Τσάρλι Τσάπλιν: Η σάτιρα του Χίτλερ ενώ η ναζιστική Γερμανία κατακτούσε την Ευρώπη – Σαν σήμερα, 15 Οκτωβρίου

Καθώς ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος μαίνεται και η ναζιστική Γερμανία έχει θέσει υπό τον έλεγχό της μεγάλο τμήμα της Ευρώπης, ο Τσάρλι Τσάπλιν παρουσιάζει στη Νέα Υόρκη μια ταινία που σατιρίζει ευθέως τον Αδόλφο Χίτλερ. Σαν σήμερα κάνει την πρώτη της προβολή ο «Μεγάλος Δικτάτωρ».

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν εμπλακεί στον πόλεμο, τα κινηματογραφικά στούντιο του Χόλιγουντ δίσταζαν να γυρίσουν έργα που ενδέχεται να προκαλούσαν πολιτικές αντιδράσεις. Την ίδια στιγμή, στην αμερικανική κοινωνία υπήρχε διχασμός για το αν η χώρα έπρεπε να συμμετάσχει στη σύγκρουση στην Ευρώπη.

Ήδη από το 1938, όταν η επιρροή του Χίτλερ στην Ευρώπη διευρυνόταν, ο Τσάπλιν είχε ξεκινήσει να δουλεύει το σενάριο. Το γεγονός ότι ο δικτάτορας είχε μουστάκι παρόμοιο με εκείνο του κινηματογραφικού Σαρλό ήταν μια τυχαία ομοιότητα που προκαλούσε γέλιο.

Στην ταινία ο Τσάπλιν ερμηνεύει δύο ρόλους: τον Εβραίο κουρέα, θύμα των διώξεων του καθεστώτος, και τον Αντενόιντ Χίνκελ, ηγέτη της φανταστικής Τομανίας, που αποτελεί προφανή παρωδία του Χίτλερ.

Με οργισμένες ομιλίες σε ακατάληπτη γλώσσα που παραπέμπει στα γερμανικά, κωμικές χειρονομίες και όνειρα για παγκόσμια κυριαρχία παρουσιάζεται ο Χίνκελ. Σε μία από τις πιο εμβληματικές σκηνές του κινηματογράφου, χορεύει κρατώντας μια γιγάντια υδρόγειο και την πετά ψηλά σαν μπαλόνι, μέχρι να σκάσει στα χέρια του.

Στο στόχαστρο της σάτιρας του Τσάπλιν βρίσκεται και ο Μπενζίνο Ναπαλόνι, ο δικτάτορας της Βακτηρίας, που παραπέμπει στον Μπενίτο Μουσολίνι. Οι δύο ηγέτες συναγωνίζονται ακόμη και για το ύψος της καρέκλας στην οποία κάθονται, με αποτέλεσμα η επίδειξη δύναμης να μετατρέπεται σε κωμικό θέαμα.

Για τον δημιουργό της, η ταινία σηματοδοτεί ένα ορόσημο στην καριέρα του: ο «Μεγάλος Δικτάτωρ» είναι η πρώτη ολοκληρωμένη ομιλούσα ταινία του Τσάπλιν. Ο ίδιος είχε διατηρήσει την προσήλωσή του στον βωβό κινηματογράφο ακόμη και όταν ο ήχος είχε πλέον επικρατήσει.

Η κορύφωση της ταινίας επιφυλάσσει μια μεγάλη ανατροπή. Ο Εβραίος κουρέας, τον οποίο περνούν κατά λάθος για τον δικτάτορα, στέκεται μπροστά σε ένα πολυπληθές ακροατήριο και μιλά για την ελευθερία, τη δημοκρατία και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

«Λυπάμαι, αλλά δεν θέλω να γίνω αυτοκράτορας. Δεν είναι αυτή η δουλειά μου», είναι τα πρώτα λόγια της διάσημης ομιλίας στο φινάλε.

Για μερικά λεπτά ο Τσάπλιν αφήνει στην άκρη το χιούμορ και μιλά ουσιαστικά κατευθείαν στο κοινό. Έτσι, το έργο ξεπερνά τα όρια της σάτιρας κατά του Χίτλερ και εξελίσσεται σε ξεκάθαρη καταγγελία του φασισμού.

Λόγω της αυξημένης ζήτησης, η ταινία κάνει πρεμιέρα συγχρόνως σε δύο αίθουσες της Νέας Υόρκης, το Capitol και το Astor. Στην Ευρώπη που βρίσκεται υπό ναζιστική κατοχή απαγορεύεται, ωστόσο σημειώνει μεγάλη εμπορική επιτυχία και κερδίζει πέντε υποψηφιότητες για Όσκαρ.

