Σαν σήμερα, στις 13 Αυγούστου 2004, η Αθήνα βρέθηκε στο επίκεντρο του κόσμου με την εντυπωσιακή τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο ΟΑΚΑ, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Παπαϊωάννου. Με λιτή αλλά βαθιά συμβολική αισθητική, η τελετή ανέδειξε την ελληνική ιστορία, την τέχνη και την ταυτότητα μέσα από εικόνες με νερό, φωτιά, αρχαία σύμβολα και μουσική, κερδίζοντας τη θέση της ανάμεσα στις πιο αξέχαστες στην ιστορία των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Πιο αναλυτικά
Στις 13 Αυγούστου 2004, τα βλέμματα όλου του κόσμου στράφηκαν στην Αθήνα. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες επέστρεφαν στην Ελλάδα και η τελετή έναρξης στο Ολυμπιακό Στάδιο έπρεπε να χωρέσει μέσα σε λίγες ώρες χιλιάδες χρόνια ιστορίας, χωρίς να μετατραπεί σε ένα απλό μάθημα αρχαιότητας.
Το αποτέλεσμα ήταν μία τελετή που έμεινε στη μνήμη για την αισθητική, την απλότητα και τους συμβολισμούς της και εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις καλύτερες τελετές έναρξης των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Τη σύλληψη και τη σκηνοθεσία είχε ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, τότε μόλις 40 ετών, μαζί με μία μεγάλη δημιουργική ομάδα Ελλήνων καλλιτεχνών. Συνολικά, στο καλλιτεχνικό μέρος συμμετείχαν 2.428 εθελοντές performers, σύμφωνα με το αρχείο του ίδιου του σκηνοθέτη.
Οι Αγώνες της Αθήνας συγκέντρωσαν συνολικά 10.625 αθλητές από 201 Εθνικές Ολυμπιακές Επιτροπές, σε μία από τις μεγαλύτερες αθλητικές διοργανώσεις που είχε φιλοξενήσει μέχρι τότε η Ελλάδα.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες στις ρίζες τους
Η Αθήνα δεν ήταν απλώς ακόμη μία διοργανώτρια πόλη. Οι Αγώνες επέστρεφαν στη χώρα όπου γεννήθηκαν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες και στην πόλη που είχε φιλοξενήσει το 1896 τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Η ίδια η τελετή χτίστηκε πάνω σε αυτή τη σύνδεση παρελθόντος και παρόντος. Ένας τυμπανιστής στην Αρχαία Ολυμπία «συνομιλούσε» με έναν δεύτερο στο ΟΑΚΑ, ενώ μία πύρινη διαδρομή κατέληγε στο νερό του σταδίου σχηματίζοντας τους πέντε Ολυμπιακούς κύκλους.
Λίγο αργότερα, ένα μικρό χάρτινο καραβάκι με ένα παιδί που κρατούσε την ελληνική σημαία διέσχιζε τη λίμνη.
Ήταν η Ελλάδα χωρίς υπερβολές: θάλασσα, φως, ιστορία και σύμβολα.
Η σκηνοθεσία του Δημήτρη Παπαϊωάννου
Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου ανέλαβε να δημιουργήσει ένα θέαμα τεράστιας κλίμακας χωρίς να βασιστεί αποκλειστικά στον εντυπωσιασμό.
Όπως έχει περιγράψει ο ίδιος, στόχος του ήταν μία τελετή με καθαρές φόρμες, περιορισμένα χρώματα και επίκεντρο την ιστορία της τέχνης και την ελληνική ταυτότητα. Ήθελε, όπως εξηγεί, να δημιουργήσει «οικειότητα σε μεγάλη, θεαματική κλίμακα».
Το κέντρο του Ολυμπιακού Σταδίου μετατράπηκε σε μία τεράστια επιφάνεια νερού. Πάνω της εμφανίστηκαν μορφές εμπνευσμένες από την ελληνική γλυπτική, η ελιά, οι Ολυμπιακοί κύκλοι και δεκάδες εικόνες που δεν λειτουργούσαν ως απλή αναπαράσταση της Ιστορίας αλλά ως ένα συνεχές οπτικό αφήγημα.
Ακόμη και σήμερα, η λίμνη μέσα στο ΟΑΚΑ παραμένει μία από τις εικόνες που ταυτίστηκαν περισσότερο με την Αθήνα του 2004.
Η «Κλεψύδρα» που χώρεσε χιλιάδες χρόνια ελληνικής ιστορίας
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό κομμάτι της βραδιάς ήταν η περίφημη «Κλεψύδρα».
Μπροστά από τους θεατές άρχισαν να περνούν ζωντανές εικόνες εμπνευσμένες από την ελληνική ιστορία και τέχνη: από τον κυκλαδικό πολιτισμό και την αρχαιότητα μέχρι το Βυζάντιο και τη νεότερη Ελλάδα.
