Μια σβηστή λάμπα στη γειτονιά μάς κάνει να αναρωτηθούμε ποιος είναι αρμόδιος και ποιες αρμοδιότητες έχει η δημοτική κοινότητα. Η απάντηση είναι ότι ο εκπρόσωπος ή ο πρόεδρος του συμβουλίου, ανάλογα με το μέγεθος της κοινότητας, μπορεί να μεταφέρει και να παρακολουθήσει το πρόβλημα, αλλά δεν αποφασίζει για κάθε τοπικό ζήτημα.
Η κοινότητα έχει συγκεκριμένες δυνατότητες άμεσης παρέμβασης και ορισμένες αποφασιστικές αρμοδιότητες. Για πολλά άλλα θέματα, όμως, διατυπώνει προτάσεις προς τα αρμόδια όργανα του δήμου: άλλο η καταγραφή ενός αιτήματος, άλλο η απόφαση και άλλο η υλοποίησή της.
Αρμοδιότητες δημοτικής κοινότητας: Είναι ένας μικρός δήμος;
Όχι. Η κοινότητα αποτελεί δομή ενδοδημοτικής αποκέντρωσης, δηλαδή τοπικής εκπροσώπησης μέσα στον ίδιο δήμο. Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ν. 5314/2026, διαχωρίζει τις δικές της αρμοδιότητες από εκείνες των υπόλοιπων δημοτικών οργάνων.
Σε κοινότητες έως και 300 κατοίκους υπάρχει εκπρόσωπος. Από 301 κατοίκους και πάνω υπάρχει συμβούλιο και πρόεδρος συμβουλίου. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί ο πρόεδρος δεν ταυτίζεται με το συλλογικό όργανο και δεν ασκεί προσωπικά όλες τις αρμοδιότητές του.
Ο πρόεδρος μεταφέρει προβλήματα στον δήμαρχο και στα άλλα αρμόδια όργανα, συνεργάζεται με αντιδημάρχους και υπηρεσίες για την προετοιμασία θεμάτων και παρακολουθεί την προώθηση των υποθέσεων. Αντίστοιχο καθήκον μεταφοράς και παρακολούθησης έχει ο εκπρόσωπος της μικρότερης κοινότητας.
Δεν μένει, πάντως, έξω από τη συζήτηση: όταν το δημοτικό συμβούλιο εξετάζει θέμα που αφορά ειδικά τη δική του κοινότητα, ο πρόεδρος συμμετέχει με δικαίωμα ψήφου. Αντίστοιχη πρόβλεψη ισχύει για τον εκπρόσωπο.
Για δρόμους, πλατείες και νέα έργα ποιος έχει τον λόγο;
Το πεδίο στο οποίο η κοινότητα μπορεί να διατυπώσει γνώμη είναι ευρύ: δημοτικοί δρόμοι, πλατείες, κοινόχρηστοι χώροι, κυκλοφορία, συγκοινωνία, καθαριότητα, περιβάλλον, αδέσποτα, πολεοδομική ανάπτυξη, πολιτιστικές δράσεις και κοινωνικές υπηρεσίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αποφασίζει τελικά για όλα αυτά. Για νέα έργα, αλλά και για τη συντήρηση και λειτουργία έργων που έχουν ήδη εκτελεστεί, το συμβούλιο της κοινότητας διατυπώνει απόψεις προς το δημοτικό συμβούλιο.
Ανάλογη είναι η διάκριση στις λαϊκές αγορές και σε ορισμένες άλλες μορφές υπαίθριας αγοράς ή εμπορίου: η κοινότητα προτείνει θέσεις στο δημοτικό συμβούλιο. Η πρόταση δεν αποτελεί από μόνη της τελική απόφαση χωροθέτησης.
Μια θετική εισήγηση, επομένως, δεν ισοδυναμεί με έγκριση έργου. Ο Κώδικας ξεχωρίζει τις εκτελεστές αποφάσεις από τις γνωμοδοτικές και εισηγητικές, οι οποίες δεν είναι εκτελεστές.
Μπορεί να διορθώσει μια ζημιά χωρίς να περιμένει νέο έργο;
Υπάρχει περιθώριο άμεσης μέριμνας, αλλά όχι απεριόριστο. Για επείγουσες ζημιές σε δίκτυα ύδρευσης ή αποχέτευσης, στον δημοτικό φωτισμό και σε εγκαταστάσεις παιδικών χαρών, το συμβούλιο μπορεί να μεριμνά για αποκατάσταση μέσα στα όρια της πάγιας προκαταβολής και με τους όρους του άρθρου 164.
Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική διαφορά για τον κάτοικο: η επείγουσα αποκατάσταση μιας ζημιάς δεν αντιμετωπίζεται όπως η πρόταση για ένα μεγαλύτερο έργο υποδομής.
Το συμβούλιο έχει επίσης μέριμνα για την καθαριότητα κοινόχρηστων χώρων και τη λειτουργία του κοιμητηρίου, σε συνεργασία με τις δημοτικές υπηρεσίες. Στην αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών καταγράφει διαθέσιμα μέσα και ανθρώπινο δυναμικό, συνεργάζεται για την πρόληψη και τίθεται στη διάθεση των αρμόδιων αρχών.
Υπάρχουν και ρητές αποφασιστικές αρμοδιότητες, όπως η παράταση του ωραρίου λειτουργίας μουσικής. Προσοχή στη διαφορά: στις κοινότητες έως 300 κατοίκους αυτή η απόφαση ανήκει στη δημοτική επιτροπή, όχι στον εκπρόσωπο.
Πού πηγαίνει η πρόταση και πότε έρχεται απάντηση;
Ο νόμος ορίζει προθεσμίες για τη διαβίβαση της πρότασης και την ενημέρωση της κοινότητας. Οι προτάσεις ή γνώμες του οργάνου της κοινότητας διαβιβάζονται στον δήμαρχο μέσα σε οκτώ ημέρες από τη λήψη τους. Ο δήμαρχος τις θέτει αμέσως υπόψη των αρμόδιων δημοτικών οργάνων.
Τα όργανα αυτά οφείλουν να ενημερώσουν την κοινότητα μέσα σε έναν μήνα. Πρόκειται για υποχρέωση ενημέρωσης του οργάνου της κοινότητας, όχι για γενική προθεσμία ολοκλήρωσης κάθε έργου ούτε για αυτόματη έγκριση του αιτήματος.
Μπορούν να ζητήσουν επανεξέταση με παρατηρήσεις, να παραπέμψουν το θέμα στο δημοτικό συμβούλιο ή να το στείλουν στις αρμόδιες υπηρεσίες για τις απαραίτητες ενέργειες. Οφείλουν επίσης να ενημερώνουν την κοινότητα για τα μέτρα που λαμβάνονται.
Καταλήγουν όλα στο δημοτικό συμβούλιο;
Όχι απαραίτητα. Το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει για τα θέματα του δήμου, εκτός από εκείνα που ο νόμος αναθέτει στον δήμαρχο ή σε άλλο δημοτικό όργανο, καθώς και όσα έχουν μεταβιβαστεί στη δημοτική επιτροπή ή σε αποφασιστική επιτροπή.
Η δημοτική επιτροπή έχει δικές της αποφασιστικές, γνωμοδοτικές και συντονιστικές αρμοδιότητες. Ανάλογα με το αντικείμενο, λοιπόν, ένα αίτημα μπορεί να χρειάζεται απόφαση διαφορετικού οργάνου ή ενέργεια αρμόδιας υπηρεσίας.
Ο δήμαρχος είναι προϊστάμενος των δημοτικών υπηρεσιών και εκτελεί τις αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου και της δημοτικής επιτροπής. Η κοινότητα εκπροσωπεί την τοπική ανάγκη· δεν υποκαθιστά αυτή την κατανομή ευθύνης.
Κι αν ο πρόεδρος λέει ότι έχει πρόσθετη αρμοδιότητα;
Μπορεί πράγματι να την έχει, εφόσον υπάρχει επίσημη μεταβίβαση. Ο δήμαρχος μπορεί να μεταβιβάσει αρμοδιότητές του στον πρόεδρο ή στον εκπρόσωπο, ενώ το δημοτικό συμβούλιο μπορεί να μεταβιβάσει συγκεκριμένες αρμοδιότητες στα συμβούλια κοινοτήτων, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του.
Η μεταβίβαση στο συμβούλιο κοινότητας περιορίζεται στα όριά της. Δεν περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, έκδοση κανονιστικών πράξεων, επιβολή φόρων, τελών και δικαιωμάτων ή σύναψη δανείων.
Για μια συγκεκριμένη υπόθεση, ζητήστε από την αρμόδια υπηρεσία του δήμου να διευκρινίσει ποιος αποφασίζει και αναζητήστε τυχόν απόφαση μεταβίβασης στη Διαύγεια ή στον ιστότοπο του δήμου. Για να παρακολουθήσετε μια εισήγηση, ζητήστε την καταγραφή της σε απόφαση της κοινότητας και τη διαβίβασή της.
Το κρίσιμο δεν είναι μόνο να ακούσει κάποιος το πρόβλημα της γειτονιάς. Είναι να ξέρουμε σε ποιο γραφείο βρίσκεται η επόμενη κίνηση.
