ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

Αθήνα: Η άγνωστη αιματηρή μάχη κάτω από την Ακρόπολη, όταν Γάλλοι και Βρετανοί συγκρούστηκαν με τον ελληνικό στρατό

Αφορμή στάθηκε η αξίωση των Συμμάχων για παράδοση ελληνικού στρατιωτικού εξοπλισμού· οι συγκρούσεις οδήγησαν σε διώξεις πολιτικών αντιπάλων και ναυτικό αποκλεισμό μηνών

Από 11 λεπτά ανάγνωση
Αθήνα: Η άγνωστη αιματηρή μάχη κάτω από την Ακρόπολη, όταν Γάλλοι και Βρετανοί συγκρούστηκαν με τον ελληνικό στρατό
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ
  1. 01Πώς η Ελλάδα βρέθηκε με δύο κυβερνήσεις και αντίπαλα στρατόπεδα
  2. 02Οι λόγοι για την αποστολή συμμαχικών στρατευμάτων στον Πειραιά
  3. 03Οι συγκρούσεις στους λόφους Φιλοπάππου και Ακρόπολης και στο Ζάππειο
  4. 04Η συμφωνία του Κωνσταντίνου και η αποχώρηση των συμμαχικών στρατευμάτων
  5. 05Το πογκρόμ κατά των βενιζελικών και η επίθεση στον Εμμανουήλ Μπενάκη
  6. 06Ο ναυτικός αποκλεισμός και οι ελλείψεις τροφίμων στην Ελλάδα
  7. 07Η απομάκρυνση του Κωνσταντίνου και η επιστροφή του Βενιζέλου

Η απόβαση των συμμαχικών δυνάμεων στον Πειραιά έφερε μάχες στον Φιλοπάππου και στο Ζάππειο, πυρά κοντά στα Ανάκτορα και διώξεις που ακολούθησαν. Τα Νοεμβριανά του 1916 αποτέλεσαν ένα από τα πιο βίαια επεισόδια του Εθνικού Διχασμού.

Το 1916, η Αθήνα βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα από τα πιο ασυνήθιστα και αιματηρά γεγονότα της νεότερης ιστορίας της. Στρατιώτες από τη Γαλλία, τη Βρετανία και την Ιταλία αποβιβάστηκαν στον Πειραιά και κατευθύνθηκαν προς την πρωτεύουσα, όπου πολέμησαν με τον ελληνικό στρατό και τους φιλοβασιλικούς Επίστρατους.

Οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν από τον λόφο του Φιλοπάππου έως το Ζάππειο και την περιοχή της Ακρόπολης, ενώ γαλλικά πολεμικά πλοία βομβάρδισαν θέσεις κοντά στα Ανάκτορα. Πρόκειται για τα Νοεμβριανά του 1916, ένα από τα αιματηρότερα επεισόδια του Εθνικού Διχασμού.

Η αναμέτρηση έγινε την 1η Δεκεμβρίου 1916 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, ωστόσο καθιερώθηκε να αποκαλείται Νοεμβριανά, καθώς στην Ελλάδα ίσχυε ακόμη το Ιουλιανό ημερολόγιο και η ημερομηνία ήταν 18 Νοεμβρίου. Αφορμή στάθηκε η αξίωση των Συμμάχων να παραδοθεί ελληνικός στρατιωτικός εξοπλισμός. Η αντιπαράθεση μετατράπηκε σε ένοπλη σύγκρουση, διώξεις πολιτικών αντιπάλων και ναυτικό αποκλεισμό που κράτησε μήνες.

Πώς η Ελλάδα βρέθηκε με δύο κυβερνήσεις και αντίπαλα στρατόπεδα

Η πορεία προς τις συγκρούσεις ξένων στρατευμάτων στους δρόμους της Αθήνας ξεκινά το 1915. Τότε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ και ο Ελευθέριος Βενιζέλος διαφώνησαν οριστικά για τη θέση που όφειλε να λάβει η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κατά τον Βενιζέλο, η Ελλάδα έπρεπε να πολεμήσει στο πλευρό της Αντάντ, δηλαδή της Ρωσίας, της Γαλλίας και της Βρετανίας. Πίστευε ότι η συμπόρευση με αυτές τις χώρες θα προωθούσε τα εθνικά συμφέροντα και θα άνοιγε τον δρόμο για εδαφικές επεκτάσεις, κυρίως στη Θράκη και τη Μικρά Ασία.

