Στη Στοά Νικολούδη, στην καρδιά της Αθήνας, βρίσκεται μία από τις παλαιότερες επιχειρήσεις της πόλης, με ιστορία που ακολουθεί σχεδόν παράλληλη πορεία με εκείνη της χώρας.
Πρόκειται για την εμβληματική βιοτεχνία του Ηλία Κοκκώνη, που κατασκευάζει σημαίες, λάβαρα και είδη παρέλασης. Σύμφωνα με την επιγραφή του καταστήματος, η οποία ξεχωρίζει όσο και η βιτρίνα του, η επιχείρηση ξεκίνησε τη λειτουργία της το 1897 στη Μικρασιατική Σμύρνη. Οι εξελίξεις της εποχής επηρέασαν άμεσα την πορεία της και, μετά την Καταστροφή, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Στον αιώνα που ακολούθησε αναδείχθηκε σε έναν από τους βασικούς προμηθευτές ελληνικών σημαιών για δήμους, σχολεία και ιδιώτες.
Η εποχή που η Σμύρνη γέμισε ελληνικές σημαίες
Οι εθνικές επέτειοι φέρνουν απότομη άνοδο στη ζήτηση, με τα ραφεία της βιοτεχνίας στο Μενίδι να δουλεύουν χωρίς διακοπή. Ενόψει της 28ης Οκτωβρίου, η Ελένη Κοκκώνη, εγγονή του ιδρυτή, άνοιξε τις εγκαταστάσεις της επιχείρησης στο Orange Press Agency.
Η Ελένη Κοκκώνη μιλά για τους λόγους που συνεχίζει την οικογενειακή εργασία τόσες γενιές αργότερα. Παράλληλα, θυμάται ένα περιστατικό από τα πρώτα χρόνια της επιχείρησης, όταν το 1919 ο ελληνικός στρατός έφτασε στο λιμάνι της Σμύρνης, και εξηγεί πως η επιχείρηση άρχισε τότε να παράγει σημαίες σε σταθερή βάση, ώστε να μοιραστούν σε όλη την πόλη για την υποδοχή του.
«Ο παππούς μου ίδρυσε την εταιρεία στη Σμύρνη. Στην αρχή έφτιαχνε ομπρέλες, αλλά όταν ήταν να έρθει ο ελληνικός στρατός το 1919 αποφάσισε να γαζώσει και σημαίες και να μοιράσει σε όλη τη Σμύρνη για να υποδεχτούν τον ελληνικό στρατό. Δεν έγινε πολύ φανερά αυτό, λίγο κρυφά έγινε. Αλλά όταν ήρθε ο ελληνικός στρατός η Σμύρνη ήταν γεμάτη ελληνικές σημαίες», διηγείται η Ελένη Κοκκώνη.
Γιατί η οικογένεια συνεχίζει την ίδια δουλειά επί γενιές
Η Μικρασιατική Καταστροφή άλλαξε τα δεδομένα και η οικογένεια ακολούθησε το προσφυγικό ρεύμα, προσπαθώντας να διατηρήσει την επαγγελματική της δραστηριότητα και να παραμείνει στην ίδια πορεία. «Ήρθε στην Αθήνα και συνέχισε να φτιάχνει σημαίες», αναφέρει η Ε. Κοκκώνη για τον παππού της, τον οποίο δεν πρόλαβε να γνωρίσει, αλλά του οποίου το μεράκι έγινε και δικό της.
Σχεδόν 130 χρόνια μετά την ίδρυσή της, η επιχείρηση παραμένει οικογενειακή υπόθεση. Η Ελένη Κοκκώνη δεν αντιμετώπισε την ενασχόλησή της ως μια απλή επαγγελματική απόφαση, αλλά ως μέρος της ζωής της. «Καταρχάς εγώ γεννήθηκα μέσα σε αυτή την εταιρεία, από μικρό παιδί και είναι η δεύτερή μου οικογένεια, είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα δουλειά».
Με θετική διάθεση αντιμετωπίζονται ακόμη και οι ιδιόρρυθμες απαιτήσεις ορισμένων πελατών. Όπως αναφέρει: «υπήρχε κάποια κυρία που ήθελε σημαία πιο πλούσια, με περισσότερες λωρίδες. Της είχαν φανεί λίγες. Ένας κύριος πάλι, μας ζήτησε τη σημαία με το σταυρό κάτω γιατί έτσι την κρεμάει η γυναίκα του».
Μια παραγγελία που ξεχώρισε ήταν η σημαία για την Ακρόπολη, μεγέθους έξιμισι μέτρων, η οποία κατασκευάστηκε στα ραφεία της οικογένειας Κοκκώνη. «Εδώ έχουμε φτιάξει μέχρι και τριάντα μέτρα σημαία», σημειώνει η κ. Κοκκώνη. Η ίδια συνδέει την επιχείρηση πρωτίστως με το αίσθημα ικανοποίησης: «Είναι ωραίο να έρχεσαι κάθε πρωί με χαρά στη δουλειά σου».