Η κυκλοφορία του «Μεγάλου Δικτάτορα» έγινε πάνω από έναν χρόνο πριν από την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο, τον Δεκέμβριο του 1941. Ο Τσάπλιν είχε ήδη εκφράσει δημόσια τη θέση του, αξιοποιώντας το ισχυρότερο εργαλείο που είχε στη διάθεσή του: τον κινηματογράφο.

Άλλα γεγονότα που συνέβησαν σαν σήμερα

533: Στην Καρχηδόνα εισέρχεται ο Βυζαντινός στρατηγός Βελισάριος, αφού την έχει καταλάβει από τους Βανδάλους. Η επιχείρηση εντάσσεται στην εκστρατεία του αυτοκράτορα Ιουστινιανού με στόχο την ανάκτηση εδαφών της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

1815: Εξόριστος στη νήσο της Αγίας Ελένης, στον Νότιο Ατλαντικό, φτάνει ο Ναπολέων Βοναπάρτης. Εκεί θα ζήσει τα έξι τελευταία χρόνια της ζωής του, υπό την επιτήρηση των Βρετανών.

1837: Στην Αθήνα δημιουργείται το Σχολείο των Τεχνών, πρόδρομος της σημερινής Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, ενός από τα σημαντικότερα ιδρύματα καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στη χώρα.

1894: Οι αρχές συλλαμβάνουν τον Άλφρεντ Ντρέιφους, Γαλλοεβραίο αξιωματικό που κατηγορείται άδικα για κατασκοπεία. Η υπόθεσή του προκαλεί αναταραχή στη Γαλλία, φέρνει στο φως τον έντονο αντισημιτισμό της εποχής και εμπνέει το περίφημο «Κατηγορώ» του Εμίλ Ζολά.

1902: Το Ασκληπιείο της Κω, ένα από τα σπουδαιότερα θεραπευτικά ιερά της αρχαιότητας, ανακαλύπτει ο Γερμανός αρχαιολόγος Ρούντολφ Έρτλ. Ο χώρος συνδέεται με τη λατρεία του Ασκληπιού και την ιατρική παράδοση του Ιπποκράτη.

1940: Στις ΗΠΑ προβάλλεται για πρώτη φορά ο «Μεγάλος Δικτάτωρ» του Τσάρλι Τσάπλιν. Η αντιναζιστική ταινία σατιρίζει τον Αδόλφο Χίτλερ και καταδικάζει τον φασισμό, ενώ ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεσπάσει.

1940: Σε σύσκεψη που συγκαλεί ο Μπενίτο Μουσολίνι στη Ρώμη, η ιταλική στρατιωτική ηγεσία αποφασίζει να προχωρήσει σε επίθεση κατά της Ελλάδας. Δεκατρείς ημέρες μετά, στις 28 Οκτωβρίου, αρχίζει ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος.

1946: Λίγες ώρες πριν από την προγραμματισμένη εκτέλεσή του, ο Χέρμαν Γκέρινγκ αυτοκτονεί με υδροκυάνιο στη φυλακή της Νυρεμβέργης. Υπήρξε ένας από τους ισχυρότερους αξιωματούχους του ναζιστικού καθεστώτος.

Το 1949 ανακοινώθηκε ότι σταματούν οι επιχειρήσεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, εξέλιξη που έβαλε επίσημα τέλος στον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο. Οι κύριες συγκρούσεις είχαν τελειώσει ήδη από τον Αύγουστο, ωστόσο οι κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις παρέμειναν για δεκαετίες.

Το 1951 έκανε πρεμιέρα στις Ηνωμένες Πολιτείες το πρώτο επεισόδιο της εμβληματικής τηλεοπτικής σειράς «I Love Lucy», με τη Λουσίλ Μπολ στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η μεγάλη απήχησή της θα επηρεάσει καθοριστικά την πορεία των τηλεοπτικών sitcom.

Το 1954 άρχισαν οι εργασίες για τις υπόγειες διαβάσεις στην πλατεία Ομονοίας, ένα έργο που εντασσόταν στις παρεμβάσεις για την αυξημένη κίνηση στο κέντρο της Αθήνας.

1962: Αμερικανικό αναγνωριστικό αεροσκάφος U-2 φωτογραφίζει σοβιετικές πυραυλικές εγκαταστάσεις στην Κούβα, προσφέροντας τα κρίσιμα στοιχεία για την Κρίση των Πυραύλων. Ο Τζον Φ. Κένεντι ενημερώνεται την επόμενη ημέρα και ο κόσμος πλησιάζει επικίνδυνα σε πυρηνικό πόλεμο.