Ο Κωνσταντίνος, από την πλευρά του, επέμενε να μείνει η χώρα ουδέτερη, επειδή θεωρούσε πως η είσοδος στον πόλεμο θα την έθετε σε σοβαρό κίνδυνο. Η Αντάντ αντιμετώπιζε με μεγάλη καχυποψία αυτή την επιλογή, εκτιμώντας ότι στην πράξη ευνοούσε τις Κεντρικές Δυνάμεις, στις οποίες συμμετείχαν η Γερμανία, η Αυστροουγγαρία, η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Βουλγαρία.

Η αντιπαράθεση αφορούσε και τον τρόπο διακυβέρνησης, όχι μόνο την εξωτερική πολιτική. Παρά την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που είχε εξασφαλίσει ο Βενιζέλος, ο βασιλιάς επενέβαινε στις αποφάσεις της κυβέρνησης και δεν δεχόταν την πολιτική του πρωθυπουργού. Ο Βενιζέλος παραιτήθηκε δύο φορές το 1915, ενώ η διάλυση της Βουλής και οι εκλογές του Δεκεμβρίου, από τις οποίες απείχαν οι Φιλελεύθεροι, όξυναν περαιτέρω την πολιτική κρίση.

Η κρίση πήρε μεγαλύτερες διαστάσεις το 1916. Τον Μάιο, γερμανοβουλγαρικά στρατεύματα κατέλαβαν το οχυρό Ρούπελ και τον Αύγουστο οι Βούλγαροι προχώρησαν στην Ανατολική Μακεδονία. Η παράδοση της Καβάλας, όπως και η μεταφορά του Δ΄ Σώματος Στρατού σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στο Γκέρλιτς της Γερμανίας, προκάλεσαν οργισμένες αντιδράσεις. Η κυβέρνηση της Αθήνας κατηγορήθηκε ότι δεν προστάτευσε επαρκώς την ελληνική επικράτεια.

Το κίνημα της Εθνικής Άμυνας εκδηλώθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Αύγουστο του 1916, με τη συμμετοχή πολιτικών και αξιωματικών που υποστήριζαν τον Βενιζέλο. Εκεί εγκαταστάθηκε ο ίδιος και συγκρότησε Προσωρινή Κυβέρνηση με τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και τον στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή.

Στην πράξη, δημιουργήθηκαν δύο ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας: το βασιλικό κράτος στην Αθήνα και η κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης, που είχε τη στήριξη της Αντάντ.

Η πολιτική αντιπαράθεση είχε πλέον μετατραπεί σε βαθύτερη σύγκρουση. Κάθε πλευρά έβλεπε την άλλη ως απειλή και οι κατηγορίες για προδοσία, μαζί με την προπαγάνδα, επιβάρυναν την καθημερινότητα.

Σε αυτό το περιβάλλον συγκροτήθηκε και ο Σύνδεσμος των Επιστράτων, φιλοβασιλική οργάνωση εφέδρων που απέκτησε σημαντικό ρόλο στην αντιβενιζελική κινητοποίηση. Κεντρικό πρόσωπο στην οργάνωσή της ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς.

Οι λόγοι για την αποστολή συμμαχικών στρατευμάτων στον Πειραιά

Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου είχε χάσει την εμπιστοσύνη της Αντάντ. Οι Σύμμαχοι εκτιμούσαν ότι η επίσημη ουδετερότητα της Ελλάδας δεν συμβάδιζε με τις στρατιωτικές απαιτήσεις του Μακεδονικού Μετώπου.