Σημαίες που χρειάζονται ολόκληρη μέρα δουλειάς – Ποια είχε έκταση σχεδόν μισού στρέμματος
Στα ραφεία του Μενιδίου, υπεύθυνη είναι η Μίνα, που εργάζεται εκεί πάνω από δέκα χρόνια και νιώθει πως αποτελεί και για εκείνη οικογένεια η επιχείρηση. «Δουλεύουμε αλληλέγγυα. Είναι μια δουλειά με ενδιαφέρον και όπως πάντα είναι μια δουλειά με τα πάνω και τα κάτω της», λέει χαρακτηριστικά.
Οι διαστάσεις μιας σημαίας καθορίζουν κυρίως πόσο χρόνο απαιτεί η κατασκευή της. «Υπάρχουν σημαίες που είναι τόσο μεγάλες που μπορεί μια κοπέλα να τη δουλεύει όλη μέρα. Δηλαδή μια σημαία τελευταία που βγάλαμε για τον Δήμο Κερατσινίου, ελληνική, ήταν 17 επί 28 μέτρα (σ.σ. 476 τ.μ., σχεδόν ίσο εμβαδό με μισό στρέμμα) και όπως καταλαβαίνετε πήρε δύο – τρεις μέρες να τη ράψει μια κοπέλα. Όταν είναι μικρές σημαίες μπορεί να βγουν χιλιάδες», εξηγεί.
Για τη Μίνα, το πιο ενδιαφέρον μέρος της εργασίας είναι οι παραγγελίες που χρειάζονται ειδική επεξεργασία και διαφορετική τεχνική κατασκευής. «Όταν φτιάχνουμε μια περίεργη σημαία, την οποία δεν την έχουμε ξανακάνει και προσπαθούμε να βρούμε τον τρόπο πώς να στηθεί. Βγαίνουν διάφορα πράγματα με διάφορους ιστούς πλέον. Δεν είναι η απλή σημαία με τα κρικάκια».
Χειροποίητη ραπτική στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Η δουλειά στο ραφείο συνεχίζεται σε αδιάκοπους ρυθμούς, με τις μηχανές να δουλεύουν από τις 6.30 το πρωί έως τις 2.30 το μεσημέρι. Την τρέχουσα περίοδο κατασκευάζονται κυρίως ελληνικές σημαίες, καθώς σχολεία και δήμοι προετοιμάζονται για τις εκδηλώσεις της 28ης Οκτωβρίου. «Τις περισσότερες τις ζητάνε τα σχολεία και οι δήμοι. Οι δήμοι παίρνουν χιλιάδες σημαίες. Υπουργεία. Οι άνθρωποι που θέλουν για το σπίτι τους».
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη κυριαρχεί, οι χειρωνακτικές εργασίες που διατηρούνται είναι λίγες. Το ραφείο θυμίζει κάψουλα χρόνου, καθώς μεταφέρει όποιον το επισκέπτεται σε διαφορετική εποχή: εργαζόμενες κάθονται σε μια μεγάλη αίθουσα, καθεμία στον πάγκο της και ράβει. Οι σύγχρονοι «αργαλειοί», δηλαδή οι γαζωτικές μηχανές, παράγουν συγχρονισμένους ήχους σαν γραφομηχανή, μόνο πολύ πιο δυνατούς.
Με την πρώτη ματιά, η εργασία φαίνεται να εκτελείται μηχανικά, ωστόσο απαιτεί δεξιοτεχνία και μεράκι. «Δηλαδή ένα χέρι μπορεί να τη μάθει τη δουλειά, αλλά πρέπει λίγο να το ‘χεις», λέει η Μίνα.
«Δουλεύουμε τα πάντα, ό,τι ανεμίζει»
Η εργασία είναι απαιτητική και ασυνήθιστη για τους νεότερους, ωστόσο την επιλέγουν και νέοι εργαζόμενοι, κυρίως για να έχουν σταθερότητα στην εργασία τους. «Διαλέγουμε αυτή τη δουλειά για το ωράριο. Γιατί συνήθως οι ηλικίες οι μικρές όλες δουλεύουν πρωί, απόγευμα, βράδυ. Εμένα η κόρη μου ακολούθησε ενώ είχε σπουδάσει κάτι άλλο, ακολούθησε αυτό το επάγγελμα για το ωράριο καθαρά. Πενθήμερο οκτάωρο, δεκαπέντε μέρες τα Χριστούγεννα καθόμαστε και τρεις βδομάδες το καλοκαίρι», αναφέρει η Μίνα. Σημαντική είναι επίσης η ασφάλεια που προσφέρει η δουλειά. «Αυτή η σιγουριά το ότι πιστεύω ότι να ‘μαστε καλά θα πάρω σύνταξη από εδώ».
Με την 28η Οκτωβρίου να πλησιάζει, η παραγωγή του ραφείου έχει στραφεί αποκλειστικά στις ελληνικές σημαίες. Ωστόσο, η επιχείρηση μπορεί να αναλάβει ένα ευρύ φάσμα κατασκευών, όπως συνοψίζει η φράση: «Δουλεύουμε τα πάντα. Ό,τι ανεμίζει».
