Πόσο απλό είναι να ιδρυθεί μια εταιρεία, να συσσωρεύσει εκατομμύρια ευρώ σε απλήρωτους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές και, όταν ξεκινήσουν οι έλεγχοι, ο υπεύθυνος να εξαφανιστεί, αφήνοντας πίσω έναν εικονικό διαχειριστή που αναγράφεται στα έγγραφα ως νόμιμος εκπρόσωπος;
Οι μεγάλες υποθέσεις οικονομικής απάτης που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα καταδεικνύουν ότι το τέχνασμα μπορούσε να εφαρμόζεται επί χρόνια, με τους πραγματικούς επιχειρηματίες να συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους μέσω νέων εταιρειών και διαφορετικών ΑΦΜ. Οι αποκαλύψεις για το «Χωριάτικο», μαζί με την υπόθεση της Pizza Fan και την εξάρθρωση νέων κυκλωμάτων φοροδιαφυγής, οδηγούν την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων να επανεξετάσει τους κανόνες για την ίδρυση και την έναρξη λειτουργίας επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται παρεμβάσεις για τον εντοπισμό των αποκαλούμενων «αχυρανθρώπων»: προσώπων που εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες, διαχειριστές ή νόμιμοι εκπρόσωποι εταιρειών, ενώ ενεργούν για λογαριασμό άλλων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το οικονομικό επιτελείο, το υπουργείο Ανάπτυξης και η ΑΑΔΕ εξετάζουν τη θέσπιση πρόσθετων δικλίδων ασφαλείας κατά τη σύσταση επιχειρήσεων, ακόμη και εκ των υστέρων. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ταυτοποίηση των πραγματικών δικαιούχων και η διασταύρωση των στοιχείων τους με παλαιότερες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Επιδιώκεται ο έγκαιρος εντοπισμός ύποπτων εταιρικών σχημάτων, πριν αυτά δημιουργήσουν μεγάλα χρέη προς το Δημόσιο.
Πώς λειτουργεί το κύκλωμα των «αχυρανθρώπων»
Η μέθοδος αυτών των κυκλωμάτων στηρίζεται στις δυνατότητες που προβλέπει η νομοθεσία για την ταχεία σύσταση επιχειρήσεων. Όσοι επιδιώκουν να αποκρύψουν την πραγματική συμμετοχή τους τοποθετούν τρίτα πρόσωπα ως διαχειριστές, τα οποία συχνά αδυνατούν οικονομικά να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν.
Οι πραγματικοί υπεύθυνοι εξακολουθούν, ωστόσο, να ελέγχουν την επιχείρηση, να χειρίζονται τα έσοδα και να καθορίζουν τη δραστηριότητά της, χωρίς να εμφανίζονται κατ’ ανάγκη στα επίσημα εταιρικά έγγραφα. Όταν τα χρέη από απλήρωτο ΦΠΑ, φόρο εισοδήματος και ασφαλιστικές εισφορές εκτοξευθούν, η εταιρεία εγκαταλείπεται και η ίδια δραστηριότητα συνεχίζεται από νέο εταιρικό σχήμα, με διαφορετικό ΑΦΜ και χωρίς τις οικονομικές επιβαρύνσεις του προηγούμενου.
Έτσι, ένα κατάστημα μπορεί να εξακολουθεί να λειτουργεί στην ίδια διεύθυνση και με παρόμοια εμπορική δραστηριότητα, υπό τους ίδιους πραγματικούς διαχειριστές, αλλά να έχει άλλη επωνυμία, διαφορετικό ΑΦΜ και νέο νόμιμο εκπρόσωπο. Τα παλαιά χρέη παραμένουν στην προηγούμενη εταιρεία και συχνά είναι εξαιρετικά δύσκολο να εισπραχθούν.
Ενδεικτική είναι η υπόθεση που αφορά την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο». Η Ελληνική Αστυνομία αναφέρει ότι η υπό έρευνα οργάνωση είχε συγκροτήσει δίκτυο 430 αλληλοσυνδεόμενων εταιρικών σχημάτων, με τα 340 να φέρονται να χρησιμοποιούνταν για συστηματική αποφυγή φορολογικών, ασφαλιστικών και άλλων οικονομικών υποχρεώσεων.