Επιπλέον, απαιτούσαν από την Αθήνα να μειώσει τις στρατιωτικές της δυνάμεις και να παραδώσει οπλισμό, για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να στραφεί αυτός εναντίον των συμμαχικών στρατευμάτων ή να ενισχύσει τις Κεντρικές Δυνάμεις. Η ελληνική κυβέρνηση δεν ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις τους στον βαθμό που ζητούσαν.

Η ελληνική κυβέρνηση βρέθηκε αντιμέτωπη με συμμαχικά αιτήματα για παράδοση πολεμικού υλικού, περιορισμό των στρατιωτικών της μέσων και υπαγωγή τμημάτων του στόλου στον έλεγχο των Συμμάχων. Οι πιέσεις σχετίζονταν με όσα είχαν συμβεί στην Ανατολική Μακεδονία, όπου το ελληνικό Δ΄ Σώμα Στρατού μαζί με τον εξοπλισμό του είχε περιέλθει στις γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις.

Κατά τις συνομιλίες που είχαν προηγηθεί, η Γαλλία αξίωσε να παραδοθούν πολλά πυροβόλα, τυφέκια και πολυβόλα. Στα αιτήματα περιλαμβάνονταν επίσης δέκα ορεινές πυροβολαρχίες, μονάδες δηλαδή που διέθεταν ορειβατικά πυροβόλα. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος έδειξε αρχικά πρόθυμος για ουσιαστικές παραχωρήσεις, αλλά αργότερα άλλαξε στάση, επηρεασμένος από το στρατιωτικό και πολιτικό περιβάλλον του.

Χωρίς αποτέλεσμα ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις και ο Γάλλος αντιναύαρχος Λουί Νταρτίζ ντε Φουρνέ (Louis Dartige du Fournet), που διοικούσε τις συμμαχικές ναυτικές δυνάμεις στην περιοχή, επέλεξε τη στρατιωτική οδό. Η επιχείρηση δεν είχε ως πρώτο σκοπό να καταληφθεί ολόκληρη η Αθήνα, αλλά να τεθούν υπό έλεγχο καίρια σημεία της πρωτεύουσας και να πιεστεί η κυβέρνηση να δεχθεί τις συμμαχικές απαιτήσεις.

Στις 1 Δεκεμβρίου 1916, το πρωί, αποβιβάστηκαν στον Πειραιά περίπου 3.000 στρατιώτες της Αντάντ, προερχόμενοι από γαλλικά, βρετανικά και ιταλικά τμήματα. Με επικεφαλής τον Νταρτίζ ντε Φουρνέ, η δύναμη κατευθύνθηκε προς την Αθήνα.

Οι συγκρούσεις στους λόφους Φιλοπάππου και Ακρόπολης και στο Ζάππειο

Οι Σύμμαχοι είχαν χαράξει συγκεκριμένη πορεία για την επιχείρηση. Επιδίωκαν να ελέγξουν τα υψώματα στη νοτιοδυτική πλευρά της Αθήνας, τους λόφους των Νυμφών, του Φιλοπάππου και της Πνύκας, καθώς και το Ζάππειο. Το σχέδιο περιλάμβανε ακόμη κινήσεις προς στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αποθήκες πυρίτιδας και χώρους όπου φυλάσσονταν πυρομαχικά.

Στην αρχή δεν σημειώθηκε σοβαρή αντίσταση: τα συμμαχικά τμήματα πήραν τις θέσεις που προέβλεπε το σχέδιο και, έως τις εννέα το πρωί, είχαν εγκατασταθεί στα περισσότερα σημεία. Πολύ σύντομα, όμως, η κατάσταση μεταβλήθηκε, καθώς ελληνικές στρατιωτικές μονάδες άρχισαν να συγκεντρώνονται γύρω από τις θέσεις τους.

Στο Ζάππειο και κατόπιν στον λόφο του Φιλοπάππου μετέβη ο Νταρτίζ ντε Φουρνέ, όπου συνάντησε ελληνικό στρατιωτικό τμήμα. Κάλεσε τον επικεφαλής του, τον ταγματάρχη Κωνσταντίνο Γρηγοράκη, να απομακρύνει τους στρατιώτες του. Ο Γρηγοράκης δεν δέχθηκε, λέγοντας πως οι εντολές του ήταν να φυλάξει τα μνημεία της χώρας.

