μπορεί να κατευθυνθεί σε παράνομα προϊόντα χωρίς φόρους. Αν συμβεί αυτό, οι νόμιμες πωλήσεις και τα φορολογικά έσοδα μπορεί να υποχωρήσουν, χωρίς να μειωθεί κατ’ ανάγκη αντίστοιχα η συνολική κατανάλωση τσιγάρων.
Η ελληνική θέση για τις αλλαγές και η συζήτηση για το 2036
Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι αλλαγές πρέπει να εφαρμοστούν πιο σταδιακά, ώστε να μην υπάρξουν απότομες ανατιμήσεις που θα επιβαρύνουν τους καταναλωτές και ενδεχομένως θα ενισχύσουν το λαθρεμπόριο. Στις διαπραγματεύσεις αναδεικνύει επίσης τη συμβολή της εγχώριας καπνοβιομηχανίας στην οικονομική δραστηριότητα, την απασχόληση και τις εξαγωγές. Όπως επισημαίνει, οι αποφάσεις οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στις αγορές των κρατών-μελών.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης, υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, είχε γνωστοποιήσει στις 26 Οκτωβρίου ότι η Ελλάδα πέτυχε, μαζί με άλλα κράτη-μέλη, ουσιαστικές αλλαγές στη συμβιβαστική πρόταση που συζητείται σήμερα. Κατά την επίσκεψή του στις εγκαταστάσεις της Συνεταιριστικής Ένωσης Καπνοπαραγωγών Ελλάδος στην Ξάνθη, είχε δηλώσει: «έχουμε πετύχει οι αυξήσεις στη φορολογία να είναι πολύ πιο λελογισμένες και να μην ισχύσουν από το 2028, όπως ήταν και η αρχική πρόταση της Επιτροπής. Άρα, από το 2036 για τη χώρα μας».
Για τους καπνιστές στην Ελλάδα, η δήλωση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, αφού η διατήρηση της πρόβλεψης στην τελική συμφωνία της ΕΕ θα μετέθετε σημαντικά την εφαρμογή των νέων φορολογικών επιβαρύνσεων. Το 2036, ωστόσο, περιλαμβάνεται ακόμη στην υπό διαπραγμάτευση συμβιβαστική λύση και δεν συνιστά οριστικά κατοχυρωμένη ημερομηνία. Ο υπουργός έχει τονίσει ότι η δημόσια υγεία παραμένει προτεραιότητα, επισημαίνοντας παράλληλα πως οι νέοι φορολογικοί συντελεστές πρέπει να είναι ρεαλιστικοί και αναλογικοί.
Προβληματισμό για τις επιπτώσεις των αυξημένων φόρων έχουν εκφράσει, εκτός από την Ελλάδα, η Ιταλία και η Ρουμανία. Η Σουηδία, από την πλευρά της, αντιτίθεται στην επιβάρυνση που προτείνεται για ορισμένα προϊόντα νικοτίνης, ενώ αντιρρήσεις υπάρχουν και από την Ουγγαρία. Παραμένει, συνεπώς, ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιτευχθεί συμφωνία αποδεκτή από όλες τις χώρες. Η εξεύρεση λύσης είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς για φορολογικές αποφάσεις χρειάζεται ομοφωνία και ένα μόνο κράτος μπορεί να μπλοκάρει την έγκριση του νέου πλαισίου.
Η Γαλλία και τα 20,5 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα
Η περίπτωση της Γαλλίας αποτελεί κεντρικό επιχείρημα για όσους ζητούν μεγαλύτερη προσοχή στην εφαρμογή των αυξήσεων. Η χώρα έχει υιοθετήσει πολύ υψηλή φορολογία στα τσιγάρα ως μέρος της αντικαπνιστικής πολιτικής της. Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα καταγράφουν ότι, ενώ οι νόμιμες πωλήσεις μειώνονται, η παράνομη αγορά εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει ιδιαίτερα μεγάλο ποσοστό της συνολικής κατανάλωσης.
Έρευνα της KPMG, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 για λογαριασμό της Philip Morris, υπολογίζει ότι το 2025 τα παράνομα τσιγάρα κάλυπταν το 41,4% της συνολικής κατανάλωσης στη Γαλλία, από 37,6% το 2024. Η ποσότητα εκτιμάται σε περίπου 20,5 δισεκατομμύρια τσιγάρα. Σημαντικό μερίδιο της παράνομης αγοράς, σύμφωνα με τα στοιχεία, αποτελούσαν τα παραποιημένα προϊόντα.
Για την ίδια περίοδο, οι νόμιμες πωλήσεις τσιγάρων στο εσωτερικό της Γαλλίας υποχώρησαν κατά 8,7%, αλλά η συνολική κατανάλωση εκτιμάται ότι μειώθηκε μόλις κατά 0,7%. Η σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο μεταβολές αποτελεί ένδειξη ότι η πτώση των νόμιμων πωλήσεων δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ανάλογη μείωση του καπνίσματος. Επισημαίνεται, πάντως, ότι πρόκειται για εκτιμήσεις έρευνας με χρηματοδότηση από εταιρεία του κλάδου καπνού, ενώ τα δεδομένα αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους σε ποιο βαθμό η φορολογία προκαλεί την έκταση του λαθρεμπορίου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η επίπτωση στα κρατικά έσοδα: όταν η κατανάλωση περνά στην παράνομη αγορά, τα κράτη χάνουν ειδικούς φόρους κατανάλωσης και ΦΠΑ από τις πωλήσεις που θα γίνονταν νόμιμα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντίθετα, θεωρεί τη φορολογική αύξηση σημαντικό μέσο για τη μείωση του καπνίσματος. Στο νέο νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει επίσης αυστηρότερη εποπτεία της διακίνησης ακατέργαστου καπνού, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το παράνομο εμπόριο.
Η συνεδρίαση του Ecofin σήμερα προμηνύεται δύσκολη, καθώς οι υπουργοί Οικονομικών πρέπει να συμφωνήσουν τόσο για το ύψος των νέων ελάχιστων φόρων όσο και για το πότε θα τεθούν σε ισχύ. Αν δεν καταλήξουν σε συμφωνία, οι αποφάσεις μπορεί να μεταφερθούν στο πρώτο εξάμηνο του 2027, περίοδο κατά την οποία την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έχει η Λιθουανία. Σε περίπτωση που οι διαφωνίες παραμείνουν, το θέμα ενδέχεται να φτάσει και στην ελληνική προεδρία, η οποία αρχίζει την 1η Ιουλίου 2027.