Η αστυνομική έρευνα υπολογίζει σε περίπου 77 εκατομμύρια ευρώ τη ζημία από τη μη καταβολή υποχρεώσεων, ενώ οι συνολικές καταγεγραμμένες απαιτητές οφειλές υπερβαίνουν τα 95,5 εκατομμύρια ευρώ. Τα στοιχεία αφορούν το ευρύτερο επιχειρηματικό δίκτυο που ερευνάται και όχι μόνο τα καταστήματα της γνωστής αλυσίδας.
Η υπόθεση της Pizza Fan ανέδειξε, από την άλλη, μια διαφορετική μέθοδο φερόμενης φοροδιαφυγής: ειδικό λογισμικό επέτρεπε την ολοκλήρωση παραγγελιών χωρίς να εκδίδονται αποδείξεις. Παρότι οι δύο υποθέσεις αφορούν διαφορετικούς τρόπους δράσης, έθεσαν σοβαρά ερωτήματα για το αν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί μπορούν να εντοπίζουν εγκαίρως οργανωμένες πρακτικές απόκρυψης εισοδημάτων και αποφυγής οικονομικών υποχρεώσεων.
Πώς σχεδιάζει η ΑΑΔΕ να εντοπίσει τους πραγματικούς ιδιοκτήτες εταιρειών
Κομβικό μέρος του νέου σχεδιασμού είναι η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πληροφοριών που ήδη διαθέτουν οι κρατικές υπηρεσίες. Η ΑΑΔΕ επιδιώκει να διευρύνει τις διασταυρώσεις μεταξύ των στοιχείων του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) και των φορολογικών βάσεων δεδομένων, ώστε να εντοπίζονται πρόσωπα που εμφανίζονται επανειλημμένα ως διαχειριστές εταιρειών με σημαντικές εκκρεμότητες προς το Δημόσιο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αναμένεται να δοθεί στις συχνές αλλαγές στη διοίκηση, στην παρουσία των ίδιων προσώπων σε πολλές εταιρείες, καθώς και στις περιπτώσεις όπου νέες επιχειρήσεις διαδέχονται παλαιότερες που έχουν αφήσει πίσω τους μεγάλα χρέη.
Η ΑΑΔΕ εξετάζει ως βασική παρέμβαση να μην προχωρά αυτόματα η έναρξη μιας επιχείρησης όταν εντοπίζονται συγκεκριμένα σημάδια κινδύνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να κληθεί να μεταβεί αυτοπροσώπως στη φορολογική αρχή, προκειμένου να προηγηθεί πρόσθετος έλεγχος και μετά να ολοκληρωθεί η διαδικασία. Στόχος είναι να διαπιστώνεται αν εκείνος που δηλώνεται ως ιδιοκτήτης ή διαχειριστής γνωρίζει και ελέγχει πράγματι τη δραστηριότητα που αναλαμβάνει.
Ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, επιβεβαίωσε με δηλώσεις του ότι εξετάζεται αυτό το ενδεχόμενο. Όπως ανέφερε, οι υποθέσεις που αποκαλύφθηκαν βοήθησαν τη φορολογική διοίκηση να αναγνωρίσει χαρακτηριστικά των ανθρώπων που χρησιμοποιούνται ως «αχυράνθρωποι». Εφόσον εντοπίζονται ανάλογες ενδείξεις, εξετάζεται να προηγείται προσωπικός έλεγχος του ενδιαφερομένου. Οι αλλαγές παραμένουν υπό σχεδιασμό και μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί οριστικό πλαίσιο που να επιβάλλει τη διαδικασία.
Οι σχεδιαζόμενοι έλεγχοι δεν θα πρέπει να επιβαρύνουν με νέα γραφειοκρατία τους συνεπείς επιχειρηματίες. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ίδρυση εταιρείας θα εξακολουθεί να γίνεται γρήγορα εφόσον δεν εμφανίζονται ύποπτες ενδείξεις, ενώ οι πρόσθετες διαδικασίες θα εφαρμόζονται στοχευμένα. Επίσης, η συμμετοχή κάποιου σε περισσότερες από μία επιχειρήσεις δεν συνιστά αυτοτελώς ένδειξη παρανομίας και χρειάζεται να συνεκτιμάται με τα υπόλοιπα οικονομικά και εταιρικά στοιχεία.