Οι πρώτοι πυροβολισμοί ακούστηκαν λίγο αργότερα, ανάμεσα στις δέκα και τις έντεκα το πρωί, και από τότε υπήρξε αντιπαράθεση για το ποια πλευρά πυροβόλησε πρώτη. Οι Σύμμαχοι κατηγόρησαν τις ελληνικές δυνάμεις, ενώ οι Έλληνες υποστήριξαν ότι την επίθεση εξαπέλυσαν οι συμμαχικές μονάδες. Σύντομα οι συγκρούσεις απλώθηκαν σε διάφορα σημεία της Αθήνας, όπως στο Ρουφ, στον λόφο του Φιλοπάππου και στο Ζάππειο.

Ιδιαίτερα σφοδρή ήταν η μάχη. Απέναντι σε πολυπληθέστερες ελληνικές δυνάμεις βρέθηκαν οι Γάλλοι στρατιώτες, ενώ οι Βρετανοί πεζοναύτες στο Ζάππειο απομονώθηκαν από τις άλλες μονάδες και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς το Φάληρο. Ελληνικά στρατιωτικά τμήματα έβαλλαν κατά των γαλλικών θέσεων στον Φιλοπάππου, ενώ ένοπλες δυνάμεις είχαν αναπτυχθεί και κοντά στην Ακρόπολη και στο Παναθηναϊκό Στάδιο.

Κεντρική θέση στις συγκρούσεις είχε το Ζάππειο, όπου είχε εγκατασταθεί ο ναύαρχος Νταρτίζ ντε Φουρνέ. Από εκεί προσπαθούσε να επικοινωνεί τόσο με τα πλοία του στον Πειραιά όσο και με τις συμμαχικές μονάδες που βρίσκονταν στην πόλη.

Με τις μάχες σε εξέλιξη, ο Γάλλος ναύαρχος διέταξε τα πολεμικά πλοία να βομβαρδίσουν ελληνικές θέσεις κοντά στο Παναθηναϊκό Στάδιο, από όπου οι ελληνικές δυνάμεις πυροβολούσαν προς το Ζάππειο. Βλήματα έπεσαν και κοντά στα Ανάκτορα, όπου κατοικούσε εκείνη την περίοδο ο βασιλιάς Κωνσταντίνος. Για να προστατευθούν, η βασίλισσα Σοφία και τα παιδιά της κατέφυγαν στα υπόγεια του κτιρίου.

Η εικόνα των ξένων πολεμικών πλοίων που έβαλλαν εναντίον θέσεων στην ελληνική πρωτεύουσα, ενώ τα ελληνικά στρατεύματα πολεμούσαν εναντίον τους, αποτύπωνε τη σοβαρότητα της κρίσης. Η Αθήνα είχε γίνει τόπος ένοπλης σύγκρουσης, ενώ οι κάτοικοι παρακολουθούσαν τις εξελίξεις με φόβο και αβεβαιότητα.

Η συμφωνία του Κωνσταντίνου και η αποχώρηση των συμμαχικών στρατευμάτων

Οι συνομιλίες του βασιλιά Κωνσταντίνου με τον Γάλλο ναύαρχο οδήγησαν στη διακοπή της σύγκρουσης. Ως πρώτο βήμα, ο μονάρχης εισηγήθηκε να παραδοθούν έξι ορεινές πυροβολαρχίες, αντί για τις δέκα που απαιτούσαν οι Σύμμαχοι. Ο Νταρτίζ ντε Φουρνέ δέχθηκε την πρόταση και άρχισαν οι ενέργειες για να διαμορφωθεί συμφωνία.

Το απόγευμα, ωστόσο, οι πυροβολισμοί ακούστηκαν ξανά σε διάφορα σημεία. Νέα επίθεση δέχθηκαν οι γαλλικές θέσεις στον Φιλοπάππου, ενώ ελληνικά στρατιωτικά τμήματα έβαλαν και πάλι κατά του Ζαππείου. Ο συμμαχικός στόλος ανταπέδωσε τα πυρά, με οβίδες να πέφτουν κοντά στα Ανάκτορα.

Περίπου στις επτά το βράδυ επιτεύχθηκε συμφωνία, ύστερα από συνάντηση στο Ζάππειο ανάμεσα στον εκπρόσωπο του βασιλιά και στους εκπροσώπους της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Ο Κωνσταντίνος ανέλαβε να παραδώσει τις έξι ορεινές πυροβολαρχίες, ενώ ο Νταρτίζ ντε Φουρνέ συμφώνησε στην αποχώρηση του μεγαλύτερου μέρους των στρατευμάτων του. Η αποχώρηση των στρατευμάτων άρχισε γύρω στις έντεκα το βράδυ και συνεχίστηκε όλη τη νύχτα.

Οι δύο πλευρές είχαν σημαντικές απώλειες από τις συγκρούσεις, όμως οι ιστορικές πηγές παρουσιάζουν αποκλίσεις στον αριθμό νεκρών και τραυματιών, καθώς βασίζονται σε διαφορετικές μεθόδους καταγραφής και κατηγορίες. Σύμφωνα με την επίσημη βρετανική ναυτική ιστορία, οι γαλλικές δυνάμεις είχαν 191 νεκρούς και τραυματίες και οι βρετανικές 21, ενώ άλλες μελέτες καταλήγουν σε διαφορετικούς υπολογισμούς. Έτσι, δεν έχει διαμορφωθεί ένας κοινά αποδεκτός συνολικός αριθμός απωλειών.

Η αποχώρηση των συμμαχικών δυνάμεων δεν έβαλε τέλος στην αναταραχή στην Αθήνα. Για τους βενιζελικούς υποστηρικτές, η συνέχεια των Νοεμβριανών ήταν ακόμη πιο ζοφερή.

Το πογκρόμ κατά των βενιζελικών και η επίθεση στον Εμμανουήλ Μπενάκη

Μετά τις μάχες, οι πολιτικοί αντίπαλοι της βασιλικής παράταξης έγιναν στόχος της βίας. Οι Επίστρατοι και αντιβενιζελικές ομάδες έκαναν επιθέσεις σε κατοικίες, καταστήματα και γραφεία προσώπων που θεωρούσαν προσκείμενα στον Βενιζέλο. Πολλοί χαρακτηρίστηκαν προδότες ή συνεργάτες ξένων δυνάμεων, συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν σε χώρους κράτησης, όπου κακοποιήθηκαν.

Οι διώξεις δεν περιορίστηκαν σε πολιτικούς και στρατιωτικούς: δημοσιογράφοι, τραπεζίτες, επαγγελματίες, έμποροι και πολίτες βρέθηκαν επίσης στο στόχαστρο. Ένοπλοι εισέβαλλαν σε σπίτια αναζητώντας έγγραφα που θεωρούσαν ενοχοποιητικά και έβγαζαν τους ενοίκους έξω. Σε αρκετές περιπτώσεις άρπαζαν χρήματα και τιμαλφή.

Μεταξύ των χαρακτηριστικών επεισοδίων ήταν η επίθεση στον Εμμανουήλ Μπενάκη, τότε δήμαρχο Αθηναίων. Πατέρας της συγγραφέως Πηνελόπης Δέλτα, ο επιχειρηματίας και εθνικός ευεργέτης είχε στενή σχέση με τον Βενιζέλο. Ταυτόχρονα, διατηρούσε καλούς δεσμούς με τη βασιλική οικογένεια, την οποία είχε φιλοξενήσει επανειλημμένα.

Οι σχέσεις του Μπενάκη με τη βασιλική οικογένεια δεν τον γλίτωσαν από την επίθεση. Στις 2 Δεκεμβρίου 1916, Επίστρατοι μαζί με πρώην δημοτικούς υπαλλήλους και ναύτες εισέβαλαν στην κατοικία του, στη λεωφόρο Κηφισίας. Αφού τη λεηλάτησαν, τον έσυραν στον δρόμο, χτυπώντας τον και εκτοξεύοντας ύβρεις. Οι μαρτυρίες που καταγράφει ο Γεώργιος Βεντήρης αναφέρουν ότι κινδύνευσε να λιντσαριστεί, αλλά αξιωματικός παρενέβη και απέτρεψε την εκτέλεσή του. Αργότερα συνελήφθη εκ νέου και κρατήθηκε στις φυλακές Αβέρωφ επί 41 ημέρες.

Η περίπτωση του Μπενάκη δείχνει πόσο έντονη ήταν η πολιτική βία εκείνης της περιόδου. Παρά τις σημαντικές υπηρεσίες που είχε προσφέρει στην Αθήνα, οι πολιτικές του επιλογές αρκούσαν για να αντιμετωπιστεί ως εχθρός, παρότι διατηρούσε δεσμούς με τη βασιλική οικογένεια.

Δεν συμφωνούν όλες οι καταγραφές για τον αριθμό των θυμάτων των διώξεων. Σημαντικό υλικό για την ανασύνθεση των γεγονότων προσφέρει η έρευνα της Μεικτής Επιτροπής Αποζημιώσεων, την οποία εξέτασε ο ιστορικός Ιωάννης Μουρέλος. Η Επιτροπή καταγράφει 35 επιβεβαιωμένους φόνους και 922 φυλακίσεις, καθώς και 503 λεηλασίες, 359 εμπορικά μποϊκοτάζ, 66 καταστροφές περιουσίας, 31 αναστολές έκδοσης εφημερίδων και 980 απελάσεις ή αναγκαστικές αναχωρήσεις.

Σε άλλες ιστορικές αναφορές, οι νεκροί υπολογίζονται σε 92, χωρίς να υπάρχει πλήρης σύγκλιση στον τρόπο καταμέτρησης. Πρόκειται για αριθμούς που αφορούν τις διώξεις της περιόδου και όχι τις στρατιωτικές απώλειες στις μάχες.

Ο ναυτικός αποκλεισμός και οι ελλείψεις τροφίμων στην Ελλάδα

Τα Νοεμβριανά επιβάρυναν σημαντικά τις σχέσεις της Ελλάδας με τις Μεγάλες Δυνάμεις. Η Βρετανία και η Γαλλία απομακρύνθηκαν ουσιαστικά από την προσπάθεια συμβιβασμού με τον Κωνσταντίνο και αύξησαν την πίεση προς την Αθήνα.

Στις 8 Δεκεμβρίου 1916, στις οκτώ το πρωί, άρχισε να εφαρμόζεται ο ναυτικός αποκλεισμός στα ελληνικά λιμάνια και στις περιοχές που βρίσκονταν ακόμη υπό τον έλεγχο της βασιλικής κυβέρνησης. Τα συμμαχικά πλοία περιόρισαν τη διακίνηση εμπορευμάτων και τροφίμων, με σοβαρές επιπτώσεις στις εισαγωγές προς τον Πειραιά. Ο αποκλεισμός παρέμεινε σε ισχύ έως τον Ιούνιο του 1917 και οδήγησε σε σοβαρή επισιτιστική κρίση.

Η έλλειψη τροφίμων και ιατρικών εφοδίων έκανε ακόμη δυσκολότερη τη ζωή των κατοίκων. Σε τηλεγράφημα που έστειλε η ελληνική κυβέρνηση στις πρεσβείες της στις 2 Φεβρουαρίου 1917, περιγράφονταν πείνα, δυσεντερία και επιδημίες σε διάφορα μέρη της χώρας και καταγράφονταν ήδη 19 θάνατοι από ασιτία. Οι επιπτώσεις του αποκλεισμού ξεπέρασαν τα όρια της Αθήνας και έπληξαν ευρύτερες περιοχές που διοικούνταν από τη βασιλική πλευρά.

Η κρίση όξυνε την αντιπάθεια σημαντικού τμήματος του πληθυσμού προς τους Συμμάχους. Παρ’ όλα αυτά, η Αντάντ επέμεινε στην επιδίωξή της να εξαναγκάσει τον Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει την εξουσία.

Η απομάκρυνση του Κωνσταντίνου και η επιστροφή του Βενιζέλου

Η πίεση έφτασε στο αποκορύφωμά της τον Ιούνιο του 1917. Μετά τη Ρωσική Επανάσταση μεταβλήθηκαν οι διεθνείς συσχετισμοί και ο βασιλιάς έχασε έναν από τους βασικούς υποστηρικτές του στο στρατόπεδο των Συμμάχων: η τσαρική Ρωσία είχε ταχθεί κατά της απομάκρυνσής του.

Στις 11 Ιουνίου οι Σύμμαχοι απέστειλαν νέο τελεσίγραφο στην ελληνική κυβέρνηση, ζητώντας να αποχωρήσει αμέσως ο Κωνσταντίνος. Το μήνυμα συνοδευόταν από ξεκάθαρη απειλή: αν η απαίτηση απορριπτόταν, η Αθήνα θα βομβαρδιζόταν. Ο βασιλιάς υποχρεώθηκε να φύγει από την Ελλάδα και στον θρόνο ανέβηκε ο δεύτερος γιος του, Αλέξανδρος.

Μερικές ημέρες μετά, ο Βενιζέλος γύρισε στην Αθήνα και ανέλαβε εκ νέου την πρωθυπουργία, έχοντας πλέον υπό τον έλεγχό του ολόκληρη τη χώρα. Τον Ιούνιο του 1917 η Ελλάδα εισήλθε επισήμως στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

Η αποχώρηση του Κωνσταντίνου και η επάνοδος του Βενιζέλου δεν έβαλαν τέλος στη σύγκρουση. Ο Εθνικός Διχασμός εξακολούθησε επί δεκαετίες να διαμορφώνει την πολιτική ζωή, ενώ οι μνήμες από τα Νοεμβριανά παρέμειναν έντονες και στις δύο πλευρές.

Στις 12 Δεκεμβρίου 1916 κορυφώθηκε η αντιβενιζελική κινητοποίηση, με το γνωστό «Ανάθεμα» κατά του Βενιζέλου στην Αθήνα. Πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε για να καταδικάσει συμβολικά τον πολιτικό του αντίπαλο. Τα Νοεμβριανά δεν περιορίστηκαν σε μία ημέρα ένοπλης σύγκρουσης· αποτέλεσαν ένα από τα βιαιότερα επεισόδια μιας κρίσης που είχε χωρίσει τη χώρα στα δύο και συνέχισε να καθορίζει την πολιτική και κοινωνική ζωή της.

Πηγές και βιβλιογραφία

  • Ιωάννης Γ. Μουρέλος, Τα «Νοεμβριανά» του 1916. Από το αρχείο της Μεικτής Επιτροπής Αποζημιώσεων των θυμάτων, Εκδόσεις Πατάκη, 2007.
  • Ιωάννης Μουρέλος, «Η κορύφωση του δράματος: Τα Νοεμβριανά του 1916», στα πρακτικά του συμποσίου Η κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης: Η κορύφωση της σύγκρουσης δύο κόσμων – Η ιστορική αποτίμηση 100 χρόνια μετά, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2017.
  • Μιχάλης Γαλαζούλας, Οι αντιβενιζελικές κυβερνήσεις (1915-1917), μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2025.
  • Κωνσταντίνος Χ. Γκιώνης, Τα Νοεμβριανά μέσα από τον Τύπο της εποχής, μεταπτυχιακή διατριβή, Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου, 2021.

Προσθέστε το dimocracy στις προτιμώμενες πηγές σας στην Google

Βλέπετε πρώτα τις ειδήσεις μας στις Κορυφαίες ειδήσεις της Αναζήτησης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ
Όλες οι εφημερίδες της ημέρας

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΔΗΜΟΙ

Όλοι οι 332 δήμοι

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Όλες οι εφαρμογές

ΘΕΜΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ

ΜΟΛΙΣ ΤΩΡΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