Την 1η Ιανουαρίου 2027 ξεκινά ο νέος επενδυτικός «κουμπαράς» για ανηλίκους, με το Δημόσιο να προσθέτει ένα ευρώ για κάθε ευρώ που αποταμιεύουν γονείς, παππούδες και γιαγιάδες. Παράλληλα, οι επενδύσεις θα δίνουν τη δυνατότητα να σχηματιστεί σταδιακά κεφάλαιο για το μέλλον των παιδιών.
Το κράτος θα διπλασιάζει τις επιλέξιμες καταβολές, με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως, ενώ κάθε οικογένεια θα μπορεί να βάζει έως 10.000 ευρώ τον χρόνο για κάθε παιδί. Τα ποσά θα τοποθετούνται σε μετοχές, ομόλογα και άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Οι γονείς θα διαλέγουν μία από τέσσερις επενδυτικές στρατηγικές, από τις περισσότερο συντηρητικές έως τις πιο ριψοκίνδυνες, οι οποίες προσφέρουν και προοπτική υψηλότερων αποδόσεων.
Ωστόσο, ο νέος λογαριασμός δεν θα αποτελεί μια συνηθισμένη μορφή αποταμίευσης. Κατά κανόνα, τα κεφάλαια θα είναι «κλειδωμένα» έως ότου το παιδί ενηλικιωθεί και πρόωρη ανάληψη θα επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Επιπλέον, η τοποθέτηση σε επενδύσεις χωρίς εγγύηση κεφαλαίου εμπεριέχει τον κίνδυνο να υπάρξουν απώλειες.
Οι κανόνες για τον Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων (ΑΕΛΑ) περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Το νομοσχέδιο ορίζει ποιοι δικαιούνται να ανοίξουν λογαριασμό, τον τρόπο καταβολής των ιδιωτικών εισφορών και της κρατικής ενίσχυσης, τα είδη επενδύσεων που επιτρέπονται, καθώς και τους όρους αποδέσμευσης των χρημάτων.
Οι βασικοί κανόνες για τον νέο λογαριασμό
1. Ένας λογαριασμός για κάθε παιδί. Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό θα μπορούν να αποκτούν παιδιά ηλικίας κάτω των δύο ετών. Την αίτηση θα καταθέτει γονέας ή όποιος έχει τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια. Για κάθε παιδί προβλέπεται ένας μόνο λογαριασμός, ο οποίος θα συνδέεται με τον αριθμό φορολογικής ή κοινωνικοασφαλιστικής ταυτοποίησής του. Η διαδικασία θα βασίζεται σε ηλεκτρονικές διασταυρώσεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με την ΑΑΔΕ και το Μητρώο Πολιτών. Σε οικογένειες με δύο ή περισσότερα παιδιά, μπορεί να ανοίξει χωριστός λογαριασμός για καθένα που καλύπτει τις προϋποθέσεις.
2. Ελεύθερη επιλογή παρόχου. Οι γονείς θα επιλέγουν τον φορέα στον οποίο θα δημιουργήσουν τον επενδυτικό λογαριασμό, μεταξύ τραπεζών, Επιχειρήσεων Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών, ασφαλιστικών εταιρειών και άλλων αδειοδοτημένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Θα είναι δυνατή ακόμη και η αυτοδιαχείριση, εφόσον τηρούνται οι επενδυτικοί περιορισμοί. Η μεταφορά σε άλλον πάροχο δεν θα στερεί την κρατική ενίσχυση ούτε τα φορολογικά προνόμια. Η διαδικασία θα ολοκληρώνεται το αργότερο σε 10 εργάσιμες ημέρες από την κατάθεση πλήρους αιτήματος, χωρίς χρεώσεις ή ποινές πρόωρης εξόδου.
3. Εισφορές έως 10.000 ευρώ. Χρήματα στον επενδυτικό «κουμπαρά» θα μπορούν να καταθέτουν γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, συγγενείς, αλλά και οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο. Οι ιδιωτικές καταβολές για κάθε παιδί θα έχουν ανώτατο όριο 10.000 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος. Το όριο αφορά το σύνολο των εισφορών και δεν αλλάζει ανάλογα με το πόσα πρόσωπα συνεισφέρουν.