Αρχαία αγάλματα, τοιχογραφίες και ιστορικές μορφές έμοιαζαν να ζωντανεύουν και να κινούνται μέσα στο στάδιο.
Η ιδέα της παρουσίασης της ελληνικής ιστορίας ανήκε στον Δημήτρη Παπαϊωάννου, ενώ την οπτική σύλληψη και σκηνοθεσία της «Κλεψύδρας» ανέλαβε ο Άγγελος Μέντης. Τη μουσική του συγκεκριμένου τμήματος, το «Passage», έγραψε ο Κωνσταντίνος Βήτα.
Η δύναμή της βρισκόταν ακριβώς στο ότι δεν προσπάθησε να εξηγήσει την ελληνική Ιστορία. Την έκανε εικόνα.
Η μουσική ήταν κομμάτι της αφήγησης
Η μουσική δεν χρησιμοποιήθηκε απλώς ως υπόκρουση αλλά ως βασικό στοιχείο της τελετής.
Στον μουσικό σχεδιασμό κεντρικό ρόλο είχε ο Γιώργος Κουμεντάκης, ενώ στην τελετή χρησιμοποιήθηκαν έργα διαφορετικών Ελλήνων δημιουργών.
Από τις πρώτες στιγμές ακούστηκε το «Ζεϊμπέκικο του Δία» του Σταύρου Ξαρχάκου, μαζί με εκατοντάδες κρουστά και μπουζούκια, δημιουργώντας μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες εικόνες της βραδιάς.
Αργότερα, η Björk ερμήνευσε το «Oceania», ενώ το τεράστιο φόρεμά της άρχισε να απλώνεται πάνω από τους αθλητές και μετατράπηκε οπτικά σε παγκόσμιο χάρτη.
Την παρέλαση των αποστολών συνόδευσε ο DJ Tiësto, ενώ σημαιοφόρος της ελληνικής ομάδας ήταν ο Πύρρος Δήμας.
Οι συμβολισμοί που έκαναν την τελετή διαφορετική
Η τελετή του 2004 δεν επιχείρησε απλώς να παρουσιάσει όλα όσα συνδέονται στερεοτυπικά με την Ελλάδα.
Το νερό, το χάρτινο καραβάκι, η ελιά, τα αρχαία γλυπτά, το ανθρώπινο σώμα και η φωτιά λειτουργούσαν ως κομμάτια της ίδιας ιστορίας.
Το παρελθόν δεν παρουσιάστηκε ως κάτι μουσειακό. Συνδέθηκε με τη σύγχρονη Ελλάδα και κατέληξε στην επιστροφή των Ολυμπιακών Αγώνων στον τόπο από τον οποίο ξεκίνησαν.
Ο ίδιος ο Παπαϊωάννου έχει εξηγήσει ότι δεν ήθελε να αφηγηθεί μία ιστορία με συμβατικό τρόπο, αλλά να δημιουργήσει κάτι που θα έμοιαζε περισσότερο με την εξέλιξη ενός ονείρου.
Στο τέλος, η Ολυμπιακή Φλόγα πέρασε από μερικές από τις μεγαλύτερες μορφές του ελληνικού αθλητισμού και έφτασε στον Νίκο Κακλαμανάκη, ο οποίος άναψε τον βωμό.
Για όσους παρακολουθούσαν εκείνο το βράδυ, όμως, η τελετή είχε ήδη πετύχει κάτι περισσότερο από ένα εντυπωσιακό άνοιγμα των Αγώνων.
Για λίγες ώρες, στις 13 Αυγούστου 2004, η Αθήνα είχε γίνει το κέντρο του κόσμου.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
1521: Οι Ισπανοί κατακτητές υπό τον Ερνάν Κορτές καταλαμβάνουν την Τενοτστιτλάν έπειτα από τρίμηνη πολιορκία. Η πτώση της πρωτεύουσας σηματοδοτεί την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας των Αζτέκων και την επικράτηση των Ισπανών στο σημερινό Μεξικό.
1792: Κατά τη Γαλλική Επανάσταση, ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ συλλαμβάνεται και φυλακίζεται μαζί με τη βασιλική οικογένεια. Λίγους μήνες αργότερα θα καταδικαστεί σε θάνατο και θα εκτελεστεί στη γκιλοτίνα.
1922: Με βάση το τότε ισχύον στην Ελλάδα παλαιό ημερολόγιο, ο τουρκικός στρατός εξαπολύει τη μεγάλη επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ. Το ελληνικό μέτωπο καταρρέει και αρχίζει η τελική φάση που οδηγεί στη Μικρασιατική Καταστροφή.
1940: Η Λουφτβάφε εξαπολύει την «Adler Tag» («Ημέρα του Αετού»), τη μεγάλη αεροπορική επίθεση με στόχο την εξουδετέρωση της RAF, σε κρίσιμη φάση της Μάχης της Αγγλίας.
