Στις 20 Ιουνίου 1978 η Θεσσαλονίκη συγκλονίστηκε από σεισμό 6,5 Ρίχτερ που κράτησε 15 δευτερόλεπτα και άφησε πίσω του 49 νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και μεγάλες καταστροφές, με πιο τραγική την κατάρρευση μιας πολυκατοικίας στην Πλατεία Ιπποδρομίου. Το γεγονός σημάδεψε βαθιά τη μνήμη της πόλης, αναζωπύρωσε παλιούς μύθους για την περιοχή και οδήγησε σε αυστηρότερα αντισεισμικά μέτρα τα επόμενα χρόνια.
Πιο αναλυτικά
Στις 20 Ιουνίου 1978 και ώρα 23:03, ισχυρή σεισμική δόνηση μεγέθους 6,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ έπληξε τη Θεσσαλονίκη. Ο σεισμός, ο οποίος είχε διάρκεια 15 δευτερολέπτων και επίκεντρο ανάμεσα στις λίμνες Αγίου Βασιλείου και Βόλβης, άφησε πίσω του 49 νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και εκτεταμένες υλικές ζημιές, μετατρέποντας την πόλη σε σκηνικό κρίσης με μποτιλιαρισμένους δρόμους και συνεχείς σειρήνες ασθενοφόρων.
Η τραγωδία της Ιπποδρομίου
Το πιο δραματικό γεγονός της νύχτας εκείνης καταγράφηκε στην Πλατεία Ιπποδρομίου, στο κέντρο της πόλης. Εκεί σημειώθηκε η μοναδική ολοσχερής κατάρρευση κτιρίου στη Θεσσαλονίκη: μια οκταώροφη πολυκατοικία στη συμβολή των οδών Μανουσογιαννάκη και Νικηφόρου Φωκά υποχώρησε, θάβοντας στα ερείπιά της 29 ανθρώπους από τον συνολικό απολογισμό των 49 θυμάτων της τραγωδίας.
Σύμφωνα με μεταγενέστερες δηλώσεις ειδικών και σεισμολόγων, η συγκεκριμένη πολυκατοικία αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς διαπιστώθηκε ότι είχαν πραγματοποιηθεί κακοτεχνίες και αυθαίρετες παρεμβάσεις στην αρχική αρχιτεκτονική της κατασκευή, κυρίως στον χώρο του ισογείου και του υπογείου.
Στο υπόλοιπο αστικό δίκτυο, οι ζημιές ήταν εκτεταμένες αλλά όχι καθολικές. Βάσει των επίσημων καταγραφών, 3.170 κτίρια υπέστησαν σοβαρές βλάβες, ενώ σε 13.918 διαπιστώθηκαν ζημιές μέσης και μικρής κλίμακας. Λόγω του φόβου των μετασεισμών, χιλιάδες κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, διαμένοντας για μέρες σε πρόχειρους καταυλισμούς με σκηνές σε πάρκα και γήπεδα.
Η αναζωπύρωση του αστικού μύθου της «καταραμένης πλατείας»
Η επιλεκτική κατάρρευση ενός και μόνο κτιρίου στην Πλατεία Ιπποδρομίου πυροδότησε έντονη παραφιλολογία και επανέφερε στο προσκήνιο παλιές δεισιδαιμονίες των κατοίκων. Στη συλλογική μνήμη της πόλης αναζωπυρώθηκε ο ιστορικός φόβος για την περιοχή, η οποία από το λαϊκό αίσθημα είχε χαρακτηριστεί κατά το παρελθόν ως «στοιχειωμένη» ή «αιμάσσουσα».
Η ρίζα αυτού του αστικού μύθου ανάγεται στο 390 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Μέγας Θεοδόσιος, διέταξε τη μαζική σφαγή περίπου 7.000 Θεσσαλονικέων μέσα στον χώρο του αρχαίου Ιπποδρομίου, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γότθου διοικητή της φρουράς. Παρά το γεγονός ότι η σύγχρονη επιστήμη απέδωσε την πτώση της πολυκατοικίας του 1978 αποκλειστικά σε κατασκευαστικά αίτια, η σύμπτωση της τοποθεσίας συνέδεσε στη λαϊκή φαντασία τον σεισμό με το βαρύ ιστορικό παρελθόν του σημείου.
Η επόμενη μέρα και η εξέλιξη της περιοχής
Ο σεισμός του 1978 λειτούργησε ως αφετηρία για μια σειρά σταδιακών αλλαγών στην αντισεισμική πολιτική της χώρας. Το 1983 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), ενώ το 1985 θεσπίστηκε η αναθεώρηση του αντισεισμικού κανονισμού, αυστηροποιώντας τις προδιαγραφές δόμησης των νέων κτιρίων.