Το κύκλωμα των 2.000 εταιρειών και οι οφειλές 203 εκατομμυρίων ευρώ
Μετά τη νέα επιχείρηση της ΑΑΔΕ, με την κωδική ονομασία «Αχυράνθρωποι», η ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους γίνεται ακόμη πιο επιτακτική. Τα αποτελέσματα ανακοινώθηκαν προχθές και, βάσει των επίσημων στοιχείων, εντοπίστηκε εκτεταμένο δίκτυο που φέρεται να αξιοποιούσε πάνω από 2.000 εταιρείες, περίπου 1.300 παρένθετα πρόσωπα και 4.200 ΑΦΜ. Σε διάστημα τριών ετών συγκεντρώθηκαν οφειλές άνω των 203 εκατομμυρίων ευρώ προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ: 68 εκατομμύρια ευρώ από φόρους και 135 εκατομμύρια από ασφαλιστικές εισφορές.
Πάνω από 700 επαγγελματικοί χώροι ερευνήθηκαν, κυρίως στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική, με το ενδιαφέρον να στρέφεται σε επιχειρήσεις εστίασης και νυχτερινής διασκέδασης. Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, οι πραγματικοί υπεύθυνοι φέρονται να έπειθαν πρόσωπα, προσφέροντας μικρή αμοιβή, να αναλάβουν τυπικά τη διαχείριση εταιρειών, χωρίς πραγματικό έλεγχο στη λειτουργία τους. Η επιχείρηση οδήγησε σε 18 συλλήψεις· δύο πρόσωπα που θεωρούνται κεντρικά στην υπόθεση εξακολουθούσαν να αναζητούνται, όπως ανέφερε νεότερη ανακοίνωση της Αρχής στις 9 Νοεμβρίου.
Η υπόθεση αυτή δεν ταυτίζεται με τις έρευνες για το «Χωριάτικο» και την Pizza Fan, ωστόσο εντείνει τις ανησυχίες για την εξάπλωση της πρακτικής των εικονικών διαχειριστών. Τον Φεβρουάριο του 2026 είχε προηγηθεί άλλη επιχείρηση της ΑΑΔΕ, που αποκάλυψε 380 συνδεόμενες επιχειρήσεις και 205 φυσικά πρόσωπα, με χρέη συνολικού ύψους 43 εκατομμυρίων ευρώ. Τα ευρήματα που επαναλαμβάνονται καταδεικνύουν πως η μέθοδος δεν αφορά μόνο μία δικογραφία ή έναν συγκεκριμένο τομέα της αγοράς.
Γιατί δεν είχαν κλείσει νωρίτερα τα κενά στις διαδικασίες;
Οι παρεμβάσεις που προετοιμάζει η ΑΑΔΕ επαναφέρουν το ερώτημα κατά πόσο οι υφιστάμενες διαδικασίες λειτουργούσαν αποτελεσματικά. Το ΓΕΜΗ, οι φορολογικές υπηρεσίες και οι ασφαλιστικοί φορείς διαθέτουν πληροφορίες για διοικήσεις, διαχειριστές και οφειλές των επιχειρήσεων. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν αξιοποιήθηκαν εγκαίρως όλα αυτά τα δεδομένα ώστε να εντοπιστούν επαναλαμβανόμενες καταχρηστικές πρακτικές; Και πόσες οικονομικές ζημιές θα είχαν αποτραπεί αν οι απαραίτητες διασταυρώσεις γίνονταν προτού δημιουργηθούν οφειλές τέτοιου ύψους;
Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση, αφού η εξάρθρωση οργανωμένων σχημάτων οικονομικής απάτης προϋποθέτει συχνά περίπλοκες έρευνες που απαιτούν χρόνο. Οι διαδοχικές υποθέσεις, ωστόσο, αναδεικνύουν ότι τα ηλεκτρονικά μητρώα και τα πληροφοριακά συστήματα από μόνα τους δεν επαρκούν. Χρειάζεται τα διαθέσιμα δεδομένα να συνδυάζονται ουσιαστικά και να οδηγούν εγκαίρως σε ελεγκτικές παρεμβάσεις.
Για τη φορολογική διοίκηση, το κρίσιμο πλέον είναι να αναγνωρίζει ύποπτες εταιρικές συνδέσεις προτού δημιουργηθούν νέες οφειλές εκατομμυρίων ευρώ. Διαφορετικά, μένει να προσπαθεί εκ των υστέρων να εισπράξει χρήματα από επιχειρήσεις που έχουν ήδη εγκαταλειφθεί.
