ΟΟΣΑ: Η ελληνική Δικαιοσύνη κερδίζει ψήφο εμπιστοσύνης – Οι πρακτικές που ξεχώρισαν

Στη νέα έκθεση του ΟΟΣΑ «Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes» (2026) καταγράφονται σημαντικές επιδόσεις της Ελλάδας στη δίκαιη μεταχείριση των πολιτών, στην πρόσβαση σε εξατομικευμένη υποστήριξη και στους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών.

Για πρώτη φορά, η έκθεση εφαρμόζει συγκριτικά το πλαίσιο μέτρησης του ΟΟΣΑ για ανθρωποκεντρικά συστήματα Δικαιοσύνης. Αξιολογεί αν πολίτες και επιχειρήσεις είναι σε θέση να εντοπίζουν νομικά ζητήματα, να αναζητούν την κατάλληλη βοήθεια και να πετυχαίνουν δίκαιη, αποτελεσματική και έγκαιρη διευθέτησή τους. Στο πεδίο της αξιολόγησης περιλαμβάνεται η εμπειρία των πολιτών σε όλο το εύρος των διαθέσιμων διαδικασιών και όχι μόνο η λειτουργία των δικαστηρίων.

1. Η δίκαιη μεταχείριση και η ουσιαστική διευθέτηση προβλημάτων

Μεταξύ των κρατών-μελών του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα, η Λιθουανία και η Πολωνία βρίσκονται στις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις ως προς το κατά πόσο οι πολίτες κρίνουν δίκαιη τη διαδικασία επίλυσης του προβλήματός τους, όποια κι αν ήταν η τελική έκβαση.

Η αξιολόγηση αφορά όσους έφτασαν στο τέλος της διαδικασίας και αποτίμησαν τη μεταχείρισή τους. Το εύρημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς στη διάμεση επίδοση των χωρών που εξετάστηκαν, τέσσερις στους δέκα δεν θεωρούν δίκαιη τη διαδικασία που ακολούθησαν.

Ελλάδα, Πολωνία και Λιθουανία ξεχωρίζουν ακόμη στην έκθεση, καθώς συνδυάζουν σχετικά υψηλά ποσοστά ουσιαστικής επίλυσης προβλημάτων με θετική αποτίμηση της δικαιοσύνης της διαδικασίας. (Σελ. 26 και 41)

2. Εξατομικευμένη βοήθεια: πρόσβαση άνω του 50%, με μέσο όρο ΟΟΣΑ 39%

Στην έκθεση, μόνο η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Ολλανδία κατονομάζονται μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ όπου πάνω από το 50% όσων χρειάζονται εξατομικευμένη βοήθεια ή συμβουλή έχει πρόσβαση σε αυτή. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 39%.

Η εικόνα είναι θετική σε έναν τομέα όπου εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διεθνείς δυσκολίες: αρκετοί πολίτες εντοπίζουν γενικές πληροφορίες, χωρίς όμως να καταφέρνουν εύκολα να βρουν την υποστήριξη που αρμόζει στη δική τους υπόθεση. (Σελ. 38)

3. Πρόσβαση στους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών: ψηλά η Ελλάδα

Για την πρόσβαση στους αναγκαίους μηχανισμούς διευθέτησης διαφορών, η Ελλάδα συγκαταλέγεται από την έκθεση στις χώρες του ΟΟΣΑ με τις υψηλότερες επιδόσεις.

Ο δείκτης αποτυπώνει αν όσοι χρειάζονται τη συνδρομή τρίτου μέρους καταφέρνουν να προσφύγουν σε κατάλληλη διαδικασία, όπως δικαστήριο, διοικητικό φορέα, διαμεσολάβηση ή άλλη μορφή επίλυσης. Στο 42% φτάνει μόλις η διάμεση επίδοση των χωρών που εξετάστηκαν. (Σελ. 39)

4. Ανθρωποκεντρική Δικαιοσύνη: επίσημη δέσμευση σε 14 χώρες

Από τις 27 χώρες που εξετάστηκαν ως προς τις πολιτικές τους, η Ελλάδα είναι μία από τις 14 που έχουν κατοχυρώσει επίσημα τη δέσμευσή τους για ανθρωποκεντρική Δικαιοσύνη. Στη χώρα μας, αυτή αποτυπώνεται στον ετήσιο προγραμματισμό και στα σχέδια δράσης του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Παράλληλα, η έκθεση διαπιστώνει ότι υπάρχει περιθώριο να συμμετέχουν πιο συστηματικά στον κοινό σχεδιασμό η δικαστική εξουσία και μη κρατικοί φορείς. Ανάλογη ανάγκη αναφέρεται, μεταξύ άλλων, για τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία. (Σελ. 51 και 112)

5. Ελληνικές δράσεις κατά του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους

Στην έκθεση παρουσιάζεται η εφαρμογή εθνικών στρατηγικών στην Ελλάδα για την αντιμετώπιση του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους, με τη σύμπραξη αστυνομικών, εισαγγελικών και δικαστικών αρχών.

