Η κυβέρνηση ανοίγει νέο γύρο διαπραγμάτευσης με τις Βρυξέλλες, ζητώντας την επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής ώστε να αποκτήσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για ενεργειακές επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028, χωρίς αυτές να μετρούν στο όριο των καθαρών πρωτογενών δαπανών. Το πακέτο περιλαμβάνει έργα αποθήκευσης ενέργειας, εξοικονόμησης, αναβάθμισης δημόσιων κτιρίων και υποδομών, αλλά και παρεμβάσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Πιο αναλυτικά
Νέο κύκλο διαπραγμάτευσης με τις Βρυξέλλες ανοίγει η κυβέρνηση, επιδιώκοντας να αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία για τη χρηματοδότηση επενδύσεων στην ενεργειακή μετάβαση. Με την επίσημη υποβολή του αιτήματος για τη διεύρυνση της Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, η Αθήνα θέλει να εξασφαλίσει πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο, ο οποίος θα της επιτρέψει να υλοποιήσει έργα που εκτιμάται ότι υπερβαίνουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028, χωρίς οι σχετικές δαπάνες να προσμετρώνται στο ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπουν οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες.
Η διαδικασία άνοιξε επισήμως με την υποβολή από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, αιτήματος προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επέκταση της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να καλύπτει και επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου, η νέα ρήτρα επιτρέπει την υλοποίηση ενεργειακών επενδύσεων ύψους 350-400 εκατ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2026-2028, ανεβάζοντας το συνολικό πακέτο στα περίπου 1,1 δισ. ευρώ. Οι δαπάνες θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους, χωρίς όμως να συνυπολογίζονται στο ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο, έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028. Θα εξακολουθήσουν, ωστόσο, να επιβαρύνουν τόσο το πρωτογενές αποτέλεσμα όσο και το δημόσιο χρέος.
Η ενεργειακή ρήτρα αποτέλεσε μία από τις βασικές επιλογές του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στην προσπάθεια διεύρυνσης του δημοσιονομικού χώρου ενόψει του σχεδιασμού των μέτρων του 2027. Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιήθηκε αναλυτική απογραφή των ενεργειακών δαπανών που χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό, ώστε να εντοπιστούν εκείνες που μπορούν να ενταχθούν στο νέο καθεστώς. Σύμφωνα με πληροφορίες, η άσκηση δεν απέδωσε το εύρος του δημοσιονομικού οφέλους που αρχικά αναμενόταν, καθώς το πρόσθετο περιθώριο που δημιουργείται αποδείχθηκε περιορισμένο.
Παρά ταύτα, η επέκταση της ρήτρας θεωρείται σημαντικό εργαλείο, καθώς επιτρέπει την επιτάχυνση επενδύσεων που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια, αυξάνουν την ανθεκτικότητα του συστήματος και μειώνουν σταδιακά την εξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα.
Τα έργα που μπαίνουν στη λίστα
Το πακέτο των επιλέξιμων επενδύσεων, που θα υπερβεί το 1 δισ. ευρώ έως το 2028, περιλαμβάνει έργα:
- αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, με έμφαση στα συστήματα μπαταριών,
- εξοικονόμησης ενέργειας,
- ενεργειακής αναβάθμισης δημόσιων κτιρίων, σχολείων και άλλων υποδομών,
- ενεργειακών υποδομών που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του συστήματος.
Παράλληλα, εξετάζεται η ένταξη προγραμμάτων που θα στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις στη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας, όπως η αντικατάσταση συμβατικών συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και η εγκατάσταση οικιακών συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Οι τελικές επιλογές αναμένεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος Αυγούστου, με προτεραιότητα σε ώριμα έργα που μπορούν να ξεκινήσουν άμεσα και να έχουν γρήγορο αναπτυξιακό και ενεργειακό αποτύπωμα. Για το οικονομικό επιτελείο, η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής αποτελεί ένα νέο εργαλείο χρηματοδότησης που έρχεται να συμπληρώσει τους διαθέσιμους πόρους του ΕΣΠΑ, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ταμείο Ανάκαμψης εισέρχεται στην τελική φάση υλοποίησής του.
