Στο Αγαθονήσι, πέντε παιδιά κατηφορίζουν ένα μεσημέρι από το κέντρο του χωριού προς τον χώρο εκδηλώσεων του νησιού. Με τα καλά τους ρούχα, γέλια και φωνές, ξεχωρίζουν για τη ζωντάνια, τον αυθορμητισμό και την κοινωνικότητά τους, στοιχεία που δύσκολα συναντά κανείς σε παιδιά των πόλεων. Στο δημοτικό φοιτούν μόλις τέσσερα παιδιά και στο νηπιαγωγείο ένα. Τα μάγουλά τους είναι ροδοκόκκινα από τον ήλιο, ενώ πάνω τους πέφτει, μέσα στην παιδική αφέλεια, η ευθύνη να κρατήσουν ζωντανό τον τόπο και να εξασφαλίσουν τη συνέχειά του.
Ανάλογη είναι η εικόνα στους Φούρνους και στους Λειψούς, όπου έφτασε το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων με την κανονιοφόρο «Κραταιός» του Πολεμικού Ναυτικού. Η αποστολή, με στόχο την … «επιβίωση» των ακριτικών νησιών, περιλάμβανε στελέχη της οργάνωσης HOPEgenesis και τον επικεφαλής της, μαιευτήρα-γυναικολόγο Στέφανο Χανδακά. Η οργάνωση στηρίζει οικογένειες που θέλουν να αποκτήσουν παιδιά σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Στην ομάδα συμμετείχαν επίσης η Ισμήνη Κριάρη, πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, καθώς και ο συνταγματάρχης Γιώργος Πατρίκιος. Ο τελευταίος είναι αναπληρωτής επιστημονικός υπεύθυνος της Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής των Ενόπλων Δυνάμεων, που λειτουργεί στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών.
Η ενημέρωση των κατοίκων για τις διαθέσιμες υπηρεσίες ιατρικής και επιστημονικής υποστήριξης ήταν ο σκοπός της επίσκεψης. Μέσω αυτών μπορούν να αποκτήσουν παιδιά με ασφάλεια και οικονομική ενίσχυση, φέρνοντας νέες ζωές στον μικρό πληθυσμό των τριών πανέμορφων ακριτικών νησιών.
Η αντιδήμαρχος Φούρνων, Μαριγούλα Κοτταρά, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι το πρόγραμμα ενίσχυσε την ελπίδα των νέων ζευγαριών, τα οποία συχνά αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες όταν επιλέγουν να ζήσουν σε ένα τόσο μικρό νησί. «Τα εμψύχωσε να φέρουν στον κόσμο όχι μόνο ένα αλλά́ περισσότερα παιδιά, καθώς δημιούργησε τις προϋποθέσεις για να πάρουν μια τέτοια απόφαση, δύσκολη, αλλά αναγκαία για τον τόπο μας».
Κρατώντας στην αγκαλιά του την τρίχρονη κόρη του, ένας νέος πατέρας σημειώνει: «Ξέρω νέους ανθρώπους στο νησί που έλεγαν ότι αν δεν υπήρχε αυτό το πρόγραμμα δεν θα έμπαιναν στη διαδικασία να κάνουν παιδί και αυτό είναι λυπηρό. Θα πρέπει να δει και η Πολιτεία ένα πιο οργανωμένο πρόγραμμα υποστήριξης». Η σύζυγός του, που περιμένει παιδί, μας λέει: «Η σιγουριά που αισθάνθηκα, ότι θα είναι εκεί κάποιος να με βοηθήσει σε όλη αυτή τη διαδικασία, από το να μου καλύψει τα ακτοπλοϊκά για την Αθήνα μέχρι να φροντίσει τα πάντα έως ότου επιστρέψω με το παιδί μου στο σπίτι μου στο νησί, είναι αυτό που με κάνει να λέω άξιζε η απόφασή μου και όλη η διαδικασία».
«Στόχος μας είναι να διαμορφώσουμε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο φροντίδας. Δεν βοηθάμε απλώς τους ακρίτες μας να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί, τους στηρίζουμε ουσιαστικά να το μεγαλώσουν στον τόπο του, να προοδεύσει και να σπουδάσει. Διαμορφώνουμε, στην πράξη, τις προϋποθέσεις για το μέλλον της ελληνικής περιφέρειας», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επικεφαλής της HOPEgenesis, Σ. Χανδακάς. Για την οργάνωση εξηγεί ότι η δράση της άρχισε με μια συγκεκριμένη, αρχική παρέμβαση: την «υιοθεσία» 13 ακριτικών νησιών. «Στόχος μας ήταν να σταθούμε έμπρακτα στο πλευρό των γυναικών αυτών των περιοχών, παρέχοντάς τους πλήρη κάλυψη σε θέματα εγκυμοσύνης, τοκετού, εξωσωματικής γονιμοποίησης και ψυχολογικής υποστήριξης. Θελήσαμε να δημιουργήσουμε το απαραίτητο αίσθημα ασφάλειας, ώστε να πάρουν την απόφαση να φέρουν στον κόσμο ένα παιδί. Τα θετικά αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας τα διαπιστώσαμε για άλλη μια φορά ιδίοις όμμασι κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής μας στα νησιά αυτά».