1946: Ακροδεξιοί της συμμορίας Σούρλα δολοφονούν στη Θεσσαλία τον δημοσιογράφο του «Ριζοσπάστη» Κώστα Βιδάλη, σε μία από τις χαρακτηριστικότερες πολιτικές δολοφονίες της ταραγμένης μεταπολεμικής περιόδου.
1961: Οι αρχές της Ανατολικής Γερμανίας αρχίζουν να υψώνουν το Τείχος του Βερολίνου, αποκόπτοντας το Ανατολικό από το Δυτικό Βερολίνο. Το Τείχος θα γίνει ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του Ψυχρού Πολέμου μέχρι την πτώση του το 1989.
1968: Ο Αλέκος Παναγούλης επιχειρεί να δολοφονήσει τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο, τοποθετώντας εκρηκτικά στη διαδρομή της αυτοκινητοπομπής του στην παραλιακή Αθηνών–Σουνίου. Η απόπειρα αποτυγχάνει και ο Παναγούλης συλλαμβάνεται.
1999: Η 30χρονη Γερμανίδα τενίστρια, Στέφι Γκραφ, ανακοινώνει την απόφασή της να εγκαταλείψει την ενεργό δράση σε συνέντευξη Τύπου στη Νέα Υόρκη. Η Γκραφ έχει κατακτήσει 107 τίτλους με 22 Grand Slams, ενώ βρέθηκε για 377 εβδομάδες στο Νο 1 της παγκόσμιας κατάταξης με συνολικά κέρδη 21.512.490 δολάρια.
2004: Η Αθήνα υποδέχεται τους Ολυμπιακούς Αγώνες με την εντυπωσιακή τελετή έναρξης στο ΟΑΚΑ, σε καλλιτεχνική διεύθυνση Δημήτρη Παπαϊωάννου, παρουσιάζοντας την ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό σε εκατομμύρια θεατές σε όλο τον κόσμο.
Γεννήσεις
1899 – Άλφρεντ Χίτσκοκ, άγγλος σκηνοθέτης και παραγωγός, «άρχοντας του σασπένς». Πρωτοπόρος του ψυχολογικού και αστυνομικού θρίλερ, επηρέασε καθοριστικά τον παγκόσμιο κινηματογράφο με αριστουργήματα όπως «Ρεβέκκα», «Σιωπηλός Μάρτυς», «Δεσμώτης του ιλίγγου», «Ψυχώ» και «Τα Πουλιά».
1926 – Φιντέλ Κάστρο, ηγέτης της Κούβας από το 1959, επαναστάτης και πολιτικός που μετέτρεψε τη χώρα σε σοσιαλιστικό κράτος. Γνωστός για τη μαχητικότητά του, τη φράση του «η Ιστορία θα με αθωώσει», την αποτροπή της απόβασης στον Κόλπο των Χοίρων, την κρίση των πυραύλων της Κούβας και τις πολυήμερες ομιλίες του. Παρέμεινε στην εξουσία με σιδηρά πυγμή σχεδόν μισό αιώνα και έγινε σύμβολο για την παγκόσμια Αριστερά.
1962 – Θάνος Καλλίρης, έλληνας τραγουδιστής, συνθέτης και παραγωγός. Εμφανίστηκε στη σκηνή με τους Bang (Eurovision 1987 με το «Stop»), κατέκτησε τις δεκαετίες ’90–’00 με διαχρονικές επιτυχίες όπως «Κάποιο καλοκαίρι», «Το νου σου κύριε οδηγέ» και «Αγαπούλα μου γεια». Ξεχώρισε για το ποπ ύφος, τις συνεργασίες με Γερμανού, Γαρμπή, Αλκαίο και τη φιλανθρωπική δράση στο «Χαμόγελο του Παιδιού».
Θάνατοι
1863 – Ευγένιος Ντελακρουά, γάλλος ζωγράφος, κορυφαίος εκπρόσωπος του Ρομαντισμού. Εμπνεύστηκε από ιστορικά γεγονότα όπως η Ελληνική και η Γαλλική Επανάσταση, δημιούργησε εμβληματικούς πίνακες («Η σφαγή της Χίου», «Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό») και επηρέασε βαθιά τον ιμπρεσιονισμό και τη μοντέρνα τέχνη.
1910 – Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ, Βρετανίδα νοσοκόμα, θεμελιώτρια της σύγχρονης νοσηλευτικής και γνωστή ως «η κυρία με τη λάμπα» για τη φροντίδα των τραυματιών στον Κριμαϊκό Πόλεμο. Πρωτοπόρος στη δημόσια υγεία, ανέδειξε τη σημασία της υγιεινής και της στατιστικής στην ιατρική. Ίδρυσε την πρώτη σχολή νοσηλευτικής στο Λονδίνο και συνέβαλε στην αναγνώριση του επαγγέλματος και την αναμόρφωση της περίθαλψης.
Εορτολόγιο
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Παγκόσμια Ημέρα Αριστερόχειρων