4. Κρατική ενίσχυση έως 1.200 ευρώ. Το Δημόσιο θα αντιστοιχίζει κάθε ευρώ επιλέξιμης εισφοράς με ένα επιπλέον ευρώ, έως 1.200 ευρώ ετησίως. Αν, για παράδειγμα, οι γονείς καταβάλλουν 50 ευρώ τον μήνα, στο τέλος της χρονιάς θα έχουν εισφέρει 600 ευρώ και το κράτος θα έχει προσθέσει άλλα 600, διαμορφώνοντας σύνολο 1.200 ευρώ, πριν από τις επενδυτικές αποδόσεις. Με εισφορές 100 ευρώ κάθε μήνα, η κρατική συμμετοχή θα φτάνει τα 1.200 ευρώ και οι συνολικές ετήσιες καταβολές τα 2.400 ευρώ. Για μεγαλύτερες ιδιωτικές εισφορές, ακόμη και αν φτάσουν τις 10.000 ευρώ, η κρατική ενίσχυση δεν θα αυξάνεται. Το αρχικό όριο της ενίσχυσης θα αναπροσαρμόζεται κατά 10% κάθε πέντε χρόνια.
Η επιδότηση θα καταβάλλεται κάθε μήνα για εισφορές που δεν ξεπερνούν τα 100 ευρώ μηνιαίως. Όταν οι καταβολές δεν είναι σταθερές, θα γίνεται εκκαθάριση στο τέλος του έτους, με βάση όσα έχουν πιστωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου. Η ΑΑΔΕ θα αποδίδει την ενίσχυση μέσα σε 30 ημερολογιακές ημέρες από την οριστική πίστωση της επιλέξιμης εισφοράς.
5. Τέσσερις επενδυτικές στρατηγικές. Η κατανομή των χρημάτων θα αποφασίζεται από τους γονείς, με βάση το επίπεδο επενδυτικού κινδύνου που είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν. Για το συντηρητικό προφίλ προβλέπεται η διάθεση του συνόλου των επενδεδυμένων κεφαλαίων σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος. Στην ισορροπημένη επιλογή, το 70% θα επενδύεται σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος και το υπόλοιπο 30% σε μετοχές. Στο αναπτυξιακό προφίλ η αναλογία αντιστρέφεται, με το 70% να τοποθετείται σε μετοχές και το 30% σε σταθερό εισόδημα, ενώ στη δυναμική στρατηγική το 100% των κεφαλαίων θα επενδύεται σε μετοχές.
Οι διαθέσιμες τοποθετήσεις θα περιλαμβάνουν μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια και ETF, εφόσον αυτά διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Στην κατηγορία σταθερού εισοδήματος θα ανήκουν ακόμη οι τραπεζικές καταθέσεις και τα ομολογιακά αμοιβαία κεφάλαια. Η συμμετοχή των μετρητών στο χαρτοφυλάκιο θα είναι συνήθως έως 5% της συνολικής αξίας του, ενώ θα προβλέπονται και προσωρινές εξαιρέσεις.
Δεν θα είναι επιτρεπτή η επένδυση σε κρυπτοστοιχεία και προϊόντα μόχλευσης. Αποκλείονται, επίσης, ορισμένες κατηγορίες παραγώγων και σύνθετων χρηματοοικονομικών προϊόντων που χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου.
6. Τι γίνεται εάν δεν επιλεγεί επενδυτικό προϊόν. Σε περίπτωση που οι γονείς δεν επιλέξουν επενδυτική στρατηγική, η τοποθέτηση των χρημάτων θα γίνεται αυτόματα σε προϊόν μακροπρόθεσμου ορίζοντα, με συντηρητικό προφίλ και εγγύηση τόσο των ιδιωτικών εισφορών όσο και της κρατικής συμμετοχής. Για αυτή την προεπιλεγμένη λύση, το ετήσιο συνολικό κόστος δεν θα υπερβαίνει το 0,50% της αξίας του ενεργητικού.