Το 1964 έγινε γνωστή η απομάκρυνση του Νικίτα Χρουστσόφ από την κορυφή της Σοβιετικής Ένωσης. Στη θέση του στην ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος ανέλαβε ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ενώ πρωθυπουργός έγινε ο Αλεξέι Κοσύγκιν.

Το 1969 μεταδόθηκε για πρώτη φορά από την τηλεόραση ποδοσφαιρικός αγώνας που διεξαγόταν σε ελληνικό γήπεδο. Στο Καυτανζόγλειο της Θεσσαλονίκης, η Εθνική Ελλάδας νίκησε την Ελβετία με 4-1, με τον Γιάννη Διακογιάννη στην περιγραφή.

Το 1969, εκατομμύρια πολίτες στις ΗΠΑ πήραν μέρος στο Moratorium to End the War in Vietnam. Επρόκειτο για μία από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατά του Πολέμου του Βιετνάμ, με πορείες και συγκεντρώσεις σε όλη τη χώρα.

Το 1973 κυκλοφόρησε το «Jolene» της Ντόλι Πάρτον, ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα κομμάτια της country. Το τραγούδι σημείωσε μεγάλη επιτυχία και αποτέλεσε υλικό για διασκευές από πολλούς καλλιτέχνες.

Το 1989, ο Γουέιν Γκρέτσκι ξεπέρασε την ιστορική επίδοση πόντων του Γκόρντι Χάου στο NHL, εδραιώνοντας τη θέση του ανάμεσα στις κορυφαίες μορφές στην ιστορία του χόκεϊ επί πάγου.

Το 1990, το Νόμπελ Ειρήνης απονεμήθηκε στον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, για τη συμβολή του στην αποκλιμάκωση της διεθνούς έντασης και στις αλλαγές που οδήγησαν στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Το 1993, οι Νέλσον Μαντέλα και Φρεντερίκ ντε Κλερκ τιμήθηκαν από κοινού με το Νόμπελ Ειρήνης. Η βράβευση αναγνώρισε τη συνεισφορά τους στην κατάργηση του απαρτχάιντ και στη δημοκρατική μετάβαση στη Νότια Αφρική.

Το 1997, ο Βρετανός οδηγός Άντι Γκριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που έσπασε το φράγμα του ήχου στη στεριά. Με το ThrustSSC στην έρημο Black Rock της Νεβάδα, έφτασε σε μέση ταχύτητα 1.227,985 χλμ./ώρα.

Το 1999, το Νόμπελ Ειρήνης απονεμήθηκε στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, ως αναγνώριση της ανθρωπιστικής δράσης τους και της ιατρικής φροντίδας που προσφέρουν σε ανθρώπους οι οποίοι δοκιμάζονται από πολέμους, επιδημίες και φυσικές καταστροφές.

Το 2003, η Κίνα πραγματοποίησε την εκτόξευση του Shenzhou 5, της πρώτης επανδρωμένης διαστημικής αποστολής της. Ο Γιανγκ Λιγουέι έγινε ο πρώτος Κινέζος που ταξίδεψε στο Διάστημα και η χώρα η τρίτη που έστειλε αυτόνομα άνθρωπο σε διαστημική πτήση.

2017: Η ηθοποιός Αλίσα Μιλάνο δημοσιεύει το tweet που προκαλεί την παγκόσμια εξάπλωση του #MeToo, καλώντας γυναίκες να μιλήσουν για τη σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση. Το κίνημα είχε ξεκινήσει το 2006 από την ακτιβίστρια Ταράνα Μπερκ.

Γεννήσεις

1810 – Σίμων Σίνας, Έλληνας τραπεζίτης, διπλωμάτης και εθνικός ευεργέτης, από τις εξέχουσες προσωπικότητες του ελληνισμού της διασποράς. Γεννημένος στη Βιέννη, ανέπτυξε μεγάλη οικονομική και φιλανθρωπική δράση, συνεχίζοντας το έργο του πατέρα του, Γεωργίου Σίνα. Διετέλεσε πρέσβης της Ελλάδας στην Αυστροουγγαρία και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της περιουσίας του στη στήριξη των γραμμάτων και των επιστημών. Υπήρξε χρηματοδότης εμβληματικών έργων, όπως η Ακαδημία Αθηνών, το Εθνικό Αστεροσκοπείο και η Σιναία Ακαδημία στη Ρουμανία. Η προσφορά του υπήρξε καθοριστική για την πνευματική και επιστημονική πρόοδο του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, καθιερώνοντάς τον ως έναν από τους σημαντικότερους εθνικούς ευεργέτες.

