Σαν σήμερα 10 Αυγούστου: Η Ελλάδα αγγίζει για λίγο το όνειρο «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»

Στις 10 Αυγούστου 1920 ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπογράφει τη Συνθήκη των Σεβρών, τη συμφωνία που σηματοδότησε το απόγειο της ελληνικής εδαφικής επέκτασης και της Μεγάλης Ιδέας. Η Ελλάδα αποκτούσε την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, ενώ αναλάμβανε τη διοίκηση της Σμύρνης και της γύρω ζώνης. Λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα, όμως, ο χάρτης αυτός θα κατέρρεε.

Η ημερομηνία ήταν 28 Ιουλίου 1920 με το παλαιό ημερολόγιο και 10 Αυγούστου με το νέο. Στο δημαρχείο των Σεβρών, προαστίου του Παρισιού, οι νικήτριες δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπέγραψαν τη συνθήκη ειρήνης με την ηττημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ανάμεσα στους υπογράφοντες βρισκόταν ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος έβλεπε να αποτυπώνεται σε διεθνή συμφωνία μεγάλο μέρος των ελληνικών διεκδικήσεων που είχε προωθήσει στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού.

Για την Ελλάδα, η Συνθήκη των Σεβρών αποτέλεσε το αποκορύφωμα μιας δεκαετίας εντυπωσιακής εδαφικής επέκτασης, που είχε αρχίσει με τους Βαλκανικούς Πολέμους και συνεχίστηκε με τη συμμετοχή της χώρας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

Η Ελλάδα «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών»

Με τη νέα διευθέτηση, η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραιτούνταν υπέρ της Ελλάδας από την Ανατολική Θράκη, με τα ελληνικά σύνορα να φτάνουν κοντά στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και από την Ίμβρο και την Τένεδο. Η ελληνική επικράτεια εκτεινόταν πλέον στην Ευρώπη και, μέσω της ζώνης της Σμύρνης, στην Ασία.

Ήταν τότε που καθιερώθηκε η φράση «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών», την οποία χρησιμοποιούσαν κυρίως οι υποστηρικτές του Βενιζέλου για να περιγράψουν το μέγεθος της επιτυχίας: οι δύο ήπειροι ήταν η Ευρώπη και η Ασία και οι πέντε θάλασσες η Μεσόγειος, το Αιγαίο, το Ιόνιο, η Θάλασσα του Μαρμαρά και η Μαύρη Θάλασσα.

Στην Αθήνα η είδηση έγινε δεκτή πανηγυρικά. Οι εφημερίδες της εποχής περιέγραφαν κανονιοβολισμούς από τον Λυκαβηττό, το Αστεροσκοπείο και τον Κολωνό, ενώ ακολούθησαν δημόσιοι εορτασμοί για αυτό που θεωρήθηκε μεγάλη διπλωματική νίκη.

Η Σμύρνη δεν είχε ακόμη προσαρτηθεί στην Ελλάδα

Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη ιστορική λεπτομέρεια: η Συνθήκη των Σεβρών δεν παραχωρούσε αμέσως τη Σμύρνη στην Ελλάδα.

Η πόλη και η ευρύτερη περιοχή παρέμεναν τυπικά υπό οθωμανική κυριαρχία, αλλά η άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων και η διοίκησή τους περνούσαν στην ελληνική κυβέρνηση. Ο ελληνικός στρατός βρισκόταν ήδη στη Σμύρνη από τον Μάιο του 1919.

Η ίδια η συνθήκη προέβλεπε ότι, μετά την παρέλευση πέντε ετών, το τοπικό κοινοβούλιο θα μπορούσε να ζητήσει από την Κοινωνία των Εθνών την οριστική ένωση της περιοχής με την Ελλάδα. Η Κοινωνία των Εθνών είχε τη δυνατότητα να απαιτήσει προηγουμένως τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Επομένως, η προσάρτηση της Σμύρνης δεν ήταν ούτε άμεση ούτε αυτόματη.