Στο οικόπεδο της μοιραίας πολυκατοικίας δεν χτίστηκε ξανά κατοικία. Σήμερα, στο σημείο εκείνο υψώνεται το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Μέγαρο Μπίλλη), ένα ερευνητικό ίδρυμα αφιερωμένο στην καταγραφή της ιστορικής ταυτότητας της πόλης, αλλάζοντας τον χαρακτήρα ενός χώρου που σημαδεύτηκε από μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές στη σύγχρονη ιστορία της Θεσσαλονίκης.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
451: Στα Καταλαυνικά Πεδία της Γαλατίας συγκρούονται οι δυνάμεις του Ρωμαίου στρατηγού Φλάβιου Αέτιου και των Βησιγότθων με τους Ούνους του Αττίλα. Η μάχη υπήρξε αιματηρή και αμφίρροπη, αλλά ο Αττίλας υποχρεώθηκε σε υποχώρηση. Ο βασιλιάς των Βησιγότθων Θευδέριχος σκοτώθηκε στο πεδίο της μάχης, σε μία από τις σημαντικότερες αναμετρήσεις της Ύστερης Αρχαιότητας.
1824: Οι οθωμανικές δυνάμεις καταστρέφουν τα Ψαρά, ένα από τα σημαντικότερα ναυτικά και επαναστατικά κέντρα της Ελληνικής Επανάστασης. Η σφαγή και ο αφανισμός του νησιού προκαλούν βαθύ συγκλονισμό στον ελληνικό κόσμο. Η καταστροφή αποτυπώθηκε συμβολικά και στην ποίηση του Διονυσίου Σολωμού με τον στίχο «Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη…».
1837: Η 18χρονη πριγκίπισσα Αλεξαντρίνα Βικτώρια ανέρχεται στον βρετανικό θρόνο μετά τον θάνατο του Γουλιέλμου Δ΄. Ως βασίλισσα Βικτωρία, θα συνδεθεί με μια ολόκληρη εποχή αυτοκρατορικής ισχύος, βιομηχανικής ανάπτυξης και μεγάλων κοινωνικών αλλαγών στη Βρετανία και την Ευρώπη.
1840: Ο Σάμιουελ Μορς λαμβάνει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον τηλέγραφο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εφεύρεση άλλαξε ριζικά την επικοινωνία, καθώς επέτρεψε τη γρήγορη μετάδοση μηνυμάτων σε μεγάλες αποστάσεις. Ο τηλέγραφος θεωρείται ένα από τα τεχνολογικά βήματα που άνοιξαν τον δρόμο για τη σύγχρονη εποχή των τηλεπικοινωνιών.
1863: Η Δυτική Βιρτζίνια γίνεται η 35η Πολιτεία των ΗΠΑ, εν μέσω του Αμερικανικού Εμφυλίου, ως απόσχιση από τη δουλοκτητική Βιρτζίνια που είχε προσχωρήσει στη Συνομοσπονδία.
1940: Η Μαρία Κάλλας υπογράφει το πρώτο επαγγελματικό της συμβόλαιο με τη Λυρική Σκηνή. Το βήμα αυτό σηματοδοτεί την αρχή της επαγγελματικής της πορείας στην όπερα, πριν εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες λυρικές τραγουδίστριες του 20ού αιώνα.
1944: Ιδρύεται η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ, η γνωστή CIA, η οποία θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στον Ψυχρό Πόλεμο και στις γεωπολιτικές εξελίξεις του 20ού αιώνα.
1963: Η Ουάσινγκτον και η Μόσχα αποφασίζουν τη δημιουργία της «κόκκινης γραμμής», μιας άμεσης γραμμής επικοινωνίας, μετά την κρίση των πυραύλων της Κούβας, για την αποφυγή πυρηνικού πολέμου από ατύχημα.
1975: Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος εκλέγεται Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας με 210 ψήφους. Ήταν ακαδημαϊκός, στενός συνεργάτης του Κωνσταντίνου Καραμανλή και σημαίνουσα μορφή της μεταπολίτευσης.
1978: Σεισμός 6,5 Ρίχτερ πλήττει τη Θεσσαλονίκη. Η δόνηση διαρκεί 15 δευτερόλεπτα, προκαλεί μεγάλες ζημιές και οδηγεί στην κατάρρευση πολυκατοικίας στην Πλατεία Ιπποδρομίου. Ο απολογισμός: περίπου 40 νεκροί και σοκ στην πόλη.
1992: Δημιουργείται το ιστορικό ελληνικό χιπ χοπ συγκρότημα Active Member, που θα θεμελιώσει το μουσικό ρεύμα του Low Bap και θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή για τη μουσική και την κοινωνική συνείδηση στην Ελλάδα.
2004: Η Ελλάδα χάνει 2-1 από τη Ρωσία στο Euro 2004, αλλά προκρίνεται στα προημιτελικά όπου θα αντιμετωπίσει τη Γαλλία. Το παραμύθι έχει μόλις ξεκινήσει.
2009: Πραγματοποιούνται τα εγκαίνια του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας και ξένων ηγετών. Ο Αντώνης Σαμαράς τοποθετεί ένα κομμάτι μαρμάρου από το Βατικανό στη Μετόπη του Παρθενώνα, σε μια συμβολική κίνηση για την επανένωση των Γλυπτών.
