Η ολλανδική βασιλική οικογένεια αποκόμισε οφέλη από το αποικιακό σύστημα και συνέβαλε στη διαιώνιση της δουλείας, όπως καταγράφει ανεξάρτητη ιστορική έρευνα για τη δράση του Οίκου της Οράγγης-Νασσάου σε διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων αιώνων.
Στις 2 Οκτωβρίου, στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν, παρουσιάστηκαν τα ευρήματα της μελέτης, με παρόντα τον βασιλιά Γουλιέλμου-Αλέξανδρου, ο οποίος είχε κινήσει τη διαδικασία για την εκπόνησή της.
Η έρευνα διήρκεσε τρία χρόνια και πραγματοποιήθηκε από περίπου 60 μελετητές, οι οποίοι παρέδωσαν πέντε τόμους για την περίοδο από το 1600 έως σήμερα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η συμβολή της δυναστείας στην ολλανδική αποικιακή πολιτική, οι δεσμοί της με τη δουλεία και τα οικονομικά κέρδη από την αποικιακή εκμετάλλευση.
Οι ιστορικοί καταλήγουν σε σαφές πόρισμα: «Η εμπλοκή του Οίκου της Οράγγης-Νασσάου ήταν ολοκληρωτική και χωρίς ουσιαστικές επιφυλάξεις», σημειώνουν, επισημαίνοντας ότι οι μονάρχες του οίκου συνέβαλαν στη διατήρηση του δουλεμπορίου και της δουλείας επί αιώνες.
Τα αποικιακά κέρδη και η σύνδεση της δυναστείας με τη δουλεία
Σημαντικά οικονομικά οφέλη προέκυψαν για τη βασιλική οικογένεια σε διαφορετικές περιόδους, σύμφωνα με τα ευρήματα, κυρίως από δραστηριότητες στις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες, δηλαδή τη σημερινή Ινδονησία.
Οι απολαβές για τον 19ο αιώνα εκτιμώνται σε περίπου 650 εκατομμύρια δολάρια με βάση τη σημερινή αξία. Πρόκειται για οφέλη που σχετίζονται με το συγκεκριμένο αποικιακό πλαίσιο και όχι για υπολογισμό της τωρινής προσωπικής περιουσίας του βασιλιά Βίλεμ-Αλεξάντερ.
Παράλληλα, οι ερευνητές ξεχωρίζουν τα οφέλη από την αποικιοκρατία από εκείνα του δουλεμπορίου: κατά την εκτίμησή τους, η δυναστεία κέρδισε άμεσα «σχεδόν τίποτα» από το δουλεμπόριο. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν, αυτό δεν ακυρώνει τη συμμετοχή της στη στήριξη ενός συστήματος που στηριζόταν στη δουλεία και την εκμετάλλευση.
Στην Ασία και στην Καραϊβική διατηρούσε αποικίες η Ολλανδία, μεταξύ άλλων στις περιοχές της σημερινής Ινδονησίας και του Σουρινάμ. Χιλιάδες άνθρωποι αρπάχτηκαν και υποχρεώθηκαν να εργάζονται κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Όπως αναφέρει το Reuters, επικαλούμενο στοιχεία του ολλανδικού κράτους, η Ολλανδική Εταιρεία Δυτικών Ινδιών μετέφερε περίπου 600.000 ανθρώπους μέσω του δουλεμπορίου.
Η παραδοχή του βασιλιά για τις ευθύνες των προγόνων του
Ο Γουλιέλμος-Αλέξανδρος παρέλαβε τους πέντε τόμους από τον καθηγητή Γκερτ Όοστιντιε, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας. Μιλώντας στην εκδήλωση, παραδέχθηκε ότι τα συμπεράσματα τεκμηριώνουν πως προηγούμενες γενιές της οικογένειάς του στήριξαν την αποικιοκρατία.
«Η μελέτη αυτή επιβεβαιώνει την αλήθεια», είπε για τις ευθύνες των παλαιότερων ηγεμόνων. Πρόσθεσε ότι, όπως προκύπτει από την έρευνα, κυβερνήτες και μονάρχες της δυναστείας δεν αρκέστηκαν να ανέχονται το αποικιακό σύστημα: υποστήριξαν ενεργά την αποικιοκρατία και τη δουλεία, αποδεχόμενοι ακόμη και την καταστολή των αντιστάσεων.
Ως «οδυνηρό και δύσκολο» περιέγραψε ο βασιλιάς το πόρισμα, τονίζοντας πως τον συγκινεί βαθιά, παρότι τον χωρίζουν τρεις γενιές από την εποχή εκείνη. Μίλησε επίσης για όσους εξακολουθούν να υφίστανται τις συνέπειες της δουλείας και της αποικιοκρατίας.
«Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε αν δεν αναγνωρίσουμε τι συνέβη στο παρελθόν», δήλωσε. Εξήγησε ότι θεωρεί καθήκον του να γίνει σαφής ο ρόλος της οικογένειάς του στην αποικιακή ιστορία, τόσο για την κοινωνία της Ολλανδίας όσο και για τους απογόνους όσων υποδουλώθηκαν.
Η πρωτοβουλία του βασιλιά για την ανεξάρτητη ιστορική έρευνα
Το 2022 ο Γουλιέλμος-Αλέξανδρος γνωστοποίησε ότι θα πραγματοποιούνταν ανεξάρτητη μελέτη. Κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων, ανέφερε πως είχε ορίσει από την αρχή τρεις βασικούς όρους: πλήρη ανεξαρτησία, ακαδημαϊκό βάθος και ελεύθερη πρόσβαση του κοινού στα πορίσματα.
Κατά τον ίδιο, η γνώση της ιστορίας συμβάλλει στην κατανόηση του σήμερα και στη δημιουργία εμπιστοσύνης. Επισήμανε ακόμη πως οι συνέπειες της αποικιοκρατίας και της δουλείας εξακολουθούν να αποτυπώνονται στη σύγχρονη κοινωνία, με διακρίσεις και οικονομική εκμετάλλευση.
Η έκδοση των πέντε τόμων επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ευθύνη της ολλανδικής μοναρχίας και τη σημασία της ιστορικής τεκμηρίωσης στον δημόσιο διάλογο. Το 2022 η Ολλανδία είχε ζητήσει συγγνώμη για τον ρόλο του κράτους στο διατλαντικό δουλεμπόριο, ενώ το 2023 ο βασιλιάς είχε απολογηθεί για τη δουλεία.
Αποζημιώσεις δεν προβλέπονταν στην τότε απόφαση της κυβέρνησης, η οποία ωστόσο είχε συστήσει ταμείο ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ με σκοπό τη στήριξη κοινωνικών πρωτοβουλιών. Η δημοσιοποίηση της νέας έρευνας οδηγεί οργανώσεις με αντικείμενο την ιστορία της δουλείας να ζητούν περαιτέρω βήματα: τα συμπεράσματα της ιστορικής έρευνας να αξιοποιηθούν στην εκπαίδευση και στον δημόσιο διάλογο, καθώς και στη συζήτηση περί αποκαταστατικής δικαιοσύνης.
