Η Μονή Αγάθωνος, φωλιασμένη στον Εθνικό Δρυμό της Οίτης, αποτελεί ένα ιστορικό και πνευματικό προσκύνημα με βαθιές ρίζες από τον 14ο αιώνα, συνδεδεμένο με την Παναγία, τον Όσιο Αγάθωνα και τον Άγιο Βησσαρίωνα. Το μοναστήρι ξεχωρίζει για τη φυσική του ομορφιά, την πλούσια ιστορία του στην Τουρκοκρατία και την Επανάσταση, αλλά και για τις σημαντικές μορφές που έζησαν εκεί, όπως ο αρχιμανδρίτης Γερμανός Δημάκος και ο ηγούμενος Δαμασκηνός Ζαχαράκης, ενώ σήμερα φιλοξενεί και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Οίτης.
Πιο αναλυτικά
Κάθε καλοκαίρι με έντονο το άρωμα του βασιλικού, και την χρωματική πανδαισία από τα τζίνια και τις κατοστάρες τριανταφυλλιές, που τα φύλλα τους γίνονται και γλυκό του κουταλιού, γιορτάζεται τον δεκαπενταύγουστο, η μεγάλη γιορτή της Παναγίας και λίγες μέρες νωρίτερα η γιορτή του Σωτήρος, που είναι και η μεγάλη, βασική εορτή του καθολικού, στο μοναστήρι του Αγάθωνα, με τους ολάνθιστους κήπους που περιδιαβαίνουν παγώνια, πέρδικες και φασιανοί, ενώ λίγο πιο πέρα στην μικρή λίμνη ξεκουράζονται πάπιες, χήνες μαζί με ελάφια και ζαρκάδια.
«Φωλιασμένο» μέσα στον Εθνικό Δρυμό της Οίτης, στο βουνό όπου έζησαν οι Φαρμακίδες που ήταν διάσημες Θεσσαλές μάγισσες και βοτανολόγισσες της ρωμαϊκής εποχής και μόλις λίγα χιλιόμετρα από τη Βυζαντινή Νέα Πάτρα, την Υπάτη, με το κάστρο της που οχυρώθηκε από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό, και στα χρόνια του Μεσαίωνα ως Δουκάτο προάσπισε τα συμφέροντα του Βασιλιά της Ισπανίας Πέτρου Δ’ Αραγκόν που υπήρξε και πρώτος Δούκας της Νέων Πατρών-της Υπάτης-, το μοναστήρι του Οσιου Αγάθων που προσέφερε πολλά στους αγώνες τους Έθνους, αποτελεί πανρουμελιωτικό θεομητορικό προσκύνημα.
Το βυζαντινό μοναστήρι «άνθισε» κυριολεκτικά επί των ημερών του Πατέρα «Ανυπόμονου», του αρχιμανδρίτη Γερμανού κατά κόσμον Γεώργιου Δημάκου, και σε αυτό έζησε και αγίασε η ασκητική μορφή του Βησσαρίων του Αγαθωνίτη, του Ελληνα ιερομόναχου του 20ου αιώνα.
Οι παλαιότεροι ακόμη και σήμερα θυμούνται την στεντόρεια φωνή του θρυλικού αρχιμανδρίτη Γερμανού Δημάκου, ο οποίος έμεινε στην ιστορία γιατί πολέμησε εναντίον του Γερμανού κατακτητή και στην συνέχεια τάχθηκε στο πλευρό του Άρη Βελουχιώτη ως αντάρτης του ΕΛΑΣ φορώντας πάντα το ράσο του, όταν έψελνε, ενώ την ίδια στιγμή ο Άγιος Βησσαρίων ο Αγαθωνίτης, εξομολογούσε σε μια μικρή κάμαρα στον Πρόναο, όσους πιστούς είχαν την ανάγκη να μιλήσουν για τα προβλήματα τους.
Οι δυο αυτές μορφές «έφεραν» κοντά τους και τον Πατέρα Δαμασκηνό Ζαχαράκη, τον «ποιητή της Οίτης» και «ανατόμο των ψυχών» όπως τον ονόμαζαν, που πορεύτηκε μαζί τους στην αρχή ως λαϊκός και κατόπιν ως κληρικός λαμβάνοντας το 1992 τους δυο πρώτους βαθμούς της ιερωσύνης και τον Ιούλιο του 1993 εξελέγει παμψηφεί από την αδελφότητα της μονής Αγάθωνος, ηγούμενος αυτής.
Η διαδρομή προς το μοναστήρι που ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από το μοναχό Αγάθωνα είναι μαγευτική με τα πλατάνια, τα πεύκα και τα έλατα σε όλη της το μήκος να προσφέρουν στον επισκέπτη δροσιά και ίσκιο «παχύ».
Σύμφωνα τώρα με την παράδοση, το παλιό μοναστήρι που ασκήτευε ο Αγάθωνας έπαθε καθίζηση και η εικόνα της Παναγίας εξαφανίστηκε και ξαναβρέθηκε σε μία σπηλιά, κοντά στην οποία ο μοναχός έχτισε το σημερινό μοναστήρι, το οποίο πήρε το όνομα του μετά το θάνατο του.
Από νεότερες έρευνες που έχουν γίνει ο βίος του οσίου Αγάθωνος σχετίζεται με τον βίο του εξ Υπάτης οσίου Αθανασίου του Μετεωρίτη, τον οποίο ο Αγάθων ακολούθησε στο Άγιο Όρος. Έτσι ο όσιος Αγάθων συναριθμείται και συντιμάται μετά των Αγιορειτών οσίων και ο χρόνος της ακμής του ορίζεται ο 14ος αιώνας μ.Χ. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ πως και στο Άγιο Όρος και στην πρώτη μεγάλη μονή των Μετεώρων, που ίδρυσε ο όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης, ο εξ Υπάτης, όπου σήμερα υπάρχει και το μετόχι του στην θέση που προϋπήρχε το σπίτι του, τιμάται η Θεοτόκος και η Μεταμόρφωση του Σωτήρος.
Το μοναστήρι του Αγάθωνα κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας αποτέλεσε επίσης καταφύγιο για τους αγωνιστές, γεγονός στο οποίο οφείλεται και η πυρπόληση του από το Δράμαλη το 1822, με την φωτιά να καταστρέφει το μεγαλύτερο μέρος της μονής. Διασώθηκαν ωστόσο πολλά κειμήλεια και στο σκευοφυλάκειο της μονής φυλάσσονται πολλά ιερά σκεύη, βιβλία, εικόνες και άμφια.
Εντός του προαυλίου χώρου, που μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας ο επισκέπτης μπορεί να γευτεί λουκούμι τριαντάφυλλο μαζί με ελληνικό καφέ από τους μοναχούς και να συνομιλήσει με τον Ηγούμενο, αρχιμανδρίτη Γερμανό Γιαντσίδη ο οποίος ανάλαβε τα καθήκοντα του το 2017, βρίσκεται και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Οίτης. Ένα σπάνιο ολοκληρωμένο μουσείο εκτός Αθηνών που περιλαμβάνει εκθέματα που σχετίζονται με την παλαιοντολογία, τη γεωλογία, τη κλιματολογία, την εδαφολογία και την οικολογία του Εθνικού Δρυμού Οίτης.