Στα τρία νησιά που επισκεφτήκαμε, το πρόγραμμα έχει οδηγήσει στη γέννηση συνολικά 68 παιδιών, ενώ μέσα στους επόμενους μήνες αναμένεται να γεννηθούν ακόμη οκτώ.
«Είναι μεγάλη η χαρά να βλέπουμε παιδιά να μεγαλώνουν στο νησί μας», δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ευαγγελίστρια Λεοντού, αντιδήμαρχος Λειψών, και προσθέτει: «Σίγουρα είναι και για εμάς τους ίδιους ένα κίνητρο να προσπαθούμε να βελτιώσουμε τη δική μας ζωή και κυρίως να δώσουμε σε αυτά τα παιδιά όσα μπορούμε περισσότερα για να υποστηρίξουμε το μεγάλωμά τους, με στόχο να φύγουν από το νησί για τις σπουδές τους, αλλά μετά να μπορούν να επιστρέψουν σε αυτό».
Ο κ. Χανδακάς σημειώνει ότι η στήριξη των οικογενειών στην ακριτική Ελλάδα δεν περιορίζεται στην ιατρική φροντίδα ή στην αρχική οικονομική ενίσχυση. Όπως διαπιστώθηκε στην πορεία, χρειάζεται σταθερή και ουσιαστική βοήθεια σε κάθε στάδιο ανατροφής των παιδιών. Ο ίδιος αποκαλύπτει: «σχεδιάζουμε ήδη το επόμενο μεγάλο μας βήμα: ένα πρόγραμμα υποτροφιών που αφορά τα πρώτα παιδιά μας που θα εισαχθούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσα στα επόμενα 6 χρόνια. Σε 13 μικρά νησιά του Αιγαίου, θα υποστηρίξουμε κάθε νέο και νέα που πέτυχε σε Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα με υποτροφία 12.000 ευρώ ετησίως (1.000 ευρώ το μήνα) για 4 χρόνια».
Ο Σ. Χανδακάς περιγράφει την υπογεννητικότητα στην Ελλάδα ως ζήτημα με ισχυρές κοινωνικές, εθνικές και πολιτισμικές διαστάσεις. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η παρουσία εκπαιδευτικών και η συνέχιση της λειτουργίας των σχολείων συμβάλλουν καθοριστικά στη διατήρηση του πληθυσμού στα ακριτικά νησιά. «Η πιθανή αναστολή λειτουργίας των σχολικών μονάδων συνεπάγεται την πληθυσμιακή αποψίλωση των περιοχών αυτών, εξέλιξη που επιφέρει άμεσες εθνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις», καταλήγει.
Η ζωή στα νησιά μπορεί να μοιάζει ειδυλλιακή στους επισκέπτες που τα γνωρίζουν ως τουρίστες το καλοκαίρι. Ωστόσο, στους δύσκολους μήνες η καθημερινότητα μπορεί να γίνει άγρια και αφιλόξενη.
Η Ειρήνη Καμίτση, νοσηλεύτρια και μητέρα τεσσάρων παιδιών, κατοικεί μόνιμα στους Φούρνους. Σε ενημερωτική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο νησί, μίλησε με έντονη συναισθηματική φόρτιση για τις δυσκολίες του χειμώνα, ιδίως λόγω της απουσίας παιδιάτρου. «Εμείς θέλουμε να διαφυλάξουμε την υγεία των παιδιών μας όταν υπάρχει φουρτούνα και δεν μπορούμε να πάμε στη Σάμο ή στην Ικαρία. Κάποιοι μας στήριξαν να φέρουμε στον κόσμο αυτά τα παιδιά, ας φροντίσει και το κράτος να τα μεγαλώσουμε με ασφάλεια».
Καθώς υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση για το δημογραφικό είναι καθοριστικής σημασίας, η αντιμετώπισή του προϋποθέτει τη συμμετοχή όλων. Από τις συζητήσεις και τους προβληματισμούς που ανταλλάξαμε εν πλω, πάνω στην κανονιοφόρο «Κραταίος», κρατώ ως βασικό συμπέρασμα την ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα στους τρεις πυλώνες της ελληνικής κοινωνίας: την Κοινωνία των Πολιτών, τον ιδιωτικό τομέα και το κράτος. Οι οργανώσεις προσφέρουν ένα πετυχημένο πιλοτικό παράδειγμα: εξετάζουν το πρόβλημα στην πράξη, προχωρούν σε στοχευμένες παρεμβάσεις, μετρούν τα αποτελέσματα και στη συνέχεια παραδίδουν στην κεντρική διοίκηση ένα μοντέλο που έχει δοκιμαστεί και μπορεί να διατηρηθεί. Παράλληλα, όλο και περισσότερες ιδιωτικές επιχειρήσεις προσφέρουν ουσιαστικά κίνητρα και παροχές στους εργαζομένους τους για την απόκτηση πρώτου ή δεύτερου παιδιού, στηρίζοντας έμπρακτα την οικογένεια. Η Πολιτεία, από την πλευρά της, καλείται να υιοθετήσει αυτές τις πρωτοβουλίες, να τις εντάξει σε θεσμικό πλαίσιο και να επεκτείνει τις καλές πρακτικές σε όλη τη χώρα. Μόνο μια τέτοια ολοκληρωμένη σύμπραξη μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά αποτελέσματα σε βάθος χρόνου.