1844 – Φρίντριχ Νίτσε (Friedrich Nietzsche), Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής και στοχαστής, από τις πιο ριζοσπαστικές και επιδραστικές μορφές της σύγχρονης φιλοσοφίας. Γεννημένος στο Ρέκεν της Πρωσίας, ανέτρεψε τα παραδοσιακά αξιακά συστήματα, ασκώντας έντονη κριτική στον χριστιανισμό, την ηθική και τον δυτικό πολιτισμό. Μέσα από έργα όπως «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», «Πέρα από το καλό και το κακό» και «Η γέννηση της τραγωδίας», διατύπωσε έννοιες όπως ο Υπεράνθρωπος, η Βούληση για δύναμη και ο Θάνατος του Θεού. Η σκέψη του άνοιξε τον δρόμο για την υπαρξιακή και μεταμοντέρνα φιλοσοφία, επηρεάζοντας βαθιά τη λογοτεχνία, την ψυχολογία και την τέχνη του 20ού αιώνα.

1926 – Μισέλ Φουκό (Michel Foucault), Γάλλος φιλόσοφος, ιστορικός των ιδεών και κοινωνικός στοχαστής, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταμοντέρνας σκέψης. Γεννημένος στο Πουατιέ, ανέλυσε πώς η εξουσία και η γνώση διαμορφώνουν τα κοινωνικά συστήματα και την ανθρώπινη ταυτότητα. Μέσα από έργα όπως «Η ιστορία της τρέλας», «Επιτήρηση και τιμωρία» και «Η ιστορία της σεξουαλικότητας», αποκάλυψε τον τρόπο με τον οποίο οι θεσμοί —φυλακές, νοσοκομεία, σχολεία— λειτουργούν ως μηχανισμοί ελέγχου. Η σκέψη του επηρέασε καθοριστικά τη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία και τις πολιτικές επιστήμες, καθιστώντας τον έναν από τους πιο ανατρεπτικούς διανοητές του 20ού αιώνα.

Θάνατοι

1917 – Μάτα Χάρι (Mata Hari), Ολλανδή χορεύτρια και κατάσκοπος, μία από τις πιο μυστηριώδεις και αμφιλεγόμενες μορφές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννημένη ως Μαργκαρέτα Γκερτρουίντα Ζέλε το 1876, έγινε διάσημη στο Παρίσι για τους εξωτικούς της χορούς και τον αισθησιακό της χαρακτήρα, προσελκύοντας θαυμαστές από όλη την Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, κατηγορήθηκε ότι κατασκόπευε για λογαριασμό της Γερμανίας, αν και τα πραγματικά στοιχεία παραμένουν αμφισβητούμενα. Εκτελέστηκε από γαλλικό εκτελεστικό απόσπασμα στις 15 Οκτωβρίου 1917. Η ιστορία της, γεμάτη πάθος, ιντριγκες και τραγικό τέλος, ενέπνευσε πλήθος βιβλίων και ταινιών, καθιστώντας τη σύμβολο του μοιραίου θηλυκού.

1980 – Απόστολος Νικολαΐδης, Έλληνας ποδοσφαιριστής, πετοσφαιριστής, προπονητής και διοικητικός παράγοντας, μία από τις πιο εμβληματικές μορφές του Παναθηναϊκού Αθλητικού Ομίλου. Γεννημένος το 1896 στη Φιλιππούπολη, υπήρξε πολυαθλητής, αγωνιζόμενος με επιτυχία σε ποδόσφαιρο, βόλεϊ, στίβο και μπάσκετ. Ως παράγοντας συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη του συλλόγου και στην ίδρυση πολλών τμημάτων του, ενώ διετέλεσε και πρόεδρος του Παναθηναϊκού. Υπήρξε επίσης πρόεδρος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής και άνθρωπος με όραμα για τον ελληνικό αθλητισμό. Προς τιμήν του, το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας φέρει το όνομά του, ως στάδιο Απόστολος Νικολαΐδης, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη ενός αυθεντικού πρωτοπόρου του ελληνικού αθλητισμού.

Εορτολόγιο

Λουκιανός, Λουκιανή

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα Αγρότισσας
Διεθνής Ημέρα του Λευκού Μπαστουνιού
Ημέρα Υγείας του Μαστού
Παγκόσμια Ημέρα Πλυσίματος Χεριών