Μεταξύ των δράσεων περιλαμβάνονται στοχευμένη εκπαίδευση, ειδικές μονάδες και πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση της διαδικτυακής ρητορικής μίσους. Έτσι, η θεσμική προστασία συνδέεται με συγκεκριμένα μέσα εφαρμογής. (Σελ. 55)

6. «Just Closer»: ελληνικό μοντέλο Δικαιοσύνης φιλικής στα παιδιά

Ως παράδειγμα υπηρεσιών που σχεδιάζονται με αφετηρία τις πραγματικές ανάγκες των χρηστών, η έκθεση παρουσιάζει το έργο «Just Closer».

Συνεντεύξεις και ομάδες συζήτησης με εφήβους που εμπλέκονται σε ποινικές διαδικασίες στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή εκπαιδευμένων νέων, των «Youth Leaders». Η έρευνα κατέγραψε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά όταν έρχονται σε επαφή με το σύστημα Δικαιοσύνης και συνέβαλε στην εκπόνηση πρακτικού οδηγού για επαγγελματίες, εξειδικευμένης κατάρτισης και ειδικών αστυνομικών διαδικασιών για ανηλίκους. (Σελ. 65)

7. Ψηφιακός μετασχηματισμός: η Δικαιοσύνη στον εθνικό σχεδιασμό

Ως παράδειγμα ένταξης της Δικαιοσύνης στον ευρύτερο σχεδιασμό για την ψηφιακή μετάβαση, η Ελλάδα αναφέρεται μέσω της «Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020-2025» και της «Στρατηγικής Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2021-2027».

Η έκθεση επισημαίνει τη σύνδεση της τεχνολογίας με την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών Δικαιοσύνης. Ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι η ψηφιακή μετάβαση χρειάζεται να συνοδεύεται από ουσιαστική απλοποίηση και ανασχεδιασμό των διαδικασιών, με γνώμονα τις ανάγκες των πολιτών. (Σελ. 78)

Οι συγκεκριμένες θετικές επιδόσεις προσφέρουν σταθερή αφετηρία για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων. Ζητούμενο παραμένει να βρίσκουν οι πολίτες ευκολότερα την κατάλληλη βοήθεια, να επιλύουν αποτελεσματικότερα τις διαφορές τους και να βελτιώνεται διαρκώς η εμπειρία τους.

Οι προκλήσεις και τα επόμενα βήματα

Η έκθεση επισημαίνει ότι όλες οι χώρες έχουν περιθώρια προόδου, αφού καμία δεν εφαρμόζει στον ίδιο υψηλό βαθμό κάθε πτυχή της ανθρωποκεντρικής Δικαιοσύνης.

Σε διεθνές επίπεδο, πάνω από τέσσερις στους δέκα ανθρώπους έρχονται αντιμέτωποι με τουλάχιστον ένα σοβαρό νομικό ζήτημα μέσα σε διάστημα δύο ετών. Το διάμεσο ποσοστό πλήρους διευθέτησης αυτών των υποθέσεων φτάνει το 70%, ενώ μόλις το 38% αφορά την πρόσβαση σε εξατομικευμένη υποστήριξη.

Ο ΟΟΣΑ εισηγείται τον αποτελεσματικότερο συντονισμό των υπηρεσιών, την τακτική χρήση δεδομένων, την αποτροπή διαφορών και τον καθορισμό σχεδιασμού και χρηματοδότησης βάσει μετρήσιμων αποτελεσμάτων. Βασική προτεραιότητα είναι η παροχή υπηρεσιών προσαρμοσμένων στις ανάγκες διαφορετικών ομάδων πολιτών.

Οι θετικές επιδόσεις της Ελλάδας και οι πρακτικές που έχουν αναγνωριστεί μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για τις επόμενες παρεμβάσεις. Η ποιότητα της Δικαιοσύνης αποτιμάται τόσο με βάση την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητά της όσο και από το κατά πόσο κάθε πολίτης μπορεί να διεκδικεί τα δικαιώματά του και να εξασφαλίζει δίκαιη επίλυση των προβλημάτων του.