Η συνθήκη που δεν πρόλαβε να γίνει πραγματικότητα

Η εντυπωσιακή διπλωματική επιτυχία έκρυβε ένα θεμελιώδες πρόβλημα: η Συνθήκη των Σεβρών δεν έγινε αποδεκτή από το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ, το οποίο είχε ήδη συγκροτήσει αντίπαλο κέντρο εξουσίας στην Άγκυρα και πολεμούσε για την ανατροπή της μεταπολεμικής διευθέτησης.

Την ίδια ώρα, η Ελλάδα παρέμενε βαθιά διχασμένη από τον Εθνικό Διχασμό. Λίγους μήνες μετά τον θρίαμβο των Σεβρών, ο Βενιζέλος ηττήθηκε στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 και εγκατέλειψε την εξουσία. Η επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου επιβάρυνε παράλληλα τις σχέσεις της Αθήνας με μέρος των δυνάμεων της Αντάντ.

Ο πόλεμος στη Μικρά Ασία συνεχίστηκε και το καλοκαίρι του 1922 η ελληνική στρατιά κατέρρευσε μπροστά στην αντεπίθεση των κεμαλικών δυνάμεων. Ακολούθησαν η υποχώρηση, η καταστροφή της Σμύρνης και ο ξεριζωμός των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.

Η Συνθήκη των Σεβρών έμεινε τελικά ανεφάρμοστη. Η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 χάραξε έναν εντελώς διαφορετικό χάρτη: η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος παρέμειναν στην Τουρκία, ενώ η ελληνική παρουσία στη Σμύρνη είχε τερματιστεί.

Έτσι, η 10η Αυγούστου 1920 έμεινε στην ελληνική ιστορία ως η στιγμή κατά την οποία η Μεγάλη Ιδέα φάνηκε να βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην πραγματοποίησή της — αλλά και ως η αρχή μιας σύντομης περιόδου ανάμεσα στον διπλωματικό θρίαμβο και τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Τι άλλο έγινε σαν σήμερα

30 π.Χ.: Πεθαίνει η Κλεοπάτρα Ζ΄, τελευταία ενεργή ηγεμόνας της δυναστείας των Πτολεμαίων. Σύμφωνα με την παράδοση, αυτοκτονεί μετά την ήττα του Μάρκου Αντώνιου, ενώ ο ακριβής τρόπος θανάτου της παραμένει αβέβαιος.

1675: Τίθεται ο θεμέλιος λίθος του Βασιλικού Αστεροσκοπείου του Γκρίνουιτς στο Λονδίνο, το οποίο αργότερα θα συνδεθεί με τον Πρώτο Μεσημβρινό και το διεθνές σύστημα μέτρησης του χρόνου.

1792: Κατά τη Γαλλική Επανάσταση, επαναστάτες καταλαμβάνουν το παλάτι των Τουιλερί και ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ τίθεται υπό κράτηση. Η εξέγερση επιταχύνει την κατάρρευση της γαλλικής μοναρχίας.

1793: Ανοίγει για πρώτη φορά στο κοινό το Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι. Το πρώην βασιλικό ανάκτορο εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα και πιο επισκέψιμα μουσεία του κόσμου.

1913: Υπογράφεται η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, με την οποία τερματίζεται ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος. Η Ελλάδα διευρύνει σημαντικά τα σύνορά της, αποκτώντας μεγάλο μέρος της Μακεδονίας και τη Θεσσαλονίκη.

1945: Η Ιαπωνία γνωστοποιεί ότι είναι έτοιμη να αποδεχθεί τη Διακήρυξη του Πότσνταμ, ζητώντας να μη θιγεί η θέση του αυτοκράτορα. Η τελική παράδοση θα ανακοινωθεί λίγες ημέρες αργότερα.

1969: Η Coca-Cola κυκλοφορεί για πρώτη φορά στην ελληνική αγορά, εγκαινιάζοντας την παρουσία της στην Ελλάδα και μπαίνοντας στον ανταγωνισμό της εγχώριας αγοράς αναψυκτικών.

1985: Το «Like a Virgin» της Μαντόνα γίνεται ο πρώτος δίσκος γυναίκας καλλιτέχνιδας που πιστοποιείται στις ΗΠΑ για πωλήσεις 5 εκατομμυρίων αντιτύπων, ένα ορόσημο στην πορεία της «βασίλισσας της ποπ».

Γεννήσεις

1955 – Δημήτρης Κουτσούμπας, εμβληματικός Έλληνας πολιτικός, γεννημένος στη Λαμία στις 10 Αυγούστου. Από τα φοιτητικά του χρόνια σπούδασε Νομική και εντάχθηκε στην ΚΝΕ συμμετέχοντας στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, ενώ οργανώθηκε στο ΚΚΕ το 1974. Διετέλεσε γραμματέας στο κόμμα σε Βοιωτία και Ανατολική Στερεά, εξελίχθηκε ως διευθυντής του «Ριζοσπάστη» και μέλος Πολιτικού Γραφείου. Από το 2013 υπηρετεί ως Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ, επανεκλεγμένος το 2017 και το 2021, καθορίζοντας με συνέπεια την πορεία του κόμματος και εκπροσωπώντας δυναμικά την αριστερή πολιτική στην Ελλάδα.

1960 – Αντόνιο Μπαντέρας (Antonio Banderas), ισπανός ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός, γεννημένος στις 10 Αυγούστου στη Μάλαγα. Ξεκίνησε την καριέρα του με ταινίες του Πέδρο Αλμοδόβαρ και καθιερώθηκε ως διεθνής σταρ μέσω εμβληματικών ρόλων στο Χόλιγουντ σε ταινίες όπως «Ντεσπεράντο», «Εβίτα», «Συνέντευξη με έναν βρικόλακα», «Η Μάσκα του Ζορό» και «Spy Kids». Έδωσε τη φωνή του στον «Γάτο Σπιρουνάτο» στη σειρά «Σρεκ», συγκεντρώνοντας βραβεύσεις και υποψηφιότητες σε Όσκαρ, Χρυσές Σφαίρες, Emmy και Goya. Με χαρακτηριστική κινηματογραφική γοητεία και ερμηνευτική ευρύτητα, παραμένει κορυφαία μορφή του ευρωπαϊκού και αμερικανικού σινεμά.

Θάνατοι

30 π.Χ. – Κλεοπάτρα Ζ΄ Φιλοπάτωρ, αρχαία Ελληνίδα βασίλισσα και η τελευταία της δυναστείας των Πτολεμαίων, γεννήθηκε το 69 π.Χ. και ανέβηκε στον θρόνο της Αιγύπτου σε ηλικία 17 ετών. Γνωστή για τη στρατηγική ευφυΐα της, τη γοητεία και τις δυναμικές συμμαχίες – ιδίως με τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Μάρκο Αντώνιο – έγινε σύμβολο ισχύος αλλά και τραγικής μοίρας. Η βασιλεία της σηματοδότησε το τέλος της ελληνιστικής εποχής και την αρχή της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Αίγυπτο. Αυτοκτόνησε τον Αύγουστο του 30 π.Χ., αφήνοντας ανεκτίμητη ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, καθώς έγινε μύθος για τη δύναμη, την ομορφιά και τη διπλωματία της.

1881 – Σπυρίδων Ζαμπέλιος, κορυφαίος Έλληνας ιστορικός, φιλόλογος και συγγραφέας, θεμελιωτής της θεωρίας για τη συνέχεια του ελληνισμού από την αρχαιότητα ως τα νεότερα χρόνια. Γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1815, έζησε και σπούδασε στην Ευρώπη, αντιπαρατέθηκε στις θέσεις του Φαλμεράιερ περί ασυνέχειας ελληνικής φυλής και προώθησε την ιδέα της ελληνοχριστιανικής ταυτότητας. Αναμόρφωσε τη βυζαντινή ιστορία και επηρέασε το εθνικό φρόνημα με τα έργα του («Βυζαντιναί Μελέται», «Άσματα δημοτικά της Ελλάδας»). Πέθανε στις 10 Αυγούστου 1881 αφήνοντας ισχυρή παρακαταθήκη στην ιστοριογραφία και τον ελληνικό πνευματικό βίο.

Εορτολόγιο

Ιππόλυτος, Ιππολύτη, Λαυρέντιος