2009: Η Νεντά Αγκά-Σολτάν, φοιτήτρια στην Τεχεράνη, δολοφονείται εν ψυχρώ από ελεύθερο σκοπευτή κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων. Το βίντεο του θανάτου της σοκάρει τον πλανήτη και γίνεται σύμβολο του κινήματος διαμαρτυρίας στο Ιράν.
Γεννήσεις
1928 – Ζαν-Μαρί Λε Πεν (Jean-Marie Le Pen), Γάλλος πολιτικός. Γεννήθηκε στις 20 Ιουνίου 1928 και πέθανε στις 7 Ιανουαρίου 2025. Υπήρξε ιδρυτής και επί δεκαετίες ηγετική μορφή του Εθνικού Μετώπου, του ακροδεξιού κόμματος που επηρέασε καθοριστικά τη γαλλική πολιτική σκηνή από τη δεκαετία του 1970 και μετά. Έγινε γνωστός για τον σκληρό λόγο του κατά της μετανάστευσης και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ενώ το 2002 προκάλεσε πολιτικό σοκ περνώντας στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών. Ήταν πατέρας της Μαρίν Λε Πεν.
1931 – Ολυμπία Δουκάκη, Αμερικανίδα ηθοποιός ελληνικής καταγωγής. Γεννήθηκε στις 20 Ιουνίου 1931 και πέθανε την 1η Μαΐου 2021. Με μακρά πορεία στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, έγινε ευρύτερα γνωστή διεθνώς με την ταινία Moonstruck, για την οποία κέρδισε το Όσκαρ β’ γυναικείου ρόλου το 1988. Διακρίθηκε για ρόλους με έντονη σκηνική παρουσία και χαρακτηριστική αμεσότητα, ενώ παρέμεινε ιδιαίτερα αγαπητή και στην Ελλάδα λόγω της ελληνικής της καταγωγής.
1967 – Νικόλ Κίντμαν (Nicole Kidman), Αυστραλή ηθοποιός. Γεννήθηκε στις 20 Ιουνίου 1967 και είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ηθοποιούς της γενιάς της, με διεθνή καριέρα στον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Βραβεύτηκε με Όσκαρ α’ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της ως Βιρτζίνια Γουλφ στην ταινία The Hours, ενώ έχει ξεχωρίσει σε ταινίες όπως Eyes Wide Shut, Moulin Rouge!, The Others και The Hours. Έχει επίσης σημαντική παρουσία στην τηλεόραση, με χαρακτηριστική τη συμμετοχή της στη σειρά Big Little Lies.
1978 – Φρανκ Λάμπαρντ (Frank Lampard), Άγγλος πρώην ποδοσφαιριστής και προπονητής. Γεννήθηκε στις 20 Ιουνίου 1978 και θεωρείται ένας από τους κορυφαίους μέσους στην ιστορία της Premier League. Συνδέθηκε κυρίως με την Τσέλσι, της οποίας έγινε πρώτος σκόρερ όλων των εποχών, κατακτώντας μεταξύ άλλων πρωταθλήματα Αγγλίας, Κύπελλα και το Champions League του 2012. Αγωνίστηκε επίσης στην εθνική Αγγλίας και, μετά το τέλος της καριέρας του, εργάστηκε ως προπονητής, μεταξύ άλλων και στην Τσέλσι.
Θάνατοι
1929 – Εμμανουήλ Μπενάκης, Έλληνας έμπορος, πολιτικός και εθνικός ευεργέτης. Γεννήθηκε το 1843 και πέθανε στις 20 Ιουνίου 1929. Δραστηριοποιήθηκε επιχειρηματικά στην Αλεξάνδρεια και υπήρξε από τις σημαντικές μορφές του ελληνισμού της διασποράς, συνδέοντας την οικονομική του επιτυχία με κοινωφελείς δωρεές. Διετέλεσε δήμαρχος Αθηναίων και υπουργός, ενώ ήταν πατέρας της συγγραφέα Πηνελόπης Δέλτα και του Αντώνη Μπενάκη, ιδρυτή του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο φέρει το όνομα της οικογένειας.
2019 – Δημήτρης Μαυρίκης, Έλληνας ποδοσφαιριστής. Γεννήθηκε στις 13 Αυγούστου 1954 στον Μελιγαλά Μεσσηνίας και πέθανε στις 20 Ιουνίου 2019. Συνδέθηκε κυρίως με τον Πανιώνιο, όπου αγωνίστηκε για πολλά χρόνια και υπήρξε από τις χαρακτηριστικές μορφές της ομάδας τη δεκαετία του 1970 και του 1980. Με τον Πανιώνιο κατέκτησε το Κύπελλο Ελλάδας το 1979, ενώ αργότερα υπηρέτησε τον σύλλογο και από διοικητικά πόστα, μεταξύ άλλων ως γενικός αρχηγός.
Εορτολόγιο
Κάλλιστος
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Ενημέρωσης για τον Νυσταγμό
Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων
