ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

Αναγνωστήριο Αγιάσου: Πώς ένα οπλοποιείο έγινε πολιτιστικός πυρήνας

Από τις εφημερίδες που διάβαζαν οι τεχνίτες έως το θέατρο και το λαογραφικό μουσείο, μια ιστορία συλλογικής πρωτοβουλίας στη Λέσβο.

Από 4 λεπτά ανάγνωση
Αναγνωστήριο Αγιάσου: Πώς ένα οπλοποιείο έγινε πολιτιστικός πυρήνας
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ
  1. 01Πώς ξεκίνησε το Αναγνωστήριο Αγιάσου;
  2. 02Οι συλλογικές ρίζες πριν από το 1894
  3. 03Από την ανάγνωση στη δημόσια ζωή
  4. 04Η διακοπή και η επανίδρυση
  5. 05Από το οπλοποιείο σε βιβλιοθήκη, θέατρο και μουσείο

Στο Αναγνωστήριο Αγιάσου, η ιστορία αρχίζει με μια παρέα τεχνιτών γύρω από βιβλία και εφημερίδες, σε ένα οπλοποιείο. Εκεί, στο εργαστήριο του Ηρακλή Νταρέλη, άνθρωποι διαφορετικών επαγγελμάτων συναντιούνταν και διάβαζαν· η οργανωμένη συλλογική προσπάθεια απέκτησε διοικητικό συμβούλιο το 1894.

Το Αναγνωστήριο δεν εμφανίστηκε από το μηδέν ούτε έμεινε ένας χώρος ανάγνωσης. Οι ρίζες του συνδέονται με παλαιότερες πρωτοβουλίες αλληλοβοήθειας και εκπαίδευσης, ενώ η πορεία του έφερε στην Αγιάσο βιβλιοθήκη, θέατρο και λαογραφικό μουσείο — με μια διακοπή και επανίδρυση στην ιστορία του.

Πώς ξεκίνησε το Αναγνωστήριο Αγιάσου;

Πρώτη στέγη ήταν το οπλοποιείο του Ηρακλή Νταρέλη, στη συνοικία Απέσος. Ανάμεσα σε όσους συγκεντρώνονταν εκεί ήταν σιδηρουργός, μαχαιροποιός, υποδηματοποιοί, βυρσοδέψης και παντοπώλης. Διάβαζαν βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά, σε έναν χώρο που αρχικά λειτουργούσε ως εργαστήριο.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1894 έγιναν αρχαιρεσίες και αναδείχθηκε το πρώτο διοικητικό συμβούλιο. Πρόεδρος ήταν ο πρακτικός αρχιτέκτονας Μιχαήλος Σουσαμλής και ταμίας ο Νταρέλης.

Στη συνέχεια νοικιάστηκε δωμάτιο στην Άνω Αγορά και οργανώθηκε μικρή βιβλιοθήκη με βιβλία που πρόσφεραν τα μέλη. Στις 17 Αυγούστου 1895 μισθώθηκε καφενείο στην ίδια περιοχή. Η ιστορική καταγραφή του Φιλοπρόοδου Συλλόγου Αγιασωτών αναφέρει ότι στο σχετικό πρακτικό εμφανίζονται τόσο η ονομασία «Φιλόμουσος Αδελφότης “η Ανάπτυξις”» όσο και η λέξη «Αναγνωστήριο».

Στα αναγνωστικά έντυπα περιλαμβάνονταν εφημερίδες από τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα, τη Μυτιλήνη, την Τεργέστη και το Βουκουρέστι, καθώς και το περιοδικό «Έρευνα» της Οξφόρδης.

Οι συλλογικές ρίζες πριν από το 1894

Η ίδρυση του Αναγνωστηρίου ακολούθησε προηγούμενες προσπάθειες στην Αγιάσο. Τον Αύγουστο του 1877 μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος του χωριού. Το 1879 ιδρύθηκε η Φιλόπτωχος Αδελφότης, για να στηρίξει φτωχούς και πυροπαθείς, με πόρους από συνδρομές και εκκλησιαστική ενίσχυση.

Η αλληλοβοήθεια συνδέθηκε και με το θέατρο. Την ίδια χρονιά η Αδελφότης διοργάνωσε στην αίθουσα του αλληλοδιδακτικού σχολείου παράσταση της «Βαβυλωνίας» του Δημητρίου Βυζαντίου, με σκοπό την εξεύρεση πόρων.

Μετά τη διάλυσή της ιδρύθηκε, το 1888, η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης Αγιάσου. Στόχος της ήταν η προαγωγή της παιδείας και η οικονομική στήριξη άπορων και επιμελών μαθητών που ήθελαν να συνεχίσουν στο Γυμνάσιο Μυτιλήνης.

Η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης διαλύθηκε το 1894. Το Αναγνωστήριο συνέχισε μια παράδοση συλλογικής δράσης που είχαν ξεκινήσει η Φιλόπτωχος και η Φιλεκπαιδευτική Αδελφότης.

Από την ανάγνωση στη δημόσια ζωή

Η δράση του Αναγνωστηρίου ξεπέρασε την ανάγνωση. Κατά τον Μακεδονικό Αγώνα, την περίοδο 1904–1908, διοργάνωνε εράνους για την ενίσχυση των ανταρτικών σωμάτων και παρέδιδε τα χρήματα στο Ελληνικό Προξενείο και στη Μητρόπολη Μυτιλήνης.

Το 1908, μετά την ανακήρυξη του Συντάγματος των Νεότουρκων, λειτούργησε ως πολιτικό κέντρο της περιφέρειας: ενημέρωνε τους κατοίκους και κινητοποιούνταν για την προάσπιση δικαιωμάτων και συμφερόντων τους. Το 1909 πραγματοποίησε απογραφή του πληθυσμού της Αγιάσου και οργάνωσε εκλογές εκλεκτόρων, οι οποίοι εξέλεξαν δύο χριστιανούς βουλευτές στην Τουρκική Βουλή.

Η Λέσβος απελευθερώθηκε στις 8 Νοεμβρίου 1912. Το Αναγνωστήριο αναγνωρίστηκε ως σωματείο από το Πρωτοδικείο Μυτιλήνης το 1914, ενώ ο Γυμναστικός Σύλλογος Αγιάσου ιδρύθηκε το 1925 αρχικά ως παράρτημά του και αργότερα αυτονομήθηκε με την ονομασία «Γυμναστικός Σύλλογος Αγιάσου ΟΛΥΜΠΟΣ».

Η διακοπή και η επανίδρυση

Η πορεία του σωματείου δεν υπήρξε αδιάκοπη. Το 1946 το Αναγνωστήριο διαλύθηκε με απόφαση του Πρωτοδικείου Μυτιλήνης. Η περιουσία του πέρασε στην εκκλησία της Παναγίας και τα κινητά του στοιχεία φυλάχτηκαν στο καφενείο του Παλαιού Ξενώνα.

Η ανασύσταση αποφασίστηκε στις 19 Απριλίου 1952, σε συνεδρίαση 21 μελών, και εγκρίθηκε από το Πρωτοδικείο Μυτιλήνης με απόφαση της 9ης Μαΐου. Μετά την επανίδρυση, η θεατρική και μουσική δραστηριότητα συνδυάστηκε με την καταγραφή της τοπικής παράδοσης.

Το Αναγνωστήριο ενίσχυσε τη λαϊκή σάτιρα του καρναβαλιού, δημιούργησε λαογραφικό τμήμα και ηχογράφησε μουσικά κομμάτια της Αγιάσου. Η σχέση του με το καρναβάλι είχε παλαιότερες ρίζες: πρακτικό του 1902 αναφέρει έρανο για χρηματικά βραβεία σε καρναβαλικές ομάδες. Το 1938 θεσπίστηκε ο «Βάλειος» διαγωνισμός, με χρηματικά έπαθλα για καρναβαλικά συγκροτήματα, ο οποίος διατηρήθηκε, με μικρές διακοπές, έως το 1984.

Από το οπλοποιείο σε βιβλιοθήκη, θέατρο και μουσείο

Για να αποκτήσει μόνιμη στέγη, το Αναγνωστήριο εξασφάλισε οικόπεδο στη θέση Ζωοδόχος Πηγή και οικονομική ενίσχυση, μεταξύ άλλων, από το Ταμείο Ανεγέρσεως Διδακτηρίων Αγιάσου και το Υπουργείο Οικονομικών. Ο θεμέλιος λίθος του κτιρίου της βιβλιοθήκης τέθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1962 και τα εγκαίνιά της έγιναν στις 23 Αυγούστου 1966.

Η αίθουσα εκδηλώσεων και θεάτρου εγκαινιάστηκε το 1975 και ο κινηματογράφος το 1976. Ο θεμέλιος λίθος του Λαογραφικού Μουσείου κατατέθηκε το 1980 και τα εγκαίνιά του έγιναν το 1988. Το κτίριο σχεδιάστηκε ως συνέχεια της βιβλιοθήκης και του θεάτρου, με στοιχεία της παραδοσιακής δόμησης της Αγιάσου.

Το υλικό του Αναγνωστηρίου αποτυπώνει το εύρος αυτής της διαδρομής. Σε καταγραφή του Εργαστηρίου Κοινωνικής Πολιτισμικής Επικοινωνίας και Τεκμηρίωσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, σε συνεργασία με το Αναγνωστήριο, αναφέρονται 89 μαγνητοταινίες με εκδηλώσεις, περίπου 100 προγράμματα εκδηλώσεων από το 1908 και 20 κινηματογραφικές ταινίες λήψεως.

Έτσι, ένα εργαστήριο όπου τεχνίτες διάβαζαν μαζί έγινε με τον χρόνο χώρος βιβλίου, θεάτρου, μουσικής και μνήμης — ένας πολιτιστικός πυρήνας που ξεκίνησε από μια παρέα.

Προσθέστε το dimocracy στις προτιμώμενες πηγές σας στην Google

Βλέπετε πρώτα τις ειδήσεις μας στις Κορυφαίες ειδήσεις της Αναζήτησης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ
Όλες οι εφημερίδες της ημέρας

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΔΗΜΟΙ

Όλοι οι 332 δήμοι

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Όλες οι εφαρμογές

ΘΕΜΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ

ΜΟΛΙΣ ΤΩΡΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