Επιπλέον, οι πάροχοι θα πρέπει να προσφέρουν τουλάχιστον ένα προϊόν με εγγύηση κεφαλαίου σε καθεμία από τις τέσσερις επενδυτικές κατηγορίες. Η χρήση εγγύησης δεν θα είναι, πάντως, υποχρεωτική. Οι γονείς θα διατηρούν τη δυνατότητα να επιλέγουν προϊόντα χωρίς εγγύηση, χωρίς να στερούνται την κρατική επιδότηση, αναλαμβάνοντας παράλληλα το ενδεχόμενο να μειωθεί η αξία των επενδύσεών τους.
7. Φοροαπαλλαγές για εισφορές και αποδόσεις. Ο νέος λογαριασμός θα υπάγεται σε ιδιαίτερα ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση. Για το παιδί δεν θα συνιστούν φορολογητέο εισόδημα ούτε οι ιδιωτικές εισφορές, έως το ετήσιο ποσό των 10.000 ευρώ, ούτε η κρατική συμμετοχή. Τα ποσά αυτά δεν θα λαμβάνονται υπόψη ούτε κατά την αξιολόγηση των κριτηρίων για την παροχή κοινωνικών ενισχύσεων.
Εφόσον οι καταβολές δεν υπερβαίνουν το προβλεπόμενο όριο, θα εξαιρούνται από τον φόρο δωρεάς και γονικής παροχής. Παράλληλα, δεν θα εφαρμόζονται σε αυτές οι διατάξεις για τα τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Χωρίς φορολόγηση θα παραμένουν και τα κέρδη που προκύπτουν στον λογαριασμό, είτε αυτά προέρχονται από τόκους ή μερίσματα είτε από υπεραξία κατά τη μεταβίβαση επενδυτικών τίτλων.
8. «Κλειδωμένα» χρήματα έως τα 18.Τα χρήματα του επενδυτικού λογαριασμού δεν θα μπορούν να διατίθενται για τις καθημερινές οικογενειακές δαπάνες, καθώς θα είναι δεσμευμένα μέχρι το παιδί να γίνει 18 ετών. Ανάληψη πριν από αυτή την ηλικία θα επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση: σε περίπτωση θανάτου γονέα ή άλλου προσώπου με γονική μέριμνα ή επιμέλεια, θανάτου του δικαιούχου, καθώς και για την αντιμετώπιση σοβαρού προβλήματος υγείας του παιδιού, εφόσον αυτό βεβαιώνεται από δημόσιο νοσοκομείο.
9. Η παγίδα της πρόωρης ανάληψης. Η ανάληψη χρημάτων κατά παράβαση των περιορισμών συνεπάγεται οικονομικές επιβαρύνσεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, θα επιστρέφεται στο Δημόσιο ολόκληρη η κρατική ενίσχυση που έχει δοθεί μέχρι τότε, καθώς και οι αποδόσεις των επενδύσεων που αντιστοιχούν σε αυτή. Οι οικογένειες θα πρέπει να γνωρίζουν τον συγκεκριμένο βασικό περιορισμό πριν αποφασίσουν την ένταξή τους στο νέο σύστημα.
10. Ελεύθερη πρόσβαση στην ενηλικίωση. Με τη συμπλήρωση του 18ου έτους, ο δικαιούχος θα έχει πλήρη έλεγχο του επενδυτικού λογαριασμού. Θα έχει τη δυνατότητα να αποσύρει μέρος ή το σύνολο των χρημάτων, να μεταφέρει το κεφάλαιο σε προσωπικό λογαριασμό καταθέσεων ή επενδύσεων, αλλά και να κρατήσει ένα μέρος του σε λογαριασμό στο όνομά του. Μετά την ενηλικίωση, ούτε η ανάληψη ούτε η μεταφορά των κεφαλαίων θα θεωρείται φορολογητέα πράξη